Кіріспе

Словен тіліндегі сөз таптары. Бұл бетте словен тіліндегі есімдердің, сын есімдердің және есімдіктердің жіктелуі сипатталады. Словен грамматикасының жалпы ережелері туралы ақпаратты «Словен грамматикасы» бетінен табуға болады. Бұл мақала дыбыстық орфография бойынша жазылған. Дыбыстық орфографияға түрлендіру үшін Словенияның ұлттық фонетикалық транскрипциясына жүгініңіз.

Грамматикалық санаттар

Зат есімдер алты жағдай және үш сан бойынша жіктеледі. Сипаттар мен көптеген есімдіктер қосымша үш жыныс бойынша жіктеледі.

Талапқа сай

Вокатив (звальник немесе vokativ) словен тілінде 18-ғасырға дейін, мысалы Янез Светокришки сияқты авторларда, бастапқы жұрнақтарымен қолданылған, бірақ қазір номинатив жағдайының жұрнақтарын қабылдады. Дегенмен, кейбір сөздер вокативтік түрін сақтап қалды, мысалы oče (номинативтік *otь̀cь орнына) 'әке'. Күнделікті тілде вокативтік жұрнақтар әлі де кездеседі, бірақ қазіргі қолданыс серб-хорват тілінен алынған. Осылайша, жұрнақтары бірдей болғанымен, вокатив номинативтен тонемиялық тұрғыдан өзгеше, әрқашан көтеріңкі екпінмен айтылады. Бірақ номинативке ұқсас болғандықтан, көбінесе өрлеу кестелерінен шығарылып тасталады немесе словен әдебиетінде "туралы номинатив" (ogovorni imenovalnik) деп аталатын номинативтің ерекше түрі деп есептеледі.

Жануарлар

Ер есімдер мен сипаттауыш есімдер жанды және жансыз есімдерге бөлінеді. Жанды есімдер – тірі немесе мифологиялық жандарды білдіретін есімдер (француз 'француз', рак 'қарапайым шаян', дұх 'періште') және бастапқыда осы мағынасы болған, бірақ қазір басқа мағынаға ие болған сөздер (випвек (шарап түрі), француз 'түйреуіш кілт', Орион 'Орион'). Бұл санатқа карталар мен түрлері, сондай-ақ кейбір автомобильдер мен саңырауқұлақтардың атаулары да жатады, мысалы 'ас', пик 'трефа', гольф (Volkswagen машинасы), және гобан 'қоңырқай'. Дұх сөзі 'періште' немесе 'ой-сезім' мағынасында қолданылғанда жанды болып есептеледі. Кейбір кішітеу атаулары жансыз нәрсені білдірсе де, жанды болып табылады (мысалы, стөлчек 'кішкентай орындық'). Құдайлардың аттарымен аталған ғарыш объектілерінің атаулары жанды немесе жансыз бола береді (мысалы, Меркурий 'Меркурий'). Бұл айырмашылық зат есімді өзгертетін барлық сөздерге, мысалы, сипаттауыштар, анықтауыштар және т.б. қатысты. Осылайша, ер есімдердің жіктеулі жағдайдағы жекеше түрінде атау (жалғаусыз немесе i) немесе генитив (эга) түрінде болады.

Есімдіктер, атаулы алмастырушылар, атаулы етістіктер

Есімдер, есімдіктер және есімдес сын есімдердің жіктелуі жынысқа қарай бөлінеді, себебі жыныс пен жіктелу үлгісі үйлеседі. Зат есімдердің меншік және орналас жағдайларында екілік және көптік сандар ажыратылмайды; екілік сан үшін де көптік түрі қолданылады. Нейтральді есімдерде барлық сан бойынша атау және айыптау формалары әрқашан бірдей болады. Есімдіктер мен есімдес сын есімдер де осы жіктелу үлгісін сақтайды, алайда олардың көпшілігі ретсіз. Есімдіктердегі ретсіздіктер туралы толық ақпаратты есімдіктер бөлімінен қараңыз.

Бірінші еркекше өрнегі

Бірінші еркек түріндегі есімдердің соңындағы генетив жалдамасы a (korȃk korȃka), u (mọ̑st mostȗ) және dan (dȃn dnẹ̑) болып бітеді. Ерлік есімдердің көп бөлігі осы иілу үлгісі бойынша иіледі. Бұл үлгі соншалықты кең таралған, ерлік есімдердің екінші (кейде үшінші және төртінші) түріндегілері де осы үлгі бойынша иілуі мүмкін. Ерлік есімдер жанды және жансыз есімдерге бөлінеді. Бұл айырмашылық тек жалғыз санның айыптау жалдамасында ғана маңызды. Жансыз есімдерде жалғыз санның айыптау жалдамасы атау жалдамасымен бірдей болады. Мысалы, stȍl 'орындық', жалғыз санның генетиві stóla, жалғыз санның айыптау жалдамасы stȍl. Жанды есімдерде жалғыз санның айыптау жалдамасы генетив жалдамасымен бірдей болады. Мысалы, fȁnt 'ұл', жалғыз санның генетиві fánta, жалғыз санның айыптау жалдамасы fánta.

