Жеймс Эрик Драммонд: Ұлттар Лигасының бірінші бас хатшысы

Кіріспе

Шотланд дипломаты, Ұлттар Лигасының Бас хатшысы (1876-1951)

Джеймс Эрик Драммонд, Перттің 7-ші графы, (17 тамыз 1876 – 15 желтоқсан 1951), британдық саясаткер және дипломат, Ұлттар Лигасының тұңғыш Бас хатшысы (1920–1933). Сыртқа тыныш және қарапайым болғанымен, ол тиімді халықаралық штаб құруға қол жеткізді. Дегенмен, Ұлыбритания мен Францияның, Лиганың ең ықпалды мүшелерінің қысымы салдарынан маңызды халықаралық дауларды шеше алмады. Кейін Италиядағы британдық елші (1933–1939) болып тағайындалды, содан кейін Ақпарат министрлігінде шетелдік жарнама жөніндегі бас кеңесші қызметін атқарды (1939–1940). 1946 жылы Лордтар палатасындағы Либералдық партияның орынбасары болды.

Ұлттар Лигасының мансабы

1918-1919 жылдары ол Париж бейбітшілік конференциясына британдық делегация құрамында қатысты, онда Ұлттар Лигасының хартасын дайындауға қатысты. Егер Хэнки ұсыныстан бас тартса, Сесил мен американдық Эдвард М. Хаус Хэнкидің орнына сэр Эрик Драммондты тағайындау үшін резервтік жоспар жасаған. Осыған байланысты Драммонд Ұлттар Лигасын құру бойынша келіссөздерге қатысты. Сонымен қатар, ол британдық азамат болған, және Сесил оны осы тұрғыдан жоғары бағалаған. Драммонд тәжірибелі дипломат болған және Сыртқы істер министрлігінде 19 жыл бойы жұмыс істеп, жоғары беделге ие болған, бұл оны ең қолайлы кандидат деп санауға мүмкіндік берді. Драммонд бастапқыда Лиганы ұйымдастыру туралы алаңдаушылық білдіргенімен, соңында ұсынысты қабылдады. Париж бейбітшілік конференциясының 1919 жылғы 28 сәуірдегі толық отырысында конференция Драммондты Ұлттар Лигасының бірінші бас хатшысы етіп тағайындауды бекітті.

Тұрақты хатшылықты құру (1919-1920)

Бас хатшының маңызды істерінің бірі – тұрақты және қатаң халықаралық хатшылық құру еді. Бұрын мұндай әрекет жасалмаған, ал соғысқа дейінгі хатшылықтар көбінесе оларды қамтамасыз етуші және онда жұмыс істейтін мемлекеттік қызметшілер тұрғысынан ұлттық деңгеймен шектелген. Халықаралық мемлекеттік қызмет құру оңай болған жоқ, және әкімшілік басшылары мұндай органның біртұтас, адал немесе тиімді болатынына күмәнданды. 1920 жылдың тамызына қарай хатшылық толыққанды құрылды. Хатшылықта жұмыс істеген қызметкерлер 30-дан астам елден келді, олар тіл, дін және білім жағынан әртүрлі болды, және олардың барлығын ұлттық үкіметтер емес, Лига тағайындады. Бұл жаңа халықаралық ұйым мен бұрынғы ұлттық хатшылықтар арасындағы айырмашылықты тағы да нақтылады. Барлығында, хатшылық жеті бөлімнен тұрды: Мандаттар бөлімі, Экономикалық және қаржылық бөлімі, Транзит және байланыс бөлімі, Әлеуметтік бөлімі, Саяси бөлімі, Құқықтық бөлімі және Халықаралық бюро бөлімі. Тұрақты хатшылықты құрғанда Драммонд үлкен державалар өздерінің ұлттық кадрларын хатшылыққа әкелу идеясына (Сэр Морис Хэнки тарапынан таратылған) қарсылық көрсетті. Драммонд хатшылықтың Лигаға адал қызметкерлерді жұмысқа алуын қалады.

