Қорғау шарасы: Тұсаукесер бұйрығы және оның маңызы

Кіріспе

Заңмен бекітілген, белгілі бір тұлғаларға нақты әрекеттерді тыйым салатын құқықтық тәртіп

Қорғау бұйрығы немесе тыйым салу бұйрығы – бұл соттың, көбінесе отбасылық зорлық-зомбылық, балаларға қатысты зәбір көрсету, шабуыл, мазалау, қудалау немесе жыныстық зорлық-зомбылық жағдайларында адамды қорғау үшін қолданатын бұйрық. Қорғау және жеке қорғау бұйрығына қатысты заңдар әртүрлі юрисдикцияларда әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы бұйрыққа кім өтініш бере алатынын, адам қандай қорғауға немесе жеңілдікке ие болатынын және бұйрық қалай орындалатынын анықтайды. Сот қарсы тарапқа белгілі бір әрекеттерден бас тартуды немесе нақты талаптарды орындауды бұйырады. Бұйрықты орындамау – бұйрықтың бұзылуы болып саналады, бұл қылмыстық жауапкершілікке тартылуына және ұсталуына әкелуі мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда бұзушылықтар сотқа деген құрметсіздік ретінде қарастырылуы мүмкін.

Тыйым салу туралы бұйрық туралы ережелер

Барлық қорғау шараларына қатысты заңдар сотқа зорлық-зомбылық жасаған деген күдікпен айыпталған адамға, мысалы, оның үйінен, жұмыс орнынан немесе мектебінен (олардан "қашықта болу" талаптары) белгілі бір қашықтықта болуға және олармен байланыспауға бұйрық беруге мүмкіндік береді. Зардап шеккен деп саналатын адамдар, әдетте, соттан телефон арқылы, хаттар, пошта, факс, электрондық пошта, хабарламалар, әлеуметтік желілер немесе гүлдер, сыйлықтар немесе сусындар жеткізу сияқты барлық байланыс түрлерін тоқтатуды талап етуі мүмкін ("байланыссыз" талаптары). Соттар сондай-ақ зорлық-зомбылық жасады деп айыпталған адамға біреуге зиян келтірмеуге немесе қорқытпауға бұйрық бере алады ("зорлық-зомбылықты тоқтату" талаптары), бұл зорлық-зомбылықсыз байланыс туралы бұйрықтар деп аталады. Соттың зорлық-зомбылықсыз байланыс туралы бұйрығы күдікті адамға күдіктіпен қазіргі тұру жағдайын сақтауға немесе олармен байланысқа түсуге рұқсат беруі мүмкін. Кейбір штаттар сотқа күдікті адамға уақытша материалдық көмек көрсетуді немесе екі адамның бірлесімен меншігіндегі үйге ипотекалық төлемдерді жалғастыруды ("көмек көрсету" талаптары), екі адамның бірлесімен меншігіндегі үйді немесе көлікті пайдалану құқығын беруді ("екіұстама пайдалану" талаптары) немесе зорлық-зомбылық жасаған адамның салдарынан туындаған медициналық шығындарды немесе мүліктік зиянды өтеуді бұйыруға рұқсат етеді ("өтеу" талаптары). Кейбір соттар сондай-ақ зорлық-зомбылық жасады деп күдіктелген адамға барлық қару-жарақтары мен оқ-дәрілерін тапсыруды ("қару-жарақтан айыру" талаптары), зорлық-зомбылық жасаушыларға арналған емдеу бағдарламасына қатысуды, тұрақты түрде есірткіге тестілеуден өтуді немесе алкоголь немесе есірткіге қарсы кеңес алуды бұйыруы мүмкін. Мұндай бұйрықтар кейде "де-факто ажырасу" деп аталады. Төрешілердің шешімдеріне қатысты белгілі бір ынталары бар, олар қорғау бұйрығын беруге бейім. Егер судья оған қажеттілігі жоқ адамға қарсы қорғау бұйрығын шығарса, әдетте жауапкер бұл бұйрыққа шағымдануы мүмкін. Алайда, егер судья қорғау бұйрығын қабылдамаса және талапкер қаза тапса немесе жарақаттанса, судьяның мансабына зиян келтіретін жағымсыз жарияланым мен ашулы қоғамдық реакция болуы мүмкін. Яғни, Колорадо соттары айыпталушыдан өзін ақтау үшін дәлелдер келтіруді талап етеді, ал айыптаушыдан оның ісін дәлелдеуді талап етпейді. Гавайиде де жауапкер өзін ақтау үшін дәлелдер келтіруі керек. Қорғау бұйрығын алу үшін дәлелдеу талабының төмен болуы кейбір танымал істерге әкелді, мысалы, атақты адамдарды қудалаушылар өздерінің нысандарына қарсы қорғау бұйрығын алды. Мысалы, 2005 жылы Нью-Мексикодағы судья Нью-Йоркте тұратын тележүргізуші Дэвид Леттерманға қарсы қорғау бұйрығын шығарды, себебі бір әйел зорлық-зомбылық және мазалау туралы шағымдар жасады, соның ішінде Леттерман телешоуында кодталған хабарламалар арқылы оған сөйлеген деген айыптамалар бар. Кейін судья бұл қорғау бұйрығын істің мәніне байланысты емес, өтініш беруші қажетті құжаттарды толық толтырғандықтан бергенін мойындады. Кейбір адвокаттар ажырасуға қатысты тараптар зиян келтіруден қорқудың орнына, тактикалық артықшылықтар алу үшін мұндай бұйрықтарды тапсыруы мүмкін деген теорияға сүйене отырып, қорғау бұйрықтарын қолдануды сынады. Отбасы және неке-қайнау құқығына маманданған Лиз Мандарано ажырасу адвокаттарының қорғау бұйрығын беруге ұмтылуына себеп, мұндай бұйрықтар барлық қарым-қатынасты тараптардың адвокаттары арқылы жүргізуге мәжбүр ететіні және заңдық күресті ұзартуы мүмкін екенін айтады. Кейбір адвокаттар мұндай іс жүргізуде қаржылық жеңілдіктер үшін қорғау бұйрығын алудан бас тартуды ұсынады.

