Кіріспе
Химиотерапиялық препарат. Флуороурацил (5 ФУ, 5 флуороурацил), басқалармен қатар Adrucil сауда атауымен сатылады, – қатерлі ісіктерді емдеу үшін қолданылатын цитотоксикалық химиотерапиялық препарат. Крем түрінде актиникалық кератоз, базальді клеткалық карцинома және терідегі сүйекшелерге қолданылады. Инъекция арқылы қолданғанда жағымсыз әсерлері жиі кездеседі. Оның әсер ету механизмі толыққанды түсіндірілмеген, бірақ тимидилат синтетазаның қызметін бұғаттап, ДНК өндірісін тоқтату арқылы әрекет етеді деп саналады. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті медициналық препараттар тізіміне енген. 2021 жылы АҚШ-та 800 000-нан астам рецепт бойынша тағайындалған 281-ші ең көп қолданылатын препарат болды.
Fluorouracil (5 FU, 5 fluorouracil), sold under the brand name Adrucil among others, is a cytotoxic chemotherapy medication used to treat cancer. As a cream it is used for actinic keratosis, basal cell carcinoma, and skin warts. Side effects of use by injection are common. How it works is not entirely clear, but it is believed to involve blocking the action of thymidylate synthase and thus stopping the production of DNA. It is on the World Health Organization's List of Essential Medicines. In 2021, it was the 281st most commonly prescribed medication in the United States, with more than 800,000 prescriptions.
Медициналық қолданыстар
Флуороурацил анальдық, емшек, колоректальдық, қызыл ішек, асқазан, ұйқы безі және тері (әсіресе бас және мойын қатерлі ісіктері) қатерлі ісіктеріне жүйелі түрде тағайындалады. Одан бөлек, актиникалық кератоз, тері қатерлі ісіктері және Боуэн ауруы үшін теріге сыртыннан қолданылады. Басқа қолданылуларына бұрын жасалған трабекулэктомия көпіршесіне тікелей инъекция жасау арқылы жазылу процесін тежеу және тіндің қатаюына себеп болу, осылайша көз ішіндегі сұйықтың ағымын қамтамасыз етіп, көз ішілік қысымды төмендету жатады.
Қарсы көрсетілімдер
Флуороурацил, дені салмағы нашарлаған және сәулелік терапия немесе химиотерапия салдарынан сүйек миының қызметі төмендеген науқастарға қолдануға болмайды.
Неврологиялық зақымдану
Америка Құрама Штаттарындағы нұсқаулықта фторурацил инъекциясы салдарынан жедел мишашық синдромының пайда болуы мүмкіндігі, сондай-ақ емді тоқтатудан кейін де сақталуы ескертіледі. Симптомдары: атаксия, нистагм және дисметрия.
Мүмкін болған дозаның артық мөлшері
Ең төменгі тиімді доза мен 5 FU ең жоғары көтерілетін дозасы арасындағы айырмашылық өте шамалы, сонымен қатар препараттың жеке фармакокинетикалық өзгеруі айқын байқалады. Сондықтан, 5 FU-дың бірдей дозасы кейбір пациенттерде қабылданатын уыттылықпен емдік жауапты қамтамасыз етсе, басқаларында қабылдауға келмейтін, тіпті өмірге қауіпті уыттылықты тудыруы мүмкін. Дене беті ауданына (BSA) негізделген дозалаудың шектеулері онкологтарға көптеген пациенттер үшін 5 FU дозасын дәл анықтауға мүмкіндік бермейді, нәтижесінде емдеудің тиімділігі төмендеп немесе уыттылық артық болады. Зерттеулер көрсеткендей, 5 FU плазмасындағы концентрацияға негізделген дозалау, 5 FU терапиясының жағымсыз әсерлерін азайта отырып, қажетті нәтижелерді едәуір арттыра алады. 5 FU плазмасы деңгейін сәтті бақылайтын және "көп қолданылатын 5 FU негізіндегі химиотерапияның тиімділігі мен қауіпсіздігін жақсартуға көмектесетін" тесттердің бірі – My5 FU тесті.
Өзара әрекеттесулер
Ол варфарин қабылдап жүрген адамдардағы INR және протромбин уақытын ұзартуы мүмкін.
Фармакогенетика
Дигидропиримидин дегидрогеназа (ДПД) ферменті фторпиримидиндердің залалсыздандыру метаболизміне жауапты, бұл дәрілік заттар класына 5-фторурацил, капецитабин және тегафур кіреді. DPD генінің (DPYD) генетикалық вариациялары DPD активтілігінің төмендеуіне немесе жоқтығына алып келуі мүмкін, ал осы вариациялар бойынша гетерозигота немесе гомозигота жағдайдағы адамдарда DPD жетіспеушілігі толық немесе ішінара болуы мүмкін; шамамен халықтың 0,2% толық DPD жетіспеушілігімен туылады. Фторпиримидиндермен емделген кезде DPD-нің ішінара немесе толық жетіспеушілігі бар адамдарда ауыр, тіпті өлімге әкелетін дәрілік токсикалық әсерлерге ұшырау қаупі айтарлықтай жоғарылайды; мысалы, миелосупрессия, нейротоксикалық әсерлер және қол-аяқ синдромы. Кальций фолинаты төмендеген фолинаттардың сыртқы көзі болып табылады, сондықтан 5-ФУ TS кешенін тұрақтандырады, осылайша 5-ФУ-дың цитотоксикалық әсерін күшейтеді.
Тарих
1954 жылы Абрахам Кантаров пен Карл Пашкис бауыр ісіктерінің қалыпты бауыр жасушаларына қарағанда радиоактивті урацилді оңай сіңіретінін тапты. Бұрын флюороэцет қышқылындағы фтор маңызды ферментті тежейтінін анықтаған Чарльз Хайдельбергер, «Хоффманн Ла Рош» компаниясындағы Роберт Дущинский мен Роберт Шницерден флюороурацил синтездеуді сұрады. Кейбір мамандар 5-фторурацилдің егешқұйрықтардағы ісіктерді күрт тежейтінін анықтаған Хайдельбергер мен Дущинскийді осы жаңалықты ашқандар деп санайды. 1957 жылғы бастапқы есепте 1958 жылы Энтони Р. Курри, Фред Дж. Ансфилд, Форд А. МакИвер, Гарри А. Уэйсман және Чарльз Хайдельбергер 5-ФУ-дың адамдардағы қатерлі ісікке әсерінің алғашқы клиникалық нәтижелері туралы мәлімдеді.
In 1958, Anthony R. Curreri, Fred J. Ansfield, Forde A. McIver, Harry A. Waisman, and Charles Heidelberger reported the first clinical findings of 5 FU's activity in cancer in humans.
Табиғи аналогтар
2003 жылы ғалымдар Оңтүстік Қытай теңізіндегі Шиша аралдарының Йонгсинг аралы маңынан жиналған Phakellia fusca теңіз шүмегінен 5 фторурацил туындысын, өте жақын байланысты қосылыстарды бөліп алды. Бұл маңызды, себебі фторлы органикалық қосылыстар табиғатта сирек кездеседі, сондай-ақ адам жасаған қатерлі ісікке қарсы препараттардың табиғатта аналогтары жиі табылмайды.
Аттар
"Флюороурацил" атауы – халықаралық бейресми атау (INN), АҚШ стандартты атауы (USAN), АҚШ фармакопеясы атауы (USP) және британдық бейресми атау (BAN). "5-фторурацил" түрі жиі қолданылады; ол урацил сақинасының 5-ші көміртегінде фтор атомы бар екенін көрсетеді.