Ерлер о-/е-ағаш бұрышы

Бірінші еркек өрнегінің стандартты төмендеуі – о тамырлы төмендеу. О тамырлы есімдер "қатаң" және "жұмсақ" тамырларға бөлінеді, осы терминдердің мағынасы үшін негізгі словен грамматикасы туралы мақаланы қараңыз.

| Дара | Жұп | Көп | Дара | Жұп | Көп |
|---|---|---|---|---|---|
| Атау септік | i | a | i | a | ev | ev |
| Ілік септік | a | ov | ov | a | ev | ev |
| Барыс септік | u / i (стиль.) | oma | om | u / i (стиль.) | ema | em |
| Объект септік | nom немесе gen | a | nom немесе gen | a | e | e |
| Орналас септік | u / i (стиль.) | ih | ih | u / i (стиль.) | ih | ih |
| Құрал септік | om | oma | i | em | ema | i |
| Шақыру септік | a | i | a | i (стиль.) | – форма стильдік тұрғыдан белгіленген.

Ерлер т-аяғының бұрылуы

Есімдердің соңы «е» әрпімен аяқталатындары көбінесе «otročȅ» ('бала') есімі сияқты төмендегіше өзгериді, соңына жұрнақ қосылмас бұрын «t» қосылады. Мысалы, Звоне Звонета (еркек есімі). Бұл өрнек басқа «е» әрпімен аяқталатын есімдерге де қатысты, егер ол лақап атауды білдірсе (fantȅ fantẹ́ta 'бала, жетілмеген адам'). Кейбір тарихи грек есімдері, мысалы Ксенофон 'Ксенофон' және Ȃjas 'Ұлы Аякс' та осы иілу үлгісін ұстанады, алайда, жекеше жағдайда «t» түбірі бар (Ксенофон / Ксенофонт Ксенофонта, Ȃjas / Ажант Ажанта). Күнделікті сөйлеуде немесе төменгі стильде жазуда, «о» әрпімен аяқталатын Марко (еркек аты) және sȋnko 'кішкентай ұл' сияқты есімдер де осы иілу үлгісін ұстанады (Márko Márkota, sȋnko sȋnkota). Диалектілерде бұл Míha және Lúka сияқты «а» әрпімен аяқталатын есімдерге де қатысты, ал «а» әрпі кейбір диалекттерде «е» әрпіне ауыстырылады (Míha Míhata / Míheta, Lúka Lúkata / Lúketa), бірақ кейбір диалекттерде бұл сөздер басқа да әріптермен ұзартылуы мүмкін, мысалы, Каринтия диалектілерінде «n» әрпімен (Márko Márkona, Lúka Lukana).

Еркек n-аяқ бұрыштығы

Elj-де бітіп, бірнеше есімнің толық үнді бітірудің орнына eljn-мен бітетін түбірі болады. Мысалы, nágelj nágeljna 'қалампыр' және Fráncelj Fránceljna (ер адамның аты). Бұл есімдерді де қалыпты жағдайда (nágelj náglja, Fráncelj Fránclja) жіктеуге болады, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Кейбір латын есімдері de аяқталады, мысалы Kȃto Katọ̑na 'Катон', бірақ n әрі қарай бірлік санның атау септігінде де қосылуы мүмкін (Kȃton Katọ̑na).

