Кіріспе
1999 жылы Майкл Крайтонның романы «Таймлайн» – американдық жазушы Майкл Крайтонның 1999 жылғы қарашада жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Ол өзінің атымен шығарған он екінші және жалпы есепте жиырма екінші романы. Кітап 14 ғасырғы Францияға өз профессорын құтқару үшін саяхатқа шыққан тарих студенттерінің оқиғасын баяндайды. Бұл роман Крайтонның кітаптарында ғылымды, техникалық деректерді және әрекетті үйлестіру дәстүрін жалғастырады, осы жолы кванттық физика және көп әлем теориясын қарастырады. Романнан кейін «Timeline Computer Entertainment» компьютерлік ойынды жасаушы компания құрылды, ол 2000 жылы «Eidos Interactive» баспасы арқылы «Timeline» PC ойынын шығарды. Сонымен қатар, 2003 жылы кітап негізінде бір аттас фильм жарық көрді.
Timeline is a science fiction novel by American writer Michael Crichton, his twelfth under his own name and twenty second overall, published in November 1999. It tells the story of a group of history students who travel to 14th century France to rescue their professor. The book follows in Crichton's long history of combining science, technical details, and action in his books, this time addressing quantum and multiverse theory. The novel spawned Timeline Computer Entertainment, a computer game developer that created the Timeline PC game published by Eidos Interactive in 2000. Additionally, an eponymous film based on the book was released in 2003.
Сюжет
Аризонаның солтүстігінде, Корасон каньонының жанында, үйленген жұбайлар шөлде келе жатып қарт адамға кездеседі. Олар оны Нью-Мексикодағы Галлап ауруханасына жеткізеді. Аурухана қызметкерлері ол ITC компаниясында жұмыс істейтінін біледі. Қайтыс болғаннан кейін жасалған МРТ зерттеуі оның қан тамырларында түсіндірілемейтін аномалиялар бар екенін көрсетеді. Францияның оңтүстік-батысындағы Дордонь аймағында профессор Эдвард Джонстон археологтар мен тарихшылар тобын басқарады, олар 14 ғасырға жататын Кастельгард және Ла-Рок қалаларын қамтитын жерді зерттейді. Олардың қаржыландырушысы ITC көрсеткен жер туралы егжей-тегжейлі біліміне күдікпен қараған Джонстон Нью-Мексикоға тергеу жүргізу үшін барады. Оның болмаған кезінде зерттеушілер қираған орында Джонстонның көзілдірігінің линзасын және 600 жылдан астам бұрын жазылған хатты табады. Зерттеушілердің төртеуі – аспиранттар Крис Хьюз және Кейт Эриксон, доцент Андре Марек және технология маманы Дэвид Стерн Нью-Мексикодағы Блэк-Роктағы ITC зерттеу штаб-пәтеріне ұшып келеді. Ұшу барысында ITC вице-президенті Джон Гордон Джонстонның олардың құпия кванттық технологиясын пайдаланып 1357 жылға сапар шеккенін хабарлайды. Құрылысты аралап, ITC президенті Роберт Донигермен кездескеннен кейін тарихшылар Джонстонды құтқару үшін өткенге саяхат жасауға шешім қабылдайды. Стерн қалуды жөн көреді, себебі бұл кезең өте қауіпті. Крис, Кейт, Марек және екі ITC күзетшісінен тұратын команда 1357 жылға барады. Олар келгеннен кейін, баланың соңынан қуатын рыцарьлардың шабуылына ұшырайды. ITC күзетшілері қаза табады, ал біреуі өлімге әкелетін жарақат алғаннан кейін гранатаны іске қосып, кері саяхатқа шығады, нәтижесінде жарылыс қазіргі заманғы транзит алаңына зақым келтіреді. Стерн мен ITC қызметкерлері оны жөндеуге тырысады, команда үйге оралу үшін. Кейт пен Марек Джонстонды монастырдан табады, бірақ оны көп ұзамай лорд Оливер де Ваннс әскерлері тұтқынға алады. Джонстон Ла Рок қамалына апаратын құпия жолды біледі деп сенетін ағылшын рыцары және Кастельгард лорды Оливер, оны тұтқынға алады. Оливердің жауы, француз командирі Арно де Серволь Оливердің иеліктеріне шабуыл жасауды жоспарлап отыр, ал Оливер оны қорғау үшін құпияны білуді қалайды. Басқалардан бөлек қалған Крис баланың соңынан еріп, өзін ақсүйек ретінде таныстырады. "Бала" Кристі Кастельгард қамалына жетеледі, ол Лейди Клэр