Кіріспе

Заңдық доктрина, онда бір тұлға басқа тұлғаның құқықтарын қорғауға құқылы.

Суброгация – үшінші тараптың (мысалы, екінші кредитор немесе сақтандыру компаниясы) басқа тараптың қарызды немесе залапты өндіруге заңдық құқығын қабылдауы. Бұл – бір адамның басқа адамның қолда бар немесе қайта жаңғырылған құқықтарын өз пайдасына жүзеге асыруға құқығы бар заңдық доктрина. Суброгация құқығы көбінесе заңмен туындайды, бірақ заң немесе келісім арқылы да туындауы мүмкін. Суброгация – теңдік бойынша қолданылатын шара, алғаш рет Англияның Канцелярия сотында дамыған. Бұл ортақ құқық жүйелерінде кең таралған ерекшелік. Азаматтық құқық жүйелерінде ұқсас доктриналар бар. Суброгация – физикалық дамудың салыстырмалы түрде мамандандырылған саласы, осы тақырыпқа толық заң оқулықтары арналған.

Доктрина

Жалпы құқық жүйесін мұра еткен елдерде әдетте суброгация туралы ілім болады, бірақ оның нақты юрисдикциядағы ілімдік негізі басқа юрисдикциялардағыдан өзгеше болуы мүмкін, бұл сол юрисдикцияда әділдік жеке құқық саласы ретінде сақталған деңгейге байланысты. Ағылшын соттары қазіргі кезде заңсыз байыту концепциясының суброгацияда маңызды рөл атқаратынын қабылдады. Керісінше, Австралияның Жоғарғы соты бұл көзқарасты қатаң түрде қабылдамады, онда суброгацияның ілімдік негізі жарамсыз нәтижелердің алдын алумен байланысты: мысалы, борышкердің босатылуы немесе бір тараптың екі рет өтемақы алуы.

Түрлері

Суброгация қолданылатын жағдайлар шектеулі емес және әр құзылетке байланысты өзгереді. Суброгация көбінесе үш тарап қатысатын жағдайларда туындайды. Суброгацияның жиі кездесетін мысалдары:

Шегініс сақтандыруы. Шегініс сақтандырушысы, сақтандырылған тұлғаға келген залапқа жауапты үшінші тарапқа қатысты сақтандырылғанның құқықтарына ие болуға құқылы. Кепілдік беру туралы заң. Кепілдік беруші кредитордың негізгі қарызкорға қатысты құқықтарына ие болуға құқылы. Сенімгердің кредиторлары. Сенімгердің кредиторы сенімгердің өтемақы алу құқығына ие болуға құқылы. Қор нарығындағы бағалы қағаздарға суброгация. Қамтамасыз етілген міндетті өтеу үшін қаражат бөлген кредитор, қарыз алушыға қатысты үшінші тараптың кепілдігіне ие болуға құқылы. Вексельдер. Вексельді мақұлдаған адам, акцептантқа (вексельді мақұлдаған адамды өтеуге міндетті) қарсы вексельді ұстаушыға суброгациялануға құқылы.

Өтемақыны сақтандырушының суброгациялық құқықтары

Бұл жағдайда "суброгация" екі ерекше жағдайды білдіреді. Біріншіден, өтемалы сақтандыру полисі бойынша төлем жасағаннан кейін, сақтандырушы сақтандырылғанның орнына тұрып, зиянға жауапты үшінші тұлғаға қарсы сақтандырылғанның құқықтарын іске асыруға құқылы болуы мүмкін. Бұл – суброгацияның нағыз, негізгі мағынасы. Сақтандыру суброгациясы, әсіресе қайтарылып алынатын төлемдердің түрлері мен сомалары юрисдикциялар бойынша өзгеше. Екіншіден, өтемалы сақтандыру полисі бойынша төлем жасағаннан кейін, сақтандырылғанның зияны үшінші тараптың кінәсінен толығымен өтелген жағдайда сақтандырушы сақтандырылғанға қарсы сотқа жүгінуге құқылы. Яғни, сақтандырушы сақтандырылғанның екі рет өтемалдануын болдырмау үшін сақтандырылғанға талап қоюға құқылы. Мұндай жағдай мысалы, егер сақтандырылған полис бойынша толық өтемалдама алса, бірақ содан кейін үшінші тарапқа қарсы сот процесін бастап, айтарлықтай өтемақы алса туындауы мүмкін. Қатаң айтқанда, бұл суброгация емес, қайта өндіріп алу (регресс).

