Кіріспе

Неміс актері, драматург және өнертапқышы Иоганн Алоис Сенфельдер (6 қараша 1771 – 26 ақпан 1834) – 1790 жылдары литография баспа техникасын ойлап тапқан неміс актері және драматург.

Актер, драматург

Алойс Иоганн Непомук Франц Сенфельдер Богемия Корольдігінің сол кездегі астанасы Прагада дүниеге келді, онда оның актер әкесі сахнада өнер көрсетті. Ол Мюнхенде білім алып, Ингольштадт қаласында заңгерлік білім алу үшін стипендия жеңіп алды. 1791 жылы әкесінің қазасы оны анасы мен сегіз туысын күтіп бағу үшін оқуын тастауға мәжбүр етті, содан кейін ол актер болды және "Қыздарды білуші" атты сәтті пьеса жазды.

Литографияны ашу, дамыту

Матильда фон Альтенштейн пьесасын басып шығарудағы қиындықтар оның қарызға батуына себеп болды. Жаңа пьесасын жариялауға шамасы келмегендіктен, Сенефельдер майлы, қышқылға төзімді сияны тұрақ ретінде пайдаланып, жаңа әдіспен қарғып жазу тәжірибесін жасады. Одан кейін ол осы әдісті тастың жалпақ бетінен ғана баспаға шығаруға мүмкіндік беретіндей кеңейтуге болатынын анықтады – бұл басылымдағы алғашқы планграфиялық процесс болды. Ол Андре музыка баспашылар отбасымен бірігіп, өзінің техникасын жұмысқа жарамды жағдайға жеткізіп, химиялық процестерді де, осы тастарды қолдануға қажетті арнайы баспа машиналарын да жетілдірді. Ол бұл әдіске «тас басып шығару» немесе «химиялық басып шығару» деп ат қойды, бірақ француз тіліндегі «литография» атауы көбірек таралды. Композитор Франц Глейснермен бірге 1796 жылы литографиялық баспахана ашты. Еуропаның барлық жеріндегі жер өлшеу кеңселерi жаңа, арзан және дәл көшіру процесінің құндылығын ерте таныды. 1809 жылы Сенефельдер Баварияда осы мақсатта құрылған жаңа «Литографиялық институттың» (Lithographische Anstalt) инспекторы болып тағайындалды. Кейіннен оның жетекшілігімен Берлин, Париж, Лондон және Венада да осындай институттар ашылды. Ол Еуропа бойынша патенттік құқықтарды алды және 1818 жылы өзінің зерттеулерін «Vollstandiges Lehrbuch der Steindruckerei» деген атпен жариялады, ол 1819 жылы француз және ағылшын тілдеріне аударылды. «Литографияның толық курсы» Сенефельдердің өзінің өнертабысының тарихын литография бойынша практикалық нұсқаулықпен біріктірді және 1977 жылға дейін басылымда болды (Da Capo Press). Сенефельдер литографияның өнер саласындағы мүмкіндіктерін де пайдалана алды. Бұрынғы гравиюра сияқты, шеберлік дағдыларын қажет ететін басып шығару техникаларынан айырмашылығы, литография үлкен дәлдік пен текстуралық әртүрлілікті қамтамасыз етті, өйткені суретші енді таныс қаламдармен тікелей тақтаға сурет салатын болды. 1803 жылы Андре Лондонда «Полиавтография үлгілері» атты суретшілердің литографиялық жинағын жариялады. 1837 жылы литография бірнеше тақталардан толық түсті басып шығаруға мүмкіндік беретіндей дамыды, ал хромолитография түсті басып шығарудағы ең маңызды техника болды, одан кейін процестік түс енгізілді. Senefeldera туысы (Euphorbiaceae отбасы) және Senefelderopsis (Euphorbiaceae) туысы.