Кіріспе
Зорлық-зомбылық циклы теориясы – қатыгездікке ұшыраған қарым-қатынастағы мінез-құлық үлгілерін түсіндіретін әлеуметтік цикл теориясы. Бұл теория 1979 жылы Ленор Э. Уокермен әзірленген. «Зорлық-зомбылық циклы» деген сөз тіркесі қатыгездік пен бұзық қарым-қатынастарды жалғастыратын кез келген жағдайды сипаттау үшін де қолданылады, мысалы, бала тәрбиесіндегі зұлымдық әрекеттер, олар көбінесе ұрпақтан-ұрпаққа беріліп отырады. Уокер бұл терминді қатыгездікке ұшыраған қарым-қатынастағы тыныштық, зорлық-зомбылық және қайтадан жарасудың айналмалы үлгілерін сипаттау үшін нақтырақ қолданды. Сыншылар теорияның жеткіліксіз зерттеу критерийлеріне негізделгенін және оны осылай жалпылау мүмкін емес деп санайды.
the cycle of violence within one person's pattern of abuse
The cycle of abuse is a social cycle theory developed in 1979 by Lenore E. Walker to explain patterns of behavior in an abusive relationship. The phrase is also used more generally to describe any set of conditions which perpetuate abusive and dysfunctional relationships, such as abusive child rearing practices which tend to get passed down. Walker used the term more narrowly, to describe the cycling patterns of calm, violence, and reconciliation within an abusive relationship. Critics suggest the theory was based on inadequate research criteria, and cannot therefore be generalized upon.
Шолу
Ленор Уокер 1500 әйелмен сұхбат жүргізіп, олардың отбасылық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын анықтады. Ол зорлық-зомбылықтың қайталану циклы бар екенін байқады. Бастапқыда Уокер бұл циклдің ерлердің әйелдерін бақылау үшін оларды қорлауға құқылы екендігіне сенген патриархалды мінез-құлқының көрінісі екенін айтты. Ол «зорлау циклы» және «зорлық көрген әйел синдромы» терминдерін қолданды. «Зорлық-зомбылық циклы» термині әр түрлі себептермен қолданылады: объективтілікті сақтау үшін; өйткені зорлық-зомбылық циклы әрқашан физикалық зорлауға әкелмейді; синдромның белгілері ерлер мен әйелдерде де кездеседі және ол некемен немесе қарым-қатынаспен шектелмейді. Сонымен қатар, Даттон (1994) былай деп жазады: «Гомосексуалды қарым-қатынастардағы зорлық-зомбылықтың кең таралғаны, олар да зорлық-зомбылық циклынан өтетінін ер адамдардың әйелдерге үстемдік етуімен түсіндіру қиын». Зорлық-зомбылық циклы тұжырымы, әсіресе АҚШ-та, отбасылық зорлық-зомбылыққа қарсы бағдарламаларда кеңінен қолданылады. Теорияны сынға түсіргендер оның Уокер айтқандай, барлық жағдайға қолданылмайтынын, зорлық-зомбылыққа ұшыраған барлық қарым-қатынасты толыққанды сипаттамайтынын және эмпирикалық деректерге қарағанда идеологиялық көзқарастарға көбірек назар аударуы мүмкін екенін айтады.
Фазалары
Бұл цикл әдетте келесі тәртіппен жүреді және қақтығысты тоқтатқанша, әдетте аман қалған адам қарым-қатынасты толық тастап немесе қандай да бір араласу түрінде қайталанады. Бұл цикл бірнеше сағаттан бір жылға дейін немесе одан да көп уақытқа созылуы мүмкін. Алайда, циклдің ұзақтығы уақыт өте келе азаяды, сондықтан "келісу" және "тыныштық" кезеңдері жоғалуы мүмкін, зорлық-зомбылық күшейеді және циклдер жиілей түседі. Жәбірленуші зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін, оған мойынсұнушылық танытып, оны тәрбиелеу арқылы шиеленісті азайтуға тырысуы мүмкін. Сонымен қатар, жәбірленуші қорлық жасаушыны қорлық жасауды тоқтатуға, зорлық-зомбылыққа дайындалуға немесе жарақаттың дәрежесін азайтуға итермелеуі мүмкін. Алайда зорлық-зомбылық жасаушы адамды зорлық-зомбылық пен қорлық-зомбылық жасауға еш уақытта да ақтай алмайды.
4: Тыныштық
Бұл кезеңде (көбінесе оны бал айының/айырысудың бір бөлігі деп есептейді), қарым-қатынас салыстырмалы түрде тыныш және бейбіт болады. Осы кезеңде зорлық танытушы кеңес алуға, кешірім сұрауға және қалыпқа келтірілген орта құруға келісуі мүмкін. Жақын қарым-қатынастарда зорлық жасаушы сыйлықтар сатып алуы немесе жұп құмарлықпен жыныстық қатынасқа түсуі мүмкін. Дональд Даттон мен Сьюзан Голант Уокердің зорлық-зомбылық циклі олар зерттеген барлық циклдік зорлық-зомбылық қарым-қатынастарын дәл сипаттайды деген пікірде. Бірақ, олар оның бастапқы зерттеуі зорлық-зомбылыққа ұшыраған әйелдердің өте шағын тобынан алынған тәжірибелік мәліметтерге негізделгенін де атап өтеді.