Басшылық стилі

Драммонд бұл рөлге консервативті көзқарас танытты. Оның Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігіндегі біршама сәлсіз рөлі оңай бас хатшы лауазымына ауысты. Ол ірі саяси тұлға болғандықтан, лауазымды өзінің жеке басын көрсететін орынға айналдыруға тырыспады. Драммонд Лиганың әкімшілік бөлімдерін құруға кірісті. Ұлттар Лигасының жоғары лауазымдарына тағайындау кезінде ол ешқандай тәуекелге бармады және тек өз елдерінің үкіметін қолдаған мүшелерді ғана тағайындады, ал лауазымдарды тек алдыңғы қатардағы мемлекеттердің өкілдеріне берді. Драммонд Лиганың ішінде, көлеңкеде жұмыс істеуге мәжбүр болды. Ол әлемдік бейбітшілікті сақтауға ерекше көңіл бөлді, Лига құрылғанда осы үміт болған, бірақ халықаралық құқыққа бағынуын қадағалаудың орнына, елдерді жұбататын болды. Лигадан тыс жағдайлармен шектелгеніне қарамастан, ол кеңседе қалай жұмыс істейтінін өзі шешті, себебі оған сирек бақылау жасалды. Драммонд Ұлттар Лигасының көптеген мәселелері бойынша орталық буынға айналды, ол көбінесе өзіне қызықты мәселелерді таңдап, маңыздылығы төмен мәселелерді қызметкерлеріне жүктеді. Осылайша, ол билікті жеке саяси мүддесі үшін пайдаланған басшы деп есептелуі мүмкін. Лига Бас хатшысы қызметін атқару кезінде Драммонд жергілікті халықтардың отаршылдыққа қарсы талаптарын басуға көмектесті.

