Кембридж университеті кітапханашысы: Август Теодор Бартоломью өмірі мен қызметі

Кіріспе

Кембридж университетінің кітапханашысы Август Теодор (Тео) Бартоломей (26 тамыз 1882 – 14 наурыз 1933) 1900 жылдан 1933 жылы қайтыс болғанға дейін Кембридж университеті кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеді. Ол Зигфрид Сассон, романист Форрест Рид және урандық ақын және кітапханашы Чарльз Сейл сияқты көптеген көрнекті тұлғалармен достық қарым-қатынас құрды. Ол Генри Фестинг Джонспен бірлесіп Сэмюэл Батлердің (1923–1926 жылдары жарық көрген) шығармаларын редакциялады және Фредерик Ролфтың өмірбаяны үшін материал жинады.

Ерте өмір және білім

Бартоломей Уолтемстоу қаласында дүниеге келді, ол сегіз баланың ең кішісі еді. Оның әкесі Чарльз Август Бартоломей, анасы Алиса Мэри Бартоломей (қызметтес аты Чаплин) болды. Әкесі туғанға шамалы уақыт бұрын қайтыс болды. Анасы отбасын Кембриджге жақын Фолмирге көшірді, ал ол Бишопс-Стортфордтағы нонконформистік гимназияда оқыды. Анасының қаржылық қиындықтарына байланысты ол мектепті ерте тастап, жақын жерде жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Білімі шектеулі болса да, Бартоломей өте ерте жасынан кітап саласында мансап жасауға құштарлық танытты. Кембридждегі Роберт Боуздің кітап дүкеніне және Оксфордтағы Бодлейан кітапханасына жасаған алғашқы сауалдары сәтті болмады, ол 1899 жылдың жазын Норвичтегі Халық кітапханасында жұмыс істеумен өткізді. 17 жасында ол Кембридж университетінің кітапханасында "Екінші дәрежелі көмекші" қызметіне орналасты (сол кезде көбінесе ортағасырлық Ескі оқу ғимаратында орналасқан), және 1900 жылдың 29 қаңтарында аптасына 10 шиллинг еңақымен жұмысқа кірісті. 1901 жылы ол Кембридждегі Питерхаузға студент ретінде қабылданды, 1904 жылы бітіріп, Кембридждегі Ленсфилд көшесіндегі жатақтан Теннис корты көшесіндегі Келлет лоджиясына көшіп өтті. 1906 жылы ол романшы Форрест Ридпен танысып, 1907 жылы Венецияға алғаш рет сапар жасады, онда урандық ақын Горацио Браунмен кездесті.

Жыныстық қатынас

Бартоломей гомосексуал болған. Жастық шағында ол Кембридждегі Чарльз Эдвард Сейлдің үйінде жиналатын әдемі (кейде гомосексуал) жігіттер тобының мүшесі болды, соның ішінде Руперт Брук, Джордж Малори және Джеффри Кейнс бар еді. 1893 жылдан бері Кембридж университетінің кітапханасында қызмет ететін Чарльз Сейл, жас Бартоломейді қанатына алып, өміріндегі маңызды тұлғалардың біріне айналды. 1909 жылы олар Генри Джеймсті Кембриджге шақырды, ол Сейлдің үйінде тұрды. Сейл көп ұзамай жас досының оны тастап кетуінен қаушады (Сейл Бартоломейден 18 жас үлкен еді). Бірақ олар Сейл 1924 жылы қайтыс болғанға дейін дос болып қалды. Осы кезде Бартоломей (қазір қырық жасқа жуық) мәңгі жас университет қаласында қартаю туралы ұқсас алаңдаушылықтарға тап болды. Ол өте құрметтейтін авторлармен хат алмасты, соның ішінде Эдвард Карпентермен (оған 1902 жылы «Иолаус» кітабы туралы жазды және 1911 жылы онымен кездесті), Магнус Хиршфельдпен (ол оны Эдвард Денттің 1910 жылғы кешкі асында кездестірді) және Ральф Чаббпен (жас Кембридж ақыны, оның гомосексуалдық өлеңдері мен суреттері Бартоломейдің қызығушылығын оятып, шабыттандырды).