All protective order statutes permit the court to instruct an alleged abuser to stay a certain distance away from someone, such as their home, workplace or school ("stay away" provisions), and not to contact them. Alleged victims generally may also request the court to order that all contact, whether it be by telephone, notes, mail, fax, email, text, social media, or delivery of flowers, gifts, or drinks be prohibited ("no contact" provisions). Courts can also instruct an alleged abuser to not hurt or threaten someone ("cease abuse" provisions) known as no violent contact orders. The no violent contact order statutes from the court may allow the alleged abuser to maintain their current living situation with the alleged victim or have contact with them. Some states also allow the court to order the alleged abuser to pay temporary support or continue to make mortgage payments on a home owned by both people ("support" provisions), to award sole use of a home or car owned by both people ("exclusive use" provisions), or to pay for medical costs or property damage caused by the alleged abuser ("restitution" provisions). Some courts might also be able to instruct the alleged abuser to turn over any firearms and ammunition they have ("relinquish firearms" provisions), attend a batterers' treatment program, appear for regular drug tests, or start alcohol or drug abuse counselling. Its issuance is sometimes called a "de facto divorce". Judges have some incentives to err on the side of granting restraining orders. If a judge grants a restraining order against someone who might not warrant it, typically the only repercussion is that the defendant might appeal the order. If, however, the judge denies a restraining order and the plaintiff is killed or injured, poor publicity and an enraged community reaction may harm the jurist's career. That is, Colorado courts place the burden of proof on the accused to establish his or her innocence, rather than requiring the accuser to prove his or her case. Hawaii similarly requires the defendant to prove his or her own innocence. The low burden of proof for restraining orders has led to some high profile cases involving stalkers of celebrities obtaining restraining orders against their targets. For example, in 2005 a New Mexico judge issued a restraining order against New York City based TV host David Letterman after a woman made claims of abuse and harassment, including allegations that Letterman had spoken to her via coded messages on his TV show. The judge later admitted that he granted the restraining order not on the merits of the case, but because the petitioner had completely filled out the required paperwork. Some attorneys have criticized the use of restraining orders on the theory that parties to a divorce may file such orders to gain tactical advantages, rather than out of a legitimate fear of harm. Liz Mandarano, an attorney who specializes in family and matrimonial law, speculates that divorce attorneys are incentivized to push for restraining orders because such orders force all communications to go through the parties' lawyers and may prolong the legal struggle. Some attorneys offer to have restraining orders dropped in exchange for financial concessions in such proceedings.