д'Элтем екені белгілі болады. Оған сэр Гай де Малегантпен үйленуге қысым көрсетілуде. Крис пен Марек (Кристі тапқаннан кейін) Гаймен жекпе-жекке шығады: Кристің жоғары статусы және оның Лейди Клэрге ілесуі оны Гайдың жауына айналдырады. Екеуі де Марек ортағасырлық айқастың тактикасын білуінің арқасында жеңіске жетеді. Оливер тарихшыларды түрмеге қамауға бұйрық береді. Олар Кастельгардтан қашып кетеді және Оливердің кеңесшісі сэр Роберт де Кере оларды қуады. Осы уақытта Оливер Джонстонды өзімен бірге алып, Ла Рокке көшеді. Джонстонды құтқару үшін тарихшылар Ла Рокке апаратын құпия жолдың орналасқан жеріне қатысты іздер іздейді. Олар монастырда ақпарат жинағаннан кейін су диірменінде бір белгіні табады, бірақ Арно оларды тұтқынға алып, сұраққа алады. Арноның күштерінен қашып шыққаннан кейін Крис пен Кейт құлап қалған шіркеудің кіреберісін табады, ал Марек Джонстонның көмекшісі болып кейіп таныстырып, Ла Рокке кіреді. Марек профессордың Оливерге Арноның күштеріне қарсы қолдануға арналған өртке қарсы қару жасауға көмектесіп жатқанын біледі, өйткені ол Оливердің тарихи түрде қоршаудан жеңіліп қалатынына сенді. Тарихшылар қазіргі заманнан келген тағы бір адамның Оливердің күштеріне көмектесіп жатқанын біледі. Бұл адам де Кере екені анықталады, ол шын мәнінде Роб Деккард, бірнеше сапарлар барысында оның денесінде жиналған басқа уақытқа телепортация жасау процесіндегі қателерден ақылдан адасқан ITC қызметкері, Аризонадағы жұбайлар тапқан қарт адам сияқты. Деккард тарихшылардың қазіргі заманға оралуын болдырмауды және оларды өлтіруді жоспарлап отыр. Крис пен Кейт Ла Рокке кіру үшін өтпе арнаны пайдаланады. Арно Ла Рокке шабуыл жасайды және көрінеу өтпе арқылы қамалға кіреді. Ұрыс кезінде Кейт Гайдың артынан қуады және оны құлап өлуге жібереді. Марек пен Крис Джонстонды түрмеден босатады. Арно Оливермен жекпе-жекке шығады, ол шіріген суға түсіп қалады. Тарихшылар қашып бара жатқанда, Криске Деккард шабуыл жасайды, бірақ оны Джонстонның өртке қарсы қаруымен өртеп өлтіреді. Стерн мен ITC қызметкерлері транзит алаңын тарихшылардың оралуына үлгереді. Марек, ортағасырлық өмірге ұзақ уақыт бойы құштар болғандықтан, қалуды шешеді, ал Крис, Кейт және Джонстон қазіргі заманға оралады. Тарихшылар мен Гордон Донигермен бетпе-бет келеді, ол саяхатшылардың қауіпсіздігіне немқұрайлы қарады және кванттық технологияны корпоративтік пайда үшін пайдалануды ниеттенді. Гордон оны есінен айырып, 1348 жылғы Еуропаға, қара өлімге жібереді. Крис пен Кейт араларында романдық қарым-қатынас туады және Кейт жүкті болады. Англиядағы бір нысанды зерттеу кезінде зерттеушілер Марек пен оның әйелі Лейди Клэрдің қабірлерін табады. Марек бақытты өмір сүргенін білсе де, оларды сағынып қалады.
Көрініс
Роман үшінші тұлғада, толық білімді баяндаушыдан жазылған.
Андре Марек
Андре Марек – голландиялық зерттеуші, ол профессор Джонстонмен Дордоньде жұмыс істейді. Марек орта ғасырларға деген қызығушылығы соншалық, атпен шабуды, қылышпен күресуді және ұзын садақпен атуды өзі үйренген. Ол сондай-ақ окситан және орта ағылшын тілдері сияқты орта ғасырлық тілдерді сөйлеуді және түсінуді үйренді. Сондықтан, Марекке ITC-нің өнертабысы арқылы сол дәуірге бару мүмкіндігі туғанда, ол одан тартынбайды. Марек орта ғасырлық әлемде өте батыл екенін дәлелдейді. Ол көптеген сарбаздармен шайқасады, олардың өмірін алудан тайынбайды; ерлікпен орта ғасырлық соғыс басшылары мен жоғары рухани қызметкерлерге қарсы тұрады; және рыцарь рөлінде өте сенімді. Оған қарсы тұрған рыцарьлардың өзі де оның "Сэр Андре" деп аталуға толық құқылы екендігіне күмәнданбайды. Ақырында, Марек осы дәуірде өмір сүру үшін жаралғанын түсінеді. Осы себепті ол артта қалуды шешеді. Профессор Джонстон, Кейт және Крис өз әлеміне оралғанда, Марек қабірін тауып, оның балама әлемде бақытты өмір сүргенін біледі.
