Кіріспе

Даидзеиннен метаболизденетін изофлавандиол эстрогені. Экуол (4',7-изофлавандиол) – соя және басқа да өсімдіктерде кездесетін изофлавон түрі даидзеиннен, ішектегі бактериялық флора арқылы метаболизденетін изофлавандиол эстрогені. Эстрадиол сияқты эндогенді эстрогенді гормондар стероидтар болса, экуол стероид емес эстроген болып табылады. Халықтың шамамен 30-50% ғана экуол өндіретін ішек бактерияларына ие.

Тарих

(S) Экуол алғаш рет 1932 жылы жылқының зәрінен бөліп алынған, ал осы жылқымен байланыстылығы оның атына себеп болды. Содан бері эквол көптеген басқа жануар түрлерінің зәрінде немесе плазмасында табылған, бірақ бұл жануарлар дайдзеиннің экволга айналуына қабілеттіліктері айқын ерекшеленеді. (S) Экуолдың эстроген немесе андрогенге байланысты аурулар мен бұзылыстарды емдеуде рөл атқару мүмкіндігі алғаш рет 1984 жылы ұсынылды.

Химиялық құрылысы

Экволь – энантиомерлер деп аталатын екі күзгүлік бейне түрінде болатын қосылыс: (S) экволь және (R) экволь. Адамдар мен жануарлар соя изофлавоны дайдзеинды метаболизмдей білгенде (S) экволь өндіріледі, ал (R) эквольді химиялық жолмен синтездеуге болады. (S) эквольдің молекулалық және физикалық құрылымы эстрадиол гормонына ұқсас. (S) экволь бета-эстроген рецепторларымен басымдықпен байланысады.

Эстроген рецепторларына байлану

(S) эквол – стероидтік емес, ERβ-ның селективті агонисті (Ki = 16 nM), ERα-ға қарағанда ERβ үшін 13 есе артық селективтілікке ие. Эквол GPER (GPR30) үшін де агонист ретінде әрекет ететіні анықталды.

Фармакокинетика

(S) Экуол – өте тұрақты молекула, ол ас қорыту кезінде негізінен өзгермейді, ал одан әрі метаболизмге ұшырамауы оның тез сіңірілуін және жоғары биожетімділігін түсіндіреді. (S) Экуол қабылданғанда, ол жылдам сіңіріледі және екі-үш сағат ішінде Tmax (плазмадағы ең жоғары концентрация деңгейіне) жетеді. Қарама-қарсылығы, дайдзеиннің Tmax 4-10 сағатты құрайды, себебі дайдзеин гликозид (глюкоза тізбегімен) түрінде болады. Денеге дайдзеинді пайдалану үшін, оны ас қорыту кезінде қант тізбегін алып тастау арқылы агликон түріне (глюкоза тізбегінсіз) түрлендіру қажет. Егер дайдзеин тікелей агликон түрінде қабылданса, оның Tmax бір-үш сағатты құрайды. Ауыз арқылы қабылдағаннан кейін (S) экуолдың несеппен шығарылу пайызы жоғары, ал кейбір ересектерде 100 пайызға жуық болуы мүмкін. Дайдзеиннің шығарылу пайызы 30-40 пайызды құрайды.

Адамда өндірісі

Сояны тұтынудан кейін (S) экволды өндіру үшін адам ішегінде белгілі бір бактерия штамдары болуы керек. Жапония, Корея және Қытай ересек халқының 50-60 пайызы эквол өндірушілер болып табылады. Вегетариандардың даидзейінды (S) экволга айналдыру қабілеті жоғары екені хабарланған. Теңіз өсімдіктері мен сүт тағамдарын тұтыну эквол өндірісін жақсарта алады. Адамның (S) экволды өндіру қабілеті кем дегенде бір ай бойы антибиотиктер қабылдамаған адамдарды тексеру арқылы анықталады. Бұл стандартты тест үшін, қатысушы үш күн бойы екі 240 миллилитрлік стақан соя сүтін ішеді немесе сояға баламалы соялы тағамды жейді. Төртінші күні әр қатысушының зәріндегі (S) эквол концентрациясы анықталады.

Терінің денсаулығы

Эколдың қартаюға қарсы зат ретінде жергілікті әсері әртүрлі зерттеулерде көрсетілген. Бұл әсерлер терідегі молекулалық және құрылымдық өзгерістердің нәтижесі болып табылады. Мысалы, экол теломерлердің ұзындығын арттыруға мүмкіндік береді. Антиоксидант ретінде экол реактивті оттегі түлерінің (РОС) салдарынан туындайтын зақымдануды азайту арқылы қартаю процесін тежейді. Бұған қоса, экол UVA сәулесінің әсерінен болатын липидтердің өткір пероксидациясын тежеу арқылы фотоқартаюдан қорғайтын зат ретінде де әрекет ете алады. Сонымен қатар, экол эпигенетикалық реттелуге жағымды ықпал етуі мүмкін. Эколдың фитоэстрогендік қасиеттері терінің денсаулығына да әсер етеді. Эколмен емдегеннен кейін қараңғы шеңберлер мен көз бұрыштарының азайғаны туралы хабарлар бар. Эколдың антиоксиданттық және қабынуға қарсы қасиеттерінің арқасында теріні ластанудан туындайтын зақымдардан қорғауы мүмкін. Энантиомерлердің әрқайсысы және олардың рацемиялық қоспасы әртүрлі сипаттамаларға, биожетімділікке және молекулалық әсерлерге ие. Бір зерттеуге сәйкес, (RS) экол терінің денсаулығын ең жақсы жақсартады, әсіресе оны жергілікті түрде қолданғанда. (RS) экол менопаузалық вагинальды атрофиямен байланысты симптомдарды – вагинальды қышыну, вагинальды құрғақтық және жыныстық қатынас кезіндегі ауырсынуды азайтады, сондай-ақ вагинальды бактериялық популяцияда, жасушалық құрамында және pH деңгейінде жағымды өзгерістерге әкеледі деп хабарланған. Жануарларға жасалған зерттеулерде эколдың антиандрогендік әсері бар екені және 5-альфа редуктазаның тежелуіне, сондай-ақ дигидротестостерон (DHT) деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін екені анықталды.