Тиімділігі

Сарапшылар тыйым салу бұйрықтарының болашақ қудалауды болдырмауға тиімділігіне қатысты келіспейді. 2010 жылы «Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law» журналында жарияланған талдау АҚШ-тағы 15 зерттемені қарастырып, тыйым салу бұйрықтарының «қауіпті басқаруда пайдалы рөл атқаратынын» көрсетті. Дегенмен, 2002 жылы 32 зерттемені талдаған бір зерттеу тыйым салу бұйрықтарының орташа есеппен 40 пайыз жағдайда бұзылатынын, ал шамамен 21 пайызында «жағдайдың нашарлауына» әкелетінін анықтады. Сонымен қатар, бұйрықтардың болашақ зорлық-зомбылықтан қорғауға тиімділігі аз немесе мүлдем жоқ екені де анықталды. 1998 жылы Америка бойынша жүргізілген ірі телефондық сауалнамада, тыйым салу бұйрығы алған қудалау құрбандарының тек 30 пайызы ғана бұйрық қудалаушыны тоқтатуға көмектескенін мәлімдеді. Қауіптіліктерді басқару мамандары тыйым салу бұйрықтарына көбінесе күдікпен қарайды, олардың қудалаушыларды ашуландырып немесе олардың әрекеттерін күшейтуі мүмкін деп санайды. 1997 жылы жарық көрген «Қорқыныштың сыйы» атты кітабында американдық қауіпсіздік сарапшысы Гэвин де Беккер тыйым салу бұйрықтарын «әйелдерге өздерін қудалаушылардан құтылуға ниетті екендерін дәлелдеу үшін полиция беретін үй тапсырмасы» ретінде сипаттады және олардың «полиция мен прокурорларға көмектесетінін, бірақ әрқашан құрбандарға емес» деді. «Тәуелсіз әйелдер форумы» оларды «әйелдерді жалған қауіпсіздік сезіміне салуда» айыптайды, ал «Америкалық адвокаттар қауымдастығы» өзінің «Отбасылық құқық туралы нұсқаулықта» «сот бұйрығы күдікпенің ашуын одан әрі қоздыруы мүмкін» екені туралы ескертеді. «Castle Rock v. Gonzales» АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, онда сот 7–2 дауыспен қала мен оның полиция бөлімінің тыйым салу бұйрығын орындамағандықтан, оның салдарынан әйелдің үш баласын өлтірген күйеуіне қарсы сотқа берілмейтінін шешті. Тыйым салу бұйрығының күшіне енуі үшін екі тарапқа да хабарлау қажет. Заң қорғау органдары бұйрықты табыс етуде қиындыққа тап болуы мүмкін, бұл петицияны нәтижесіз етеді. Бір зерттеуде кейбір округтерде тыйым салу бұйрықтарының 91 пайызы орындалмағаны анықталды. Висконсин Үй ішіндегі зорлық-зомбылыққа қарсы коалициясы петиция берушілерді атау үшін әйел есімдіктерін, ал зорлық-зомбылық жасаушыларды атау үшін ер есімдіктерін қолданады, себебі петиция берушілердің көпшілігі әйелдер, ал күдікпенің көпшілігі ерлер.