Кейт Эриксон
Кейт Эриксон жоғары оқу орнында сәулетші мамандығын оқып бастады, бірақ оны көңілсіз деп тауып, тарих мамандығына ауысты. Кейт қазір Дордонь ескерткіштерін сәулеттік тұрғысынан зерттеп, қираған құрылыстарды қарастырып, олардың қалай салынғанын анықтап, қайта жаңарту жөнінде ұсыныстар дайындауда. Кейт – Марэк командасының құрамында профессор Джонстонды құтқару үшін 14 ғасырға саяхаттайтын топтың мүшесі. Кейт өзінің қайсарлығын бірнеше рет көрсетіп, тауға өрмелеу дағдысын пайдаланып, сол заманғы әскерлердің алдын озып кетеді. Кейт сонымен қатар романтик, ол осы саяхат барысында Криске ғашық болады.
Крис Хьюз
Крис Хьюз – профессор Джонстонның шәкірті. Крис Дордоньдегі археологиялық қазбада диірменді зерттейді; ол диірменнің қоршалған-қоршалмағанын анықтауға тырысады, ондай нығайту сол кезде жаңалық болған. Джонстон жоғалып кеткенде, Марек Криске оны құтқаруға атсалысуды ұсынады, Крис бұл мүмкіндікті қуана қабылдайды. Крис – дені семіз, әдетте әйелдер үшін қиын жағдайға түсіп қалатын жігіт. Өткенге барғанда, ол әдемі қызға ұнау үшін жалған айтады, соның салдарынан ол оның болашақ күйеуімен айқасуға мәжбүр болады. Алайда, уақыт өте келе Крис өзінің күшін танытып, көрінетіндей әлсіз емес екенін көрсетеді. Шындығында, ол жалғыз өзі де Керені өлтіреді, Крис командасының бәрін өлтіруге батыл болған жалғыз адамды.
Профессор Эдвард Джонстон
Эдвард Джонстон – колледж профессоры және Францияның Дордонь аймағындағы археологиялық қазбалар жетекшісі. Джонстон студенттеріне үлгі болып, оларды қолдап-қуаттайды, олар оған деген құрметтерін жасыра алмайды. Джонстон Нью-Мексикоға ITC компаниясының бас директорымен кездесу үшін барғаннан кейін жоғалып кетеді, сонда оның командасы оны құтқарудың жолын іздеуге бірігеді. Джонстон басқа бір әлем арқылы өткенге саяхат жасаған. Оны жергілікті халық табады, осы себепті ол өзіне жаңа бейне жасайды – жергілікті монастырьдың аббатына мұрағаттардан маңызды ақпаратты табуға көмектесу үшін келген магистр ретінде. Осылайша Джонстон тез арада жергілікті аңызға айналады. Бұл сэр Оливерді Арнотты жеңу үшін оның көмегін сұрауға итермелейді. Джонстон үйіне оралар кез келгенше осы ойынға қатысады.
Дэвид Стерн
Дэвид Стерн – физик, ол қатыны оқуға кеткен жерге жақын болу үшін Дордонь өзені аңғарындағы археологиялық қазбалармен жұмыс істейді. Донигер Марекке қоңырау шалып, Нью-Мексикоға қайтатын үш ең жақсы адамды таңдауын сұрайды, ал Марек Стернді командаға қосады. Адамдарды басқа ғаламдарға жіберу мүмкіндігінің ғылыми негізі талқыланғанда, Стерн бұл мәселені басқаларға қарағанда жақсырақ түсінеді, сондықтан ол оның қауіпті екенін біліп, барудан бас тартады. Бірақ бармайтындықтан, Стерн су қорғау қабырғаларын қайта жаңартуға арналған өзінің жаңалықтары арқылы команданың тірі қалуын қамтамасыз етеді, осылайша команданың маңызды мүшесіне айналады. Стерн олардың өмірін сақтап қалады.
Қабылдау
Cahners Business Information басылымының айтуынша, бұл кітап "жасөспірімдердің назарын бірден аударады", ал Entertainment Weekly журналы Timeline-ді "керемет ойын-сауық" деп атайды. Роман сонымен қатар ортағасырлық тарихты зерттеушілердің де назарын өзіне тартты, себебі Крайтон Норман Кантордың "Орта ғасырларды құрастыру" (1989) еңбегін ортағасырлық өткенді зерттеудегі академиялық жұмыстарды сипаттаудағы маңызды ықпал деп атады. Крайтонның повестеуі Кантордың академиялық ортағасырлықтардың еңбегі ортағасырлық дәуірді субъективті түрде қайта жазудан аспайды деген ойын қолдайды.
Фильмге бейімделу
Paramount Pictures компаниясы 80 миллион долларлық бюджетпен толық метражды фильмді бейімдеп шығарды, ол 2003 жылдың 26 қарашасында көрсетілді. Бейімдеудің сценарийін Джефф Магуайр мен Джордж Нолфи жазды, режиссерлік жұмысын Ричард Доннер жүзеге асырды, ал басты рөлдерде Пол Уокер (Крис), Жерард Батлер (Марек), Билли Коннолли (профессор Джонстон) және Фрэнсис О'Коннор (Кейт) ойнады. Фильм сыншылар мен көрермендер тарапынан жағымсыз қабылданды.