Еркек j-аяқ бұрыштығы

Тамырының айтылуы дауыссыз немесе дауыстымен аяқталатын есімдер (жекеше жағдайда дауыстымен аяқталатын есімдермен шатыспау үшін), тамырдан кейін жалғау келгенде, соңына қосымша "j" әрпі қосылады, мысалы: tȃksi tȃksija 'такси' және redár redárja 'қоғамдық шарадағы күзетші'. Дегенмен, ерекшеліктер бар. Бір буынды сөздер "o" тамырлы жіктелуді қабылдайды (mȋr mirȗ 'бейбітшілік'), "cār cārja 'сарай', сондай-ақ stȃr (дәнді өлшеудің ескі әдісі), júr 'болет, 1000 валюта бірлігі' және fȃr 'қасиетті' сөздерінен басқа. "Сөз" (gȏvor), "көз" (vȋr) және "тесіп өту" (prodȍr) сияқты етістіктен туындаған есімдер де "o" тамырлы жіктелуді қабылдайды. Сонымен қатар, дауысты әрпімен және соңында "j" әрпі жоқ тамыры бар күрделі есімдер (мысалы, dvogȏvor dvogȏvora 'диалог' және pȍdodbȍr pȍdodbóra 'кіші комитет') да осы ережеден тыс, бірақ Vlȃdimir (ер адамның аты) және Čȓtomir сияқты "mir" дегенмен аяқталатын есімдер екі түрде де жіктеле алады (Vlȃdimir Vlȃdimira/Vlȃdimirja, Čȓtomir Čȓtomira/Čȓtomirja). "r" әрпімен және үнсіз "e" әрпімен аяқталатын кейбір есімдер де екі түрде жіктеле алады (Tesnière Tesnièra /Tesnièrja, Shakespeare Shakespeara /Shakespearja) 'Шекспир'. Маджȃр 'мажар', sẹ́ver 'солтүстік' және Алžir 'Алжир' сияқты кейбір есімдер де "o" тамырлы жіктелуді қабылдайды. Еске сала кетейік, қарыз сөздерде дауысты әрпі күтілгендей жазылмауы мүмкін, мысалы Disney Disneyja 'Disney' (бірақ Broadway Broadwaya 'Broadway'). Латын және грек сөздері жекеше жағдайда дауыссыз әріппен аяқталуы мүмкін, бірақ олар әлі де "j" тамырлы есімдер болып табылады (Ovidius Ovidija 'Овидий'). Тамыры дауыссыз "r" немесе дауысты әрпімен аяқталып, соңында үнсіз әріп келетін есімдер де осы жіктелуді қабылдайды, бірақ "j" әрпі тек айтылады, жазылмайды (Dumas Dumasa 'Дюма').

Екінші еркек өрнегінің ауыспалы және басқа да ерекшеліктері

Есімдік жекешеде кейбір сөздер, мысалы, «камиказе» сөзінің соңында «e» жалғауы болады. Дуал және көпше жағдайда, дауыссызға соққан «j» әрпімен аяқталатын есімдерде, әріптердің арасына «i» қосылады, мысалы, «delovọdja» сөзінің көпше жағы «delovọdij» болады.

Төртінші еркек өрнегінің ауыспалы және басқа да ерекшеліктері

I дыбысы жекеше және көпше түріндегі кейбір қарыз сөздерде y әрпімен жазылады, бірақ басқа жағдайларда жазылмайды (Чомский, көпше түрі Хомский, аспаптық жекеше Хомски). Көптеген есімдер тірі деп есептеледі (Nedeljski, accusative singular Nedeljskega 'Dnevnik газетінің жексенбі күнгі саны'). Мұнда да сын есімдер мен сын есімдерге тән басқа да ерекшеліктер қолданылады. Жекеше жағдайдағы әртүрлі жұрнақтар туралы бірінші сын есімнің өзгешеленуін қараңыз.

Акцент

Бұл есімдер, бірінші жіктеудегі сын есімдердің анық еркек түрінің өзгешеленісіндей өзгешеленеді. Сондықтан, тек қатаң және соңғы буынға түсетін акцент түрлері ғана болады. Есімдеу кезінде акценттің өзгеруі туралы мәліметтерді § Есімделген сын есімдердің акценті бөлімінен қараңыз.

Бірінші әйелдік өрнек

Бірінші әйелдік жалғау үлгісі, жекеше жағының жаттық пайымы e (lípa lípe) аяқталатын есімдерді қамтиды. Егер көпше жағы ih (dežrna көпше жағы dežrnih) аяқталса, онда олар төртінші әйелдік жалғау үлгісін қабылдайды. "Мати" 'ана' және "hčȋ" 'қыз' есімдері де осы үлгіні қабылдайды. Көпше жақта, жаттық септікте аяқталу жоқ (víle vȋl 'шанышқы'). Бірінші әйелдік жалғау үлгісі – әйелдік есімдер үшін ең көп кездесетін үлгі. Қатты және жұмсақ түбірлер арасында ешқандай айырмашылық жоқ (қазіргі словен тілінде қолданылатын жалғау үлгісі тарихи тұрғыдан жұмсақ болған, ал бірігу альпілік славян тілдерінде болған).

Әйелдік n-аяқ бұрышты

Тек бірнеше есімнің түбірі n әрпімен ұзартылады, бірақ тек жай есімдік дара түрінде. Ең көп кездесетін мысал – Jūno (Jūno Junōne), ол үшінші әйелдік өрлеу бойынша (Juno Juno 'Juno') немесе a түбірлі есім ретінде (Junōna Junōne) жіктелуі мүмкін. Жұрнақтары түбірлі есімдердегідей. N түбірлі жіктелу протославян тілінде болған жоқ (кем дегенде әйелдік есімдер үшін) және ол кейіннен пайда болды.

Акцент

Бұл есімдер, бірінші жіктеудегі сын есімдердің анық еркек түрінің өзгешеленісіндей өзгешеленеді. Сондықтан, тек қалыптасқан және соңғы