Experts disagree on whether restraining orders are effective in preventing further harassment. A 2010 analysis published in the Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law reviewed 15 U. S. studies of restraining order effectiveness, and concluded that restraining orders "can serve a useful role in threat management". However, a 2002 analysis of 32 U. S. studies found that restraining orders are violated an average of 40 percent of the time and are perceived as being "followed by worse events" almost 21 percent of the time, and concluded that "evidence of [restraining orders'] relative efficacy is lacking", and that they may pose some degree of risk. Other studies have found that restraining orders offer little or no assurance against future interpersonal violence. A large America wide telephone survey conducted in 1998 found that, of stalking victims who obtained a restraining order, only 30% of these orders kept the stalker away. Threat management experts are often suspicious of restraining orders, believing they may escalate or enrage stalkers. In his 1997 book The Gift of Fear, American security specialist Gavin de Becker characterized restraining orders as "homework assignments police give to women to prove they're really committed to getting away from their pursuers," and said they "clearly serve police and prosecutors," but "they do not always serve victims". The Independent Women’s Forum decries them as "lulling women into a false sense of security," and in its Family Legal Guide, the American Bar Association warns “a court order might even add to the alleged offender's rage". Castle Rock v. Gonzales, , is a United States Supreme Court case in which the Court ruled, 7–2, that a town and its police department could not be sued under for failing to enforce a restraining order, which had led to the murder of a woman's three children by her estranged husband. Both parties must be informed of the restraining order for it to go into effect. Law enforcement may have trouble serving the order, making the petition unproductive. A study found that some counties had 91 percent of restraining orders non served. The Wisconsin Coalition Against Domestic Violence uses female pronouns to refer to petitioners and male pronouns to refer to abusers due to the fact that most petitioners are women and most alleged abusers are men.

Англия

Англия заңдарында 1996 жылғы Отбасы туралы заңның 42-бабына сәйкес, мазаламау бұйрығы берілуі мүмкін. Мазаламау бұйрығы – адамды қорқыту немесе мазалаудан қорғау үшін қолданылатын сот шешімі. Мазаламау бұйрығын бұзу қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады. 2004 жылғы "Үй ішіндегі зорлық-зомбылық және құрбандар туралы" заңға сәйкес, бірге тұратын бір жынысты жұптар мазаламау бұйрығын алуға құқылы. Үй ішіндегі зорлық-зомбылықтан қорғану үшін ізделінетін мазаламау бұйрықтарына өтініш берушінің кірісіне қарамастан, заңдық көмек көрсетіледі.

Америка Құрама Штаттары

Федералды заң барлық штаттардың кез келген штаттан шығарылған тыйым салу бұйрығының барлық бөлігіне «толық сенім мен құқық беруін» талап етеді, егер нақты минималды процестік талаптар орындалса. Осылайша, тыйым салу бұйрығын шығару үшін өте төмен стандарттарды қолданатын штат мұндай қорғау бұйрығын шығара алады, және барлық штаттар мен федералдық аумақтар оның барлық талаптарын орындауға міндетті. Федералды заң бойынша, егер қорғалатын тарап жақын туыс болса, яғни жұбайы немесе бұрынғы жұбайы, немесе қорғалатын тараппен баласы болса, мемлекеттік қорғау бұйрығына қатысты адамға қару-жараққа ие болуға тыйым салынады. Тыйым салу бұйрығын бұзу депортацияға алып келуі мүмкін қылмыс болып табылады. Кейбір штаттар (мысалы, Миссисипи) тыйым салу бұйрығын «бейбітшілік кепілдігі» деп те атауы мүмкін, бұл Ұлыбританиядағы ASBO заңдарына ұқсас. Миннесота заңдары қорғау бұйрығын (OFP) және мазалауға қарсы тыйым салу бұйрығын (HRO) қарастырады. Көптеген сот юрисдикциялары өкілсіз жүгінген тараптар үшін азаматтық шағымды берудің жеңілдетілген тәртібін ұсынады. Мысалы, Солтүстік Каролинада, өкілсіз жүгінгендер сот хатшысына 50B (сондай-ақ DVPO, яғни отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғау бұйрығы) шағымын бере алады. АҚШ-тағы Рахими ісінде (2023) Бесінші апелляциялық сот отбасылық зорлық-зомбылық үшін тыйым салу бұйрығына қатысты адамның қару-жараққа ие болуын қылмыстық қылық деп табатын федералды заңның конституцияға қайшы екенін шешті.