Саяхат сақтандыруын суброгациялау процесі

"Ең көп" немесе "қосымша" саяхаттық сақтандыру полисінде "бірінші төлеуші" ережесі болған жағдайда, сақтандырушы суброгация процесі арқылы саяхаттық сақтандыру бойынша төлем жасағаннан кейін мүшесінің жекелеген топтық медициналық сақтандыру провайдерінен белгілі бір пайызға дейін шығындарды өтеуді заңды түрде талап ете алады.

Кепілгердің орынбасарлық құқығы

Басқа тараптың борыштарын төлейтін кепіл кредитордың бұрынғы талаптары мен борышкерге қарсы өндіріс құралдарын иеленуге, төленген соманы қайта алуға құқылы болуы мүмкін. Бұл, мысалы, вексельге қол қойған (индоссант) адамды да қамтиды. Кепіл бастапқы қарыз бойынша кредитордың пайдасына берілген кез келген кепілдік құқығына ие болады. Бұл маңызды тұжырымдамалық мәселе, себебі суброгация алған адам (суброг) заң бойынша кепілдік берушінің (суброгор) кепілдік құқықтарын алады, тіпті олар туралы білмесе де.

Сенімгерлерге қатысты суброгациялық құқықтар

Траст иелерінің пайдасына мәмілелер жасайтын сенімді сақтаушы, әдетте, траст активтерінен өтемақы алуға құқылы; бұл траст активтері бойынша теңдік кепілдігі немесе бірінші басымдық арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл – меншік құқығына негізделген қауіпсіздік мүддесі. Траст кредиторлары (яғни, сенімді сақтаушы ретінде кредиторға айналған тұлғалар) сенімді сақтаушының кепілдігіне ие болуға құқылы. Бұл траст кредиторларының аса осал "құқығы": сенімді сақтаушының өтемақы алу құқығы болмауы мүмкін (мысалы, сенімді сақтаушы кредиторға қатысты жауапкершілік тудырғанда траст міндеттемелерін бұзған болса) немесе ол шектелуі мүмкін (мысалы, сенімді сақтаушы траст міндеттемелерін бұзған және нақты есептесу ережесі қолданылған жағдайда). Кейбір заң жүйелерінде сенімді сақтаушының өтемақы алу құқығы толығымен жойылуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, суброгация мәнсіз немесе орындалмас болуы мүмкін.

Несие берушінің суброгациялық құқықтары

Қарыз беруші қарыз алушыға үшінші тарапқа қарызын өтеу үшін ақша қарызға берген жағдайда (немесе қарыз беруші қарызды өтеу үшін үшінші тарапқа тікелей төлеген жағдайда), қарыз беруші өтелген қарыз сомасына дейін үшінші тараптың қарыз алушыға қарсы бұрынғы құқықтарына ие болуға құқылы болады.

Әр түрлі

Егер банк клиентінің дұрыс өкілеттігі деп жаңылысып, үшінші тарапқа клиенттің үшінші тарап алдындағы міндеттемесін өтеу үшін ақша төлесе, банк клиентке қарсы үшінші тараптың бұрынғы талап ету құқықтарына ие болады.

Әсерлер

Егер суброгация мүмкін болса, суброгацияланған тарап басқа тараптың орнына тұрып, оның құқықтарын іске асыруға құқылы. Әділеттілік орнатылса, сот әділеттік негізінде кепілдік, салым немесе есеп беруге міндетті конструктивті сенім арқылы суброгация құралын қолдануы мүмкін. Маңыздысы, талапкердің құқықтары толығымен туынды болып табылады, демек талапкердің құқықтары оған суброгация жасалған адамның құқықтарынан артық емес.

Суброгациядан бас тарту

Іс жүзінде сақтандырушылар өтемақы алу құқығынан бас тартуға келісе алады.