Кіріспе
Француз артиллериясының генерал-офицері Роберт Жорж Нивель (15 қазан 1856 – 22 наурыз 1924) – Боксерлер көтерілісі мен Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен француз артиллериясының генерал-офицері. 1916 жылғы мамыр айында ол Верден шайқасында француздың екінші армиясының қолбасшысы ретінде Филипп Петенді алмастырып, 1916 жылдың соңында неміс күштерін кері тартқан қарсы шабуылдарға жетекшілік етті. Осы әрекеттері үшін ол және генерал Шарль Манген француз халқының өмірін бекер құрбан еткені үшін айыпталды. Нивель шабуылы оның есімімен аталады. Вердендегі жетістіктерінен кейін Нивель 1916 жылғы желтоқсанда Батыс майданындағы француз армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды, бұл француз және британ саяси лидерлерін әсер ету қабілетінің және ағылшын тілін еркін білуінің арқасында мүмкін болды. Ол жоспарлау кезінде күмән тудырған «Дамдер жолындағы» Нивель шабуылына жауапты болды. Батыс майданындағы маңызды өткелді жасауға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, француз армиясының шамамен жартысына әсер еткен ірі көтеріліс болды, соның салдарынан бірнеше ай бойы ешқандай ірі шабуылдар жасалмады. 1917 жылғы 15 мамырда Нивельдің орнына Филипп Петен бас қолбасшы болып тағайындалды.
Robert Georges Nivelle (15 October 1856 – 22 March 1924) was a French artillery general officer who served in the Boxer Rebellion and the First World War. In May 1916, he succeeded Philippe Pétain as commander of the French Second Army in the Battle of Verdun, leading counter offensives that rolled back the German forces in late 1916. During these actions he and General Charles Mangin were accused of wasting French lives. He gives his name to the Nivelle Offensive. Following the successes at Verdun, Nivelle was promoted to commander in chief of the French armies on the Western Front in December 1916, largely because of his persuasiveness with French and British political leaders, aided by his fluency in English. He was responsible for the Nivelle Offensive at the Chemin des Dames, which had aroused skepticism already in its planning stages. When the costly offensive failed to achieve a breakthrough on the Western Front, a major mutiny occurred, affecting roughly half the French Army, which conducted no further major offensive action for several months. Nivelle was replaced as commander in chief by Philippe Pétain in May 15, 1917.
Ерте өмір және мансап
Роберт Жорж Нивель 1856 жылдың 15 қазанында Францияның Коррездегі Тюль провинциялық қаласында туған. Оның әкесі француз, ал анасы – ағылшын протестанты. Ол 1878 жылы École Polytechnique мектебін бітіргеннен кейін француз армиясында қызметке түсті. Француз артиллериясының кіші лейтенанты болып бастаған Нивель 1913 жылдың желтоқсанында артиллерия полковнигі болды. Нивель Верден шайқасында тиімсіз қарсы шабуылдарда әскерлерінің өмірін бекерге жұмсады деп есептеледі; 12 маусымға дейін Екінші армияда тек бір ғана жаңа резервтік бригада қалды. 23 маусымда немістер Флеуриді басып алғаннан кейін, Нивель күн тәртібіне бұйрық шығарды, ол қазір танымал сөзбен аяқталды: «Ils ne passeront pas!» («Олар өтпейді!»). Нивель француздар 24 қазанда алғашқы қарсы шабуыл жасағанда, жылжымалы артиллериялық оқтарды қолдануға бұйрық берді. Жаяу әскерді қолдаған артиллерия нақты нысандарды жоюға емес, неміс әскерлерін басуға көбірек назар аударды. Бұл тактика тиімді болды: француз әскерлері 24 қазанда Флеуриді, сондай-ақ 1916 жылдың 25 ақпанында немістер басып алған Дуамон бекінісін қайта басып алды. Нивельдің сәтті қарсы шабуылдары оны 1916 жылдың 12 желтоқсанында француз армиясының бас қолбасшысы етіп тағайындау шешіміне ықпал етті.
Бас қолбасшы
Нивельдің билігі оның ілгерідегі басшысы Жоффреге қарағанда кем болды. Ол соғыс министрі Хьюберт Ляутидің басшылығына бағынды және Жоффре сияқты емес, Нивельдің құзыреті Салоника майданына дейін жетпеді. Нивельдің ұраны (кейде Петайнге де жатқызылады): "артиллерия жаулап алады, жаяу әскер бекітеді".
Британдықтармен қарым-қатынастар
Батыс майдандағы Британдық экспедициялық күштердің (BEF) қолбасшысы фельдмаршал сэр Дуглас Хейг, Жоффрмен келісіп, британдықтар 1917 жылы тозу шабуылдарын жүргізеді деп мәміле жасаған еді, бірақ Нивельдің бұрынғы уәдесін жазбаша растауды талап етті (6 қаңтар). Егер жоспар немістерді жалпы шегінуге мәжбүрлемесе, Нивель британдық желісін өз бақылауына алып, жоспарланған Фландрия шабуылы үшін британдық резервтерді босататынын растау қажет еді. Эдвард Спирстің айтуынша, Нивель Хейгті Фландрия туралы "тұрақты идеясы" бар деп айыптады және фронтты тұтас қарастырмай, "өзіне барлық жамылғыны тартып алуға" тырысқан. Ұлыбританияның премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж, Нивельді қолдады, өйткені ол Верденде "өзін адал адам ретінде көрсеткен" деп ойлады. Фельдмаршал Хейг, шабуылды мамырға дейін кешіктіруді қалаған, себебі оны итальяндық және орыс шабуылдарымен сәйкестіруді жоспарлаған, бірақ 1 сәуірден кешіктірмей дайын болуы және сұралған француздық желіні қабылдауы керек болды. Британ үкіметі оған Нивельмен жасалған келісімнің "мәнін" де, "рухын" да сақтап, кешіктіруге жол бермеуді бұйырды – бұл, әрине, Нивельдің жеке лоббилеуінің нәтижесі болды. Ллойд Джордж Лондондағы француз байланыс офицері, майор Бертье де Совиньимен ұзақ әңгімелесіп (15 ақпан), Хейгтің шабуылда Нивельге бағынуы керектігін айтты, өйткені Джордж Милн Салоникада Сарайға бағынған, және қажет болған жағдайда ол орнынан алынатын еді. Британдық соғыс кабинеті француз генералдары мен штабының 1916 жылы британдықтардан біліктірек болғанын мойындады, сонымен қатар саяси тұрғыдан Ұлыбритания соғыстың соңғы үлкен француз күшін толық қолдауға міндетті болды. Хейг теміржолдың нашар күйін кінәлады, француздықтарға қарағанда екі есе көп теміржол ресурстарын, жартылай аз әскер үшін талап етті. Каледегі конференцияда теміржол мамандары тез арада жіберілді, және Ллойд Джордж Хейгті сынауды сұрағанда Нивель ұялып қалса да, британдық және француз әскерлері арасындағы қарым-қатынас ережелерін жасауға келісті, бұл ережелер олардың кейінгі ұрпақтарына да міндетті болар еді. Ол британдық күштерді операциялар ғана емес, логистика және азық-түлік үшін де тікелей басқаруға (француздық GQG-дегі британдық штаб арқылы) ұсынды, Хейгтің ықпалын азайтып, тікелей Лондонмен байланысқа түсуіне тыйым салды. Британдық CIGS Робертсон, ұсыныстарды көргенде ашуланып, оларды француздықтар емес, Ллойд Джордж жасады деп сенді. Нивель келесі күні таңертең британдық генералдарға барып, олардың жоспар туралы бұрыннан хабардар болмағанына таңырқады. Келісімге келу үшін Хейгке соғыс кабинетіне шағымдану құқығы берілді және британдық күштердің тактикалық бақылауын сақтап қалды, бірақ Ллойд Джордж конференция келісімсіз аяқталуын болдырмау үшін, ол шабуыл барысында Нивельдің бұйрықтарына бағынуын талап етті. Немістер жақында қарқынды жұмылдыру арқылы күштерін 300 батальонға арттырды, және Хейг (3 наурыз) BEF оңтүстікке қарай желіні қабылдағандықтан, осы күштер Ипрге шабуыл жасап, оны Ла-Манш портынан оқшаулауы мүмкін деп мәлімдеді. Хейг бұл қауіпті ойдан шығарды деп есептеген Нивель оған хат жазып, оны бағынышты ретінде атап, GQG-дегі британдық штаб туралы идеяны қайта көтерді, бұл жолы ол Робертсонға есеп беретін еді, бірақ Нивель осы арқылы Хейгке бұйрықтар беретін болар еді. Нивель қазір BEF-ті екі армия тобына бөлуді талап етті, немесе Хейгті жұмыстан босатып, Гофты тағайындауды ұсынды. Нивель сондай-ақ Ллойд Джордж одақтас әскерлердің бас қолбасшысы болуды үміттенеді деп сенді, бұл идея президент Пуанкареды күлдірді. Робертсонның одан әрі лоббилеуі мен король Георг V-нің араласуынан кейін Ллойд Джордж британдық соғыс кабинетінің қолдауын жойып, кері шегінуге мәжбүр болды. Лондондағы кезекті конференцияда (12-13 наурыз) Ллойд Джордж BEF-ті "француз армиясымен араластыруға болмайтынын" атап өтті, ал Хейг пен Нивель Робертсонмен және Ляутимен келіспеушіліктерін шешу үшін кездесті.
Француздар шабуылға күмәнданады
1917 жылдың 16-20 наурызы аралығында немістер Нойон және Бапум маңындағы кішігірім жерлерден кері шегінді. Солтүстік армия тобының қолбасшысы француз генералы Франше д’Эсперей Нивельден немістердің кері шегінуіне шабуыл жасай алатынын сұрады. Нивель бұл әрекет оның операциялық жоспарын бұзады деп сенді және нәтижесінде д’Эсперейдің өтінішіне қарсылық білдірді. Британдық CIGS "Вулли" Робертсон Нивельді «мойнына арқан байлаған» қолбасшы ретінде сипаттады. Пайнлеве Ресей революциясы Франция Ресейден ешқандай үлкен көмек күтпеу керектігін білдірді және американдық күштер қол жетімді болғанша және араласа алатынша шабуыл жасалмауы керек деп мәлімдеді. Мишелер мен Петен француз күштері шабуылға бөлінгеннің неміс қорғанысының екінші желісінен тыс жерге енуіне күмәнданатынын айтты және шектеулі операция жасауды ұсынды. Понкаре талқылауларды қорытындылай келе, шабуыл жалғасуы керек, бірақ егер ол неміс майданын бұза алмаса, тоқтатылуы керек деді. Бұл кезде Нивель өзінің жоспары қабылданбаса, отставкаға кетемін деп қорқытты, бірақ саясаткерлер оған толық сенім білдірді. Осылайша Нивельдің жоспары басқа генералдар айтқан күмәндануларға қарамастан өзгермеді және ол шешуші нәтижелерге қол жеткізу үшін үлкен қысымға ұшырады. Премьер-министр Рибо: «Біздің қолымыз мәжбүр болды: кері қайтуға тым кеш». 4 сәуірде, Эйннің оңтүстігіндегі неміс шабуылы кезінде француз шабуылдарының құпия жоспарлары тұтқындалды, бірақ Нивель өз бағытын өзгертпеді. Эдмондс Нивельдің «Германия әскері қашады, олар тек қашып кетуге тілектес» дегенін мәлімдеді. Нивель 10 мыңға жуық адам болатынын айтқан еді. Нивель үкіметке шабуыл сәтті жүзеге асады немесе тоқтатылады деп уәде берген болатын. Бірақ, әрине, ол «жетістік» деген сөзді олар сияқты түсінбеді, ол шабуылдарды жалғастыруға бұйрық берді. 19 күні министр Пол Пэнлеве онымен кездесуге келіп, шабуылды тоқтатуды талап етті; бірақ Нивель шабуылдар жалғасуы керек деп сенді. Бірте-бірте барлық нәрсе Сомма сияқты іс-әрекетке айналды, бәрі қорқып қалды. (Гриффитс, 39-бет) 20 сәуірге дейін француздар 20 000 тұтқын мен 147 қаруды алып, «өткен жылдардың стандарттары бойынша таңғажайып нәтижелер» деп саналды. Алайда, Айнеде шешуші жетістікке қол жеткізілген жоқ. Бұл шабуыл Францияда снарядтар тапшылығына әкелді, француздық медициналық қызметтер бұзылып, француз жаралыларын майдан шебінен тасымалдаудың кешігуі адамгершілігін құртты. Бірінші аптаның соңында шабуыл тоқтап, Нивель бақылаудан шығып кетті. Мишелер Нивельді шабуыл көлемін азайтуға көндірді, қазір мақсаты тек «Дамский жолын» қамтамасыз ету және немістерді Реймстен кері итермелеу болды. Нивель шабуыл барысында барған сайын күйзеліске ұшырады, өйткені оның бұйрықтары француз үкіметі тарапынан үлкен бақылауға алынды. 29 сәуірде Нивельдің өкілеттігі Петенді Бас штабтың бастығы және осылайша үкіметтің басты әскери кеңесшісі етіп тағайындаумен әлсіретті. Француздар 4-5 мамырда Демдер жолының кейбір бөліктерін басып алса да, бұл «Нивельдің құлап бара жатқан беделін қалпына келтіру үшін» жеткіліксіз болды.
By 20 April, the French took 20,000 prisoners and 147 guns, which was considered to be "impressive results by the standards of previous years." However, a decisive breakthrough on the Aisne had not been achieved. The offensive had led to a shell shortage in France, the French medical services broke down, and the delay of transporting French wounded from the front line was demoralising. By the end of its first week, the attack was stalled, and Nivelle was losing control. Micheler convinced Nivelle to reduce the scope of the offensive, with the goal now only to secure all of the Chemin des Dames and push the Germans back from Reims. Nivelle became increasingly depressed over the course of the offensive as his orders were under a great degree of scrutiny by the French government. On 29 April, Nivelle's authority was undermined by the appointment of Pétain as Chief of the General Staff, and thus the main military adviser to the government. Although the French captured parts of the Chemin des Dames on 4–5 May, this was not sufficient to "repair Nivelle's crumbling reputation."
Басқа марапаттар
1993 жылы ботаниктер Мароккодан табылған Asteraceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік Nivellea nivellei-ді, оның құрметіне осы есіммен жариялады.