Түрлері

АҚШ-та әр штаттың үй ішіндегі зорлық-зомбылықты шектеу туралы заңдары бар, ал көптеген штаттарда асырау және жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты арнайы шектеу заңдары бар. АҚШ-та әр штаттың өз шектеу бұйрығы заңдары бар, бірақ олар негізінен бес түрге бөлінеді. Барлық штаттарда шектеу бұйрығының барлық түрлері қолданылмайды. Үй ішіндегі зорлық-зомбылықты шектеу бұйрығы әдетте тек "үй ішіндегі" қарым-қатынаста екендігі анықталған тараптарды қорғайды, бұл қарым-қатынас заңға сәйкес отбасылық, бірге тұратын, жақын немесе жыныстық қатынас болуы мүмкін. Жыныстық зорлық-зомбылықты шектеу бұйрығы өтініш беруші мен жауапкер арасындағы қарым-қатынастан тәуелсіз, жыныстық зорлық-зомбылық құрбанын қорғауға арналған. Егер штаттың жыныстық зорлық-зомбылықты шектеу туралы заңы болмаса, егер жыныстық зорлық-зомбылық үй ішіндегі қарым-қатынас аясында болған жағдайда немесе заң жеткілікті кең ауқымды жазылған болса, құрбан өтініш беруші үй ішіндегі зорлық-зомбылықты шектеу бұйрығына ие болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда жыныстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендер кейде үй ішіндегі зорлық-зомбылықты шектеу бұйрығына лайық болуы мүмкін, себебі өтініш беруші мен жауапкер арасындағы кез келген жыныстық қатынас, тіпті зорлау кезінде болса да, заң бойынша қажетті жыныстық жақын қарым-қатынас ретінде қарастырылады. Асырау және қудалауға қатысты шектеу бұйрықтары тараптар арасында нақты қарым-қатынастың болуын немесе болмауын талап етпейді, бірақ барлық штаттарда қолданылмайды. Мұндай шектеу бұйрықтарын алу үшін әдетте кем дегенде екі рет асырау немесе қудалау фактісі болуы керек. Көп жағдайда бір заң бірнеше түрлі шектеу бұйрығын қамтуы мүмкін. Мысалы, Висконсин штатында асырауды болдырмау туралы бұйрық жыныстық зорлау және қудалау жағдайларын да қамтиды. Калифорнияда үй ішіндегі зорлық-зомбылықты шектеу бұйрықтары Отбасы кодексінің 6200-бабы және одан кейінгі баптарға сәйкес шығарылады. Калифорния соттары үй ішіндегі зорлық-зомбылықты шектеу бұйрықтарына қолжетімділікті қамтамасыз етіп, адвокатсыз алуға немесе қарсы қорғануға мүмкіндік берді. Соңында, қауіпті жағдайды шектеу бұйрығы – АҚШ шектеу бұйрығының бір түрі, қазіргі уақытта 13 штатта қолданылады. Басқа да шектеу бұйрықтары кейде белгілі бір адамды қорғау мақсатындағы үлкен шешімнің бір бөлігі ретінде қару-жараққа қатысты шектеулерді де қарастыруы мүмкін. Бірақ қауіпті жағдайды шектеу бұйрығының негізгі мақсаты – тек қару-жараққа қатысты шектеулерді енгізу. Ол үй ішіндегі мүшелер немесе полиция белгілі бір адамның өзіне немесе басқаларға зиян келтіру үшін қару-жарақ қолдану қаупі бар деп санаған кезде ізделеді. Егер сот келіссе, онда осы адамның қару-жарағы алынып қойылуы мүмкін. Бұл бұйрықтың мақсаты – белгілі бір адамды емес, қарулы зорлық-зомбылыққа бейім деп саналатын адамнан қоғамды қорғау. Ол Орландо түнгі клубындағы оқиға сияқты жаппай оқ жарудың алдын алуға көмектесетін құрал ретінде қарастырылған.

In the United States, every state has some form of domestic violence restraining order law, and many states also have specific restraining order laws for stalking and sexual assault. In the US, each state has its own restraining order laws, but they tend to be divided into five main types. Not every state will have every type of restraining order on the books. A domestic violence restraining order generally protects only parties deemed to be in some form of "domestic" relationship which may, depending on the statute, include a family, household, intimate, or sexual relationship. A sexual assault restraining order specifically protects a victim of sexual assault regardless of what relationship may or may not exist between petitioner and respondent. If the state has no sexual assault restraining order statute, the victim may still qualify for a domestic violence restraining order if the sexual assault occurred in the context of a domestic relationship or if the statute is written sufficiently broad. In such cases, sexual assault survivors can sometimes qualify for domestic violence restraining orders because any act of sexual intercourse between petitioner and respondent, even during rape, legally establishes the required sexually intimate relationship. Harassment and stalking restraining orders also generally do not require any specific relationship to exist or not exist between the parties, but also may not be available in all states. These types of restraining orders also generally require at least two instances of, respectively, harassment or stalking to qualify. In many cases, one statute may cover more than one type of restraining order. For example, what is called a harassment restraining order in Wisconsin also specifically includes cases of sexual assault and stalking. In California, domestic violence restraining orders are issued under Family Code Section 6200, et. seq. The California courts have designed domestic violence restraining orders to be accessible to the public so as not to require a lawyer to obtain or defend against one. Finally, an extreme risk restraining order is a form of US restraining order, currently used in 13 states. Other forms of restraining order will sometimes order firearms restrictions as a part of a larger injunction intended to protect a specific individual. But with an extreme risk restraining order, the sole focus is on the firearms restrictions. It is sought when household members or police believe a particular individual is at risk to use firearms to harm themselves or others. If a court agrees, the person can have their firearms taken away. This type of restraining order is not intended to protect a specific individual but rather the community at large from someone believed to be a danger for gun violence. It has been cited as a possible tool to help prevent mass shootings such as the Orlando nightclub shooting.

Чехия

Чехияда отбасылық зорлық-зомбылықтан қорғауға арналған бұйрық полиция қызметкері немесе сот тарапынан шығарылуы мүмкін. Кез келген полиция қызметкері Полиция туралы заңға сәйкес, адамның ортақ тұрғын үйге және оған жақын жерлерге кіруіне, сондай-ақ қауіп төндірілген адаммен байланысуына тыйым салатын бұйрық шығаруға құқылы. Мұндай бұйрық он күнге дейін күшінде болады. Егер қауіп төндірілген адам сотқа бұйрық беру үшін өтініш берсе, полиция бұйрығы сот шешім шығарғанға дейін жарамды болып қалады. Сот қауіп төндірілген адамның өтініші бойынша отбасылық зорлық-зомбылық немесе қудалауға байланысты бұйрықты бір айға дейін күшінде ұстай алады. Бұл мерзім қауіп төндірілген адам өтініш берсе, кейін ұзартылуы мүмкін. Ұзарту қажет болған мерзімге дейін, бірақ жалпы алғанда алты айдан аспауы тиіс. Бұйрықты бұзу – екі жылға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланатын жеке қылмыс.