Кітапханашылық

Бітіргеннен кейін ол Лорд Актонның Кембриджге сыйға берген 60 000 кітаптан тұратын кітапханасын каталогтаумен айналысқан топқа қосылды. 1909 жылы ол «Doves Press» баспасынан шыққан Шекспирдің сонеттерінің бір данасын 1 фунт 10 шиллингке сатып алды (оның өзі бұл сатып алуды «өте зор ысырап» деп атады) және сол жылдың қараша айында Сидни Кокерлл оған Эмери Уокердің ассистенті болу мүмкіндігін ұсынды. Джеффри Кейнс арқылы ол Гвен және Жак Равераттармен танысты (Гвен, Чарльз Дарвиннің немересі, Кейнстің әйелі Маргареттің қарындасы болды) және Жактың Уильям Блейктің «Жұмақ пен тозақтың некесі» атты туындысының 1910 жылы «Ashendene Press» баспасында жарық көрген, бар болғаны 24 данадан ғана басылған нұсқасын алды. Кейнспен бірге Бартоломей Джон Эвелиннің еңбектерін зерттеді, екеуі 1916 жылы оның барлық туындыларының тізімін (25 данада) жариялады, ал біраз уақыт Бартоломей Эвелиннің күнделігін баспаға дайындаумен айналысты, бірақ 1921 жылы бұл жұмысты тоқтатты. Ол гомосексуализм және сексология тақырыбындағы көптеген кітаптарды қоса алғанда, әртүрлі кітаптарды жинады. 1915 жылы Бартоломей Зигфрид Сассонмен танысып, оның поэзиясын, соның ішінде 1919 жылы жарық көрген «Picture Show» атты туындысын жариялауға көмектесті. Бартоломейдің Сассонның еңбектері мен қолжазбаларының жинағы қазір Кембридж университетінің кітапханасында Джеффри Кейнстің қорында сақталады. 1917 жылы Бартоломей Кембридж университетінің баспасында жұмыс істеген америкалық типограф Брюс Роджерспен дос болып, ол Бартоломей үшін кітап белгісін және бірнеше басылымды жобалады. Бартоломей сонымен қатар Хилари Пеплермен («St Dominic's Press» баспасынан) хат алмасып, оған жеке баспа материалдарының көшірмелерін Кембридж университетінің кітапханасына жіберуге шақырды. Бірінші дүниежүзілік соғыста нашар көру қабілетіне байланысты Бартоломей әскери қызметтен босатылды. Соғыстың аласапыран жылдарында Бартоломейдің салмақты және ұқыпты мінезі кітапхананың үздіксіз жұмыс істеуіне өте қажет болды. Ол сэр Адольф Уорд пен А. Р. Уоллер редакциялаған «Ағылшын әдебиетінің тарихы» үшін маңызды библиографиялық құрылымды ұсынды.

After graduation he became part of the team tasked with cataloguing Lord Acton's library of 60,000 books, which he had donated to Cambridge. In 1909 he bought a copy of the Doves Press Shakespeare's Sonnets at a cost of £1 10s (which he called 'a horrible extravagance') and in November that year was sounded out by Sydney Cockerell about becoming Emery Walker's assistant. Through Geoffrey Keynes, he became acquainted with Gwen and Jacques Raverat (Gwen, a granddaughter of Charles Darwin, was the sister of Keynes' wife Margaret) and acquired a copy of Jacques' edition of William Blake's The marriage of heaven and hell (printed at the Ashendene Press in just 24 copies in 1910). With Keynes Bartholomew worked on John Evelyn, the two publishing a handlist of his works in 1916 (in 25 copies), and for a time Bartholomew worked on editing Evelyn's diary for publication until giving it up in 1921. He collected a wide range of books, including many on homosexuality and sexology. In 1915 Bartholomew met Siegfried Sassoon and helped with the publication of his poetry, including Picture Show in 1919. Bartholomew's collection of Sassoon's works, and some of his manuscripts, is now at Cambridge University Library in the collection of Geoffrey Keynes. In 1917 Bartholomew became friends with the American typographer Bruce Rogers, who had been employed by Cambridge University Press. Rogers went on to design Bartholomew's bookplate along with several publications. Bartholomew also struck up a correspondence with Hilary Pepler (at the St Dominic's Press), and encouraged him to send copies of his private press material to Cambridge University Library. Bartholomew was exempted from military service during World War I by reason of his poor eyesight. During the chaotic war years, Bartholomew's sane and precise habits became vital to the smooth functioning of the library. He provided much bibliographical structure for the Cambridge History of English Literature, edited by Sir Adolphus Ward and A. R. Waller.

Әдеби шығармашылық

Бартоломей университет кітапханасының өміріне қосқан маңызды үлесін ғана емес, сонымен қатар әдеби зерттеулерін де қалдырды. Олардың ең бастысы – викториялық романист Сэмюэл Батлердің (романист) шығармаларын редакциялауға қатысуы және Фредерик Ролфтың өмірі мен шығармашылығы туралы материалдарды жинауы болды. Батлерді зерттеуі 1910 жылы Генри Фестинг Джонстың оның өмірі туралы баяндамасын естігенде басталды. Екеуі тез арада дос болып, бұл қарым-қатынас Бартоломейдің 1923 және 1926 жылдар аралығында жиырма томдық Сэмюэл Батлердің Шрусбери басылымындағы жұмысымен аяқталды. 1928 жылы Фестинг Джонстың қайтысынан кейін Батлердің әдеби мұрагерінің құқығы Бартоломейге өтті. Фредерик Рольф бойынша жұмысы аздап сәтсіз аяқталды. 1918 жылы ол 1913 жылы Венецияда қайтыс болған ерекше автордың өмірбаянын жазу үшін материал жинауға кірісті. Ол Ролфтың баспагері Грант Ричардс, урандық ақын Хорацио Браун (өмірінің көп бөлігін Венецияда өткізген) және Ролфтың отбасы сияқты түрлі көздерден материалдарды жинады. Бірақ First Edition Club негізін қалаушы А. Дж. А. Саймонс 1926 жылы Рольфтың өмірінің сенбеген жақтарына баса назар аударған мақала жариялады. Белгісіз себептерге байланысты Бартоломей жоспарлаған өмірбаянын аяқтаудан бас тартты. Бартоломей қайтыс болғаннан кейін оның құнды кескін кітабы (қазір Техастағы Гарри Рэнсом орталығында сақталады) Саймонсқа берілді, ол оны 1934 жылы жарық көрген Рольфтың «Quest for Corvo» атты өмірбаянын жазу үшін кеңінен пайдаланды.

Кейінгі өмірі мен өлімі

1926 жылы Бартоломейдің күйзелісі жиілеп, ақырында ол терең қайғыға батты. Бұл ауыр дерт психологиялық көмек бағдарламасы арқылы толыққанды емделді, бірақ Бартоломей оған өзінің гомосексуализмін өзгертпеу шартымен келісті. Қалған өмірінде Бартоломей Миллингтон-роудтағы жаңа үйіне өзіне тән тазалық пен тәртіптілік сезімін қолданды. Ол отбасысынан жиһаз таңдау табиғатын мұра еткен еді, олар ұзақ тарихы бар жиһаз жасаушылар (Финсбери асқабатындағы Джордж Бартоломей және компаниясы, Лондон) болған. Бұған ол кітаптар мен гравюралар туралы білімін қосты, соның арқасында үйін безендірді (соның ішінде Джон Уэллстің портреті, қазір Университет кітапханасында ілуде), осылайша лайықты үй жайлысынан ләззат алды. Бірақ оның қуанышы ұзаққа соқпады. 1932 жылы ол жоғары қан қысымынан қатты бас ауруларына шалдықты. Бір жылдың ішінде 51 жасында дүние салды. Бартоломейдің некрологын жазу міндеті оның өсиет орындаушыларының бірі – Кейнске (Брайан Хилл мен В. Дж. Х. Спроттпен бірге) жүктелді. Ол былай деп жазды:

«Ол адамдық сезімталдық пен салауаттылық қасиеттерін ерекше дәрежеде үйлестірді, ал оның тыныш мінезі мен кең білімі Кокерл ғимаратындағы кішкентай бөлмесін оқырмандар мен кітапхана қызметкерлері үшін де әрдайым тарту ортасына айналдырды». Бартоломейдің күнделіктері (1904-1925 жылдар аралығын қамтиды) Кембридж университетінің кітапханасында (MS Add.8786/1/3 14) сақталады, сондай-ақ ол Чарльз Сейлдің күнделіктерінде де жиі кездеседі (CUL MS Add.8501 8510). Бартоломей туралы мақала 2016 жылдың күзінде шыққан «Кітап жинаушы» журналында жарияланды.