Лига қызметкерлерінің ұлттық бағыныстылығы

Хатшылық пен ондағы қызметкерлердің идеалдары Вебердің бюрократия туралы түсінігіне ұқсас болатын, сондай-ақ протестанттық секулярлық рационализмде де көрінетін саяси бейтарап, тиімді және нәтижелі бюрократтар идеясынан туындады. Драммонд: «Көбінесе жұртшылыққа белгілі емес, сахна артында атқарылатын жұмыс, көп жағдайда қол жеткен табысқа үлкен үлес қосады, ал еңбегі үшін көпшілік мақтауына ие болғандарға ғана алғыс айту дұрыс емес» деп мойындады. Бұл идеал әрқашан сақталмады, ұлттық қалаулар толығымен естен шығарылмады. Жаңа тағайындалған бас хатшылардың орынбасарлары көбінесе бір ұлттың өкілдері болды, ал кіші мемлекеттердің өкілдері кандидаттар тізімінен шығарылды. Драммонд өзі уағыздаған принциптерді іс жүзіге асырмады, нәтижесінде, тағайындалған лауазымды тұлғалар ұлттық саясатты жүргізетін шағын ұлттық орталықтар құрылды, халықаралық емес. 1929 жылы Ассамблея хатшылықтарды, Халықаралық еңбек ұйымын және Халықаралық сотты жан-жақты тексеруге шешім қабылдады. Азшылықтың баяндамасы хатшылықтар мен олардың басшыларының маңызды мәселелерге саяси ықпалы зор екенін және оны елемеуге болмайтынын көрсетті. Алайда, Драммонд бұл фактіні 1950 жылдарға дейін мойындаған жоқ және оған дейін халықаралық хатшылықтардың саяси бейтараптығын қорғауды жалғастырды. Халықаралық мемлекеттік қызметтің саяси сипатына қарамастан, Хатшылық жоғары тиімділік құралы ретінде танылды және оның құрылымдық моделі келешектегі халықаралық мемлекеттік қызметтер үшін үлгі болды, мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымында. Драммонд жоғары лауазымына қарамастан, көпшілік назарынан және саяси жарықтан қашып, жасырынуға бейімді адам ретінде танылды. Ол осы мақсатына жетті, бірақ сахна артында саяси ойынға қатысқан деген күдік болды. Ол үкіметтерден жеткілікті қолдау алмағандықтан, түрлі елдерді татуластыруға мәжбүр болды. Мысалы, 1920 жылдары Бенито Муссолинидің Балқан, Африка және Еуропаның қалған бөлігіне қатысты саясатымен байланыста болды. Драммонд Муссолинидің саясатын жария түрде айыптай алмады, өйткені Ұлыбритания мен Франция оны қолдамады және Италиямен жақсы қарым-қатынас сақтауды қалады. Бұл оның тиімсіз көшбасшы ретінде танылуына себеп болған көптеген факторлардың бірі болды. Драммонд Ұлттар Лигасының ішіндегі қызметін жасырын түрде атқарды. Ол Ұлттар Лигасы құрылған кезде күтілгендей, әлемдегі бейбітшілікті сақтауға бар күшін салды, бірақ халықаралық құқыққа қарсы оларды тежеуге емес, елдерді татуластыруға тырысты. Ұлттар Лигасының сыртынан келген шектеулерге қарамастан, ол кеңсесін қалай басқару керектігін өзі шешті, өйткені ол сирек бақылауға алынды. Ол Ұлттар Лигасының көптеген мәселелерін шешудегі орталық буынға айналды және көбінесе өзіне қызықты мәселелерді таңдап, екінші деңгейдегі мәселелерді өзінің қызметкерлеріне жүктеді. Сондықтан оны билікті жеке саяси мүддесі үшін пайдаланған көшбасшы деп санауға болады. Драммондтың амбицияларына және оның алдында тұрған дағдарыстарды шешу жолына әсер еткен тағы бір фактор оның діні болды. Әулетті католик болғандықтан, ол карьерасының басындағы поляк-литва соғысына қатысты маңызды рөл атқарды. Ол Польшаның көпшілігі католик болғандықтан, Польшаның келісетін плебисцитті өткізуін қатыстырып сөйледі. Бас хатшы лауазымындағы оның маңызды ерекшелігі - лауазымына берілген шектеулерден тысқары қадам жасауға дайындығы болды. Драммондтың Лигадағы мансабының соңына жақын Чако соғысы кезіндегі дағдарыс кезінде ол тиімді делдал болғаны үшін және лауазымынан асып кеткені үшін мақталып, жоғары бағаланды. Майкл Э. Чэпменнің сөзіне сәйкес, Драммондтың бастапқы реакциясы империалистік батыс көшбасшысының емес, бюрократтың реакциясы болды. Өкілеттігі шектеулі болғандықтан, ол аймақтағы ең күшті екі батыс мемлекетіне, Ұлыбритания мен АҚШ-қа жүгінді, олар қолдағы дағдарысты шешу үшін "өте бос" екенін мәлімдеді. Дағдарыс қызығып кеткенде Стимсон Драммондқа «келісім-шарт міндеттемелерін нығайту және қолдау» туралы кеңес берді, себебі Жапонияның әрекеті Ұлыбританияны алаңдатқан. Оған Жапонияда ұлтшылдық сезімдерді оятуға тырыспауды кеңес берді. Италияның сыртқы істер министрі Галеаццо Чиано Перттің, өзі сияқты, Францияның Италияға деген қатал көзқарасының ақылға сыймайтындығына сенімді болды және тіпті «Италия саясатын қорғады». Италияның құпия қызметінің тиімділігі Перттің көптеген есептерін оқуға мүмкіндік берген Чиано өзінің күнделігінде британдық елшінің Римге келгенде фашистік режимге қарсы болғанын, бірақ кейін «шынайы жақтасқа» айналғанын және «фашизмді түсініп, тіпті жақсы көргенін» жазды. Чианоның мәлімдемелерін пайдалануда сақтық таныту қажет, бірақ Перттің есептері оның сөздерінде шындық бар екенін көрсетеді:

The ideal underpinning the secretariat and those working there was one much resembling a Weberian understanding of bureaucracy that was also seen in Protestant secular rationalism, the idea of a non political, neutral, effective and efficient bureaucrat. Drummond admitted, "It is not always those who secure public praise to whom thanks are mainly due, and the work unknown to the public which is done behind the scenes is often a large factor in the success which has been obtained". The ideal was not always upheld, and national preferences were never really abandoned. New under secretaries general who were appointed were more often than not of the same nationality, with candidates of smaller powers excluded. Drummond did not practice what he preached, which created small national islands from which the appointed officials conducted national, rather than international, politics. In 1929, the Assembly decided to make a thorough investigation of the secretariats, the International Labour Organization and the Permanent Court of International Justice. The minority report showed that the political influence in substantive issues by the secretariats and its main officers was enormous and could not be overlooked. However, that was not recognised by Drummond before the 1950s and until then had readily defended the notion of nonpolitical character of international secretariats. Despite the political character of the international civil service, the Secretariat came to be widely recognised as an instrument of the highest efficiency and the structural framework became a model for future international civil services, such as seen in the United Nations. Drummond was widely regarded as somebody who shied away from the public and political limelight, despite the high profile nature of his position. He managed to achieve that but was believed to be highly political behind the scenes. He was often forced to appease various nations because he often lacked support from governments. One example was his dealings with Benito Mussolini's policies in the 1920s towards the Balkans, Africa and the rest of Europe. Drummond was unable to give a public condemnation of Mussolini's policies, as he had the backing of neither Britain nor France and wanted to maintain good relations with Italy. That was one of the many reasons that helped to render him a somewhat impotent leader. Drummond had to perform his function behind the scenes of the League of Nations. He took great care to maintain world peace, as was hoped during the creation of the League of Nations, but he appeased nations, rather than keep them in check against international law. Despite the limitations coming from outside the League of Nations, he largely decided how he would run the office within it since he was very seldom under any kind of supervision. He became regarded as a central hub within the League of Nations for most issues and would often pick the ones that interested him the most and delegate the lesser issues to his staff. He could thus be regarded as a leader who used the office for his own political interests. Another issue that partly drove Drummond's ambitions and his way of handling the crises presented before him was his religion. A devout Catholic, that had a significant impact in his dealings with the Polish–Lithuanian War early in his career. He strongly urged for a plebiscite to which Poland could agree, most Poles being Catholic. Another important factor of his secretary generalship was his willingness to step beyond the boundaries given to him in his position. During the crisis over the Chaco War near the very end of Drummond's career at the League, he was praised for being a helpful mediator and for doing more than his position allowed. According to Michael E. Chapman, Drummond's initial response was not that of an imperialistic western leader but that of a bureaucrat. Somewhat limited in his powers, he looked towards the two most powerful Western nations in the region, Britain and the United States, which more or less stated that they were 'too busy' to deal with the crisis at hand. When the crisis reached its peak, Stimson advised Drummond to "strengthen and support treaty obligations" the Japanese action had caused British discomfort. He was advised to try not to arouse nationalist feelings in Japan. The Italian foreign minister, Galeazzo Ciano, thought that Perth, as he had now become, was convinced that the harsh attitude of France towards Italy was unreasonable. and even went so far as "[ defending] Italian policy." Ciano, whose Italian secret service efficiency allowed him to read many of Perth's reports, states in his diary that the British ambassador had been opposed to the fascist regime when he came to Rome but had developed into a "sincere convert" who "understood and even loved Fascism". Caution must always be employed in using Ciano's statements, but Perth's reports suggested that there was a certain amount of truth in the remarks:

«Перт Муссолинидің Германияға қатысты көзқарасын дұрыс бағаламаған болуы мүмкін, бірақ соңғы талдау бойынша, тіпті осы жағдайда да қателікке ұшырамады, өйткені Италияның күшінің шектеулілігі Муссолиниге 1939 жылы Германиямен одақтасып соғысқа түсуге мүмкіндік бермеді».

Екінші дүниежүзілік соғыс және ішкі саясат (19391951)

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Перт Ақпарат министрлігінде жоғары дәрежелі бюрократ болып жұмыс істеді. Соғыстан кейін ол өмірінің соңына дейін Лордтар палатасындағы Либералдық партияның орынбасары қызметін атқарды. Оның партия ісіне қатысуы партияның сайлау және идеологиялық беделінің төмендеуіне кедерес болмады.

Мұра

Лиганың қауіпсіздік рөліне қатысты оның рөлі, әсіресе өкілеттігінің екінші жартысында, мардымсыз деп бағалануы мүмкін, себебі сол кезде Ұлы державалардың, әсіресе Ұлыбритания мен Францияның бәсекелестігі күшейді және 19 ғасырдағы империализмнің салдарынан Лиганың қауіпсіздік құрылымы – оның Кеңесі әлсіреген. Оның прагматикалық және ынтымақтастыққа бағытталған тәсілі Лиганың алғашқы жылдарында бірқатар жетістіктерге әкелді, бірақ Маньчжурия дағдарысы сияқты мәселелер туындағанда оның рөлі жеткіліксіз деп есептелді. Оның босқындармен жұмыс істеу, аз ұлт өкілдерінің құқықтары және мандат жүйесі сияқты салаларда ұйымдық инфрақұрылымды құруға қатысуы жағымды бағаланды, өйткені оның қызмет кезеңінде, әсіресе 1920 жылдардың бірінші жартысында, 1925 жылғы грек-болгар қақтығысы және 1932-1933 жылдардағы Колумбия-Перу соғысы сияқты мәселелерді шешуде белгілі бір табысқа қол жеткізді. Дегенмен, ол гуманитарлық көмек көрсету және бірқатар «техникалық ұйымдар мен комитеттер» жұмысын қадағалау сияқты техникалық мәселелерде ең ұзаққа созылған және оңтайлы нәтижелерге қол жеткізді. Драммонд халықаралық технократиялық сарапшылар элитасының мүшесі болды, ол денсаулық сақтау және еңбек құқығы мәселелерінде халықаралық стандарттарды енгізуді, статистикалық ақпаратты жинау мен бөлісуді және проблемаларды шешуде халықаралық бірлік рухын қолдады. Лигадағы қызметінен кейін ол фашистік Италияға елші болып тағайындалды. Оның жағдайды толық көру қабілетінің шектеулі болуы және ол қызмет еткен Ұлыбританияның фашистік режимдерді бағындыру саясаты оның мансабындағы сәтсіздікке және мүмкін ең қараңғы кезеңге себеп болуы мүмкін. Эфиопия дағдарысын шеше алмауы Лиганың қауіпсіздік рөлін әлсіретіп, Муссолини мен Гитлерге қате сигналдар жіберді. Драммонд, Италиядағы британдық елші ретінде, Ұлыбританияның бағындыру саясатының жағымсыз салдарларын болжамаған адамдардың бірі болды. Гордон Крейг пен Феликс Гилберттің сөзіне сүйенсек, «Оның [Ұлттар Лигасының] саяси міндеттерін орындауы тым сақтықпен жасалғаны үшін сынға ұшырады, бірақ Лиганың беделін сақтау үшін қажет болған жағдайда, шешуші әрекет жасауға батылдығы жетті. Оның ақырындап, күмәнді тәсілі көңіл көтерусіздік пен сәтсіздіктерден сақтауға көмектесті және Лиганың беделін нығайтуға үлкен үлес қосты».

In regards to the security role of the League, his role could be assessed as negligible, especially for the second half of his tenureship, which was characterised by the systematic undermining competition of the great powers, notably Britain and France and the security structure impaired by 19th century imperialism of the League: its council. His pragmatic and co operative approach resulted in some successes in the early years of the League, but his role is considered inadequate when it was confronted with issues such as the Manchurian Crisis. His involvement in setting the organizational infrastructure in areas such as the dealing with refugees, the minority regime and the mandate system could be seen more positively since during his time, especially during the first half of the 1920s, had some successes in resolving and tackling issues, such as the 1925 Greek–Bulgarian Conflict in 1925 and the 1932 1933 Colombia–Peru War. However, it was the technical issues, such as humanitarian aid and the supervision of a series of "technical organizations and committees", in which he had the most enduring positive legacy. Drummond was part of an international technocratic elite of experts that favoured the initiation of international standards in health and labour issues, the gathering and the sharing of statistical information and a spirit of internationalism to deal with problems. After his post at the League, he was assigned to the post of ambassador to Fascist Italy. A combination of his own restricted ability to see the overall situation and Britain's strategy of appeasement of fascist regimes that he served could account as a failure and quite possibly the darkest period of his career. The non resolution of the Ethiopian Crisis had the effects of undermining League's security role and sending the wrong signals to both Mussolini and Hitler. Drummond, as the British ambassador to Italy, was one of the actors who failed to anticipate the negative results of the British appeasement policy. According to Gordon Craig and Felix Gilbert "His handling of the political tasks of the League [of Nations] has been criticized as over cautious, but he did not lack courage for decisive action when such action was necessary for the maintenance of the authority of the League. His slow somewhat hesitant approach was useful in avoiding disappointments and setbacks and contributed to the League’s steady gain in prestige."

Құрметтер

Өмірі бойы Драммонд өзінің еңбектері үшін түрлі атақтарға ие болды. Король Георг V оған келесі наградаларды берді:
Бан орденінің серігі (CB) – 1914 жылғы 22 маусым. Қасиетті Михаил және Әулие Георгий орденінің командирі (KCMG) – 1916 жылғы 21 желтоқсан. Қасиетті Михаил және Әулие Георгий орденінің Ұлы крестінің иегері (GCMG) – 1934 жылғы 30 қаңтар.