Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гинду Маратха әулеті (1721–1947)
Hindu Maratha dynasty (1721–1947)
Гейквадтар (Гайквадтар, Гейковарлар, Гейкварлар) (IAST: Gāyakavāḍa) – бұрынғы Маратха конфедерациясының және одан кейін Батыс Үндістандағы Барода хандық мемлекетінің Гинду Маратха әулеті. 18 ғасырдың басынан 1947 жылға дейін билік еткен хан Барода Махараджасы Гаеквад деп аталды. Барода (Вадодара) қаласы астанасы болғандықтан, Британдық Радж кезінде британдықтармен қарым-қатынасын Барода резиденциясы жүзеге асырды. Бұл Британдық Үндістанмен бірге болған ең ірі және ең бай хандық мемлекеттердің бірі болды, оның байлығы мақта бизнесінен, сондай-ақ күріш, бидай және қант өндірісінен түсті.
Gaekwads (also spelled as Gaikwads, Guicowars, Gaekwars) (IAST: Gāyakavāḍa), a Hindu Maratha dynasty of the former Maratha Confederacy and its subsequent (erstwhile) princely state of Baroda in western India from the early 18th century until 1947. The ruling prince was known as the Maharaja Gaekwad of Baroda. With the city of Baroda (Vadodara) as its capital, during the British Raj its relations with the British were managed by the Baroda Residency. It was one of the largest and wealthiest princely states existing alongside British India, with wealth coming from the lucrative cotton business as well as rice, wheat and sugar production.
Ерте тарих
Бароданың Гайквад билігі 1721 жылы Маратха генералы Пилажи Рао Гайквадтың Моғол империясынан қаланы жаулап алуымен басталды. Гайквадтарға қала Маратха империясының шатрапаты Шаху I-ден жагир ретінде берілді. Алғашқы жылдары Гайквадтар Гуджараттың Маратха басшылары және сенапати (бас қолбасшы) атағының иелері болған Дабхаде әулетіне бағынышты болды. Умабай Дабхаде Балажи Баджи Раоға қарсы Тарабай жағына қосылғанда, Пиладжидің ұлы Дамажи Рао Гайквад Дабхаде әскерін басқарды. Ол жеңіліске ұшырады және 1751 жылдың мамырынан 1752 жылдың наурызына дейін Пешваның тұтқынында болды. 1752 жылы ол Дабхаделерді тастап, Пешваның үстемдігін қабылдауға келіскен соң босатылды. Бұл шарт бойынша Дамажи Гуджараттың Маратха басшысы болып тағайындалды, ал Пешва оған Гуджараттан моғолдарды қууға көмектесті. Содан кейін Дамажи Садашив Рао, Вишвас Рао, Малхар Рао Холкар, Джанкоджи Синдия, Сидходжи Гарге Десай (Дешмух) және Махаджи Шиндемен бірге Панипаттың үшінші шайқасында (1761) шайқасты. Маратхалар Панипатта жеңілгеннен кейін Пешвалардың орталық билігі әлсіреді. Осының салдарынан Гайквадтар, сондай-ақ бірнеше басқа да күшті Маратха тайпалары Пешвалардың номиналды билігін және Сатараның Бхонсле Махаражасының үстемдігін мойындап, дербес билеушілер ретінде орнықты.
The Gaekwad rule of Baroda began when the Maratha general Pilaji Rao Gaekwad conquered the city from the Mughal Empire in 1721. The Gaekwads were granted the city as a Jagir by Chhatrapati Shahu I, the Chhatrapati of the Maratha empire. In their early years, the Gaekwads served as subordinates of the Dabhade family, who were the Maratha chiefs of Gujarat and holders of the senapati (commander in chief) title. When Umabai Dabhade joined Tarabai's side against Balaji Baji Rao, Pilaji's son Damaji Rao Gaekwad commanded the Dabhade force. He was defeated, and remained under Peshwa's arrest from May 1751 to March 1752. In 1752, he was released after agreeing to abandon the Dabhades and accept the Peshwa's suzerainty. In return, Damaji was made the Maratha chief of Gujarat, and the Peshwa helped him expel the Mughals from Gujarat. Damaji subsequently fought alongside Sadashiv Rao, Vishwas Rao, Malhar Rao Holkar, Jankoji Scindia, Sidhoji Gharge Desai (Deshmukh) and Mahadji Shinde in the Third Battle of Panipat (1761). After the Maratha defeat at Panipat, the central rule of the Peshwas was weakened. As a result, the Gaekwads, along with several other powerful Maratha clans, established themselves as virtually independent rulers, while recognizing the nominal authority of the Peshwas and suzerainty of the Bhonsle Maharaja of Satara.
Британдық билік
Гейквадтар бірнеше маратха басшыларымен бірге бірінші англо-маратха соғысында британдықтармен шайқасты. 1802 жылдың 15 наурызында британдықтар жақында таққа отырған Гаеквад махаражасы Ананд Рао Гаеквадты қарсы талапкерлерден қорғауға араласты, және Гаеквадтар британдықтармен Кемби шартын жасасты, ол олардың маратха империясынан тәуелсіздігін мойындады және Барода махараджаларына британдық үстемдікті мойындау шартымен жергілікті автономияны кепілдеді. 1875 жылы таққа отырған Махараджа Саяджи Рао III Бароданы жаңғыртуға көп еңбек етті, міндетті бастауыш білім беруді, кітапхана жүйесін және Барода Махараджа Саяжирао университетін құрды. Ол сондай-ақ тоқыма фабрикаларын ашуға ынталандырды, бұл Бароданың тоқыма өнеркәсібінің құрылуына көмектесті. Ол Б.Р. Амбедкарға Колумбия университетінде оқуға стипендия бергенімен әйгілі. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Бароданың соңғы билеуші махаражасы Пратапсинхрао Үндістанға қосылды. Барода ақырында Бомбей штатымен біріктірілді, ол кейін тілдік принцип бойынша 1960 жылы Гуджарат және Махараштра штаттарына бөлінді. Гейквад немесе Гайаквад Маратхалардың кең таралған тегі ретінде сақталған, ол негізінен Үндістанның Махараштра штатында кездеседі.
The Gaekwads, together with several Maratha chieftains, fought the British in the First Anglo Maratha War. On 15 March 1802, the British intervened to defend the Gaekwad Maharaja, Anand Rao Gaekwad, who had recently inherited the throne against rival claimants, and the Gaekwads concluded the Treaty of Cambey with the British that recognized their independence from the Maratha empire and guaranteed the Maharajas of Baroda local autonomy in return for recognizing British suzerainty. Maharaja Sayaji Rao III, who took the throne in 1875, did much to modernize Baroda, establishing compulsory primary education, a library system and the Maharaja Sayajirao University of Baroda. He also encouraged the setting up of textile factories, which helped create Baroda's textile industry. He is well known for offering B. R. Ambedkar a scholarship to study at Columbia University. Upon India attaining its independence in 1947, the last ruling Maharaja of Baroda, Pratapsinhrao, acceded to India. Baroda was eventually merged with Bombay State, which was later divided, based on linguistic principle, into the states of Gujarat and Maharashtra in 1960. Gaekwad or Gayakwad also survives as a fairly common Maratha surname, found mainly in the Indian state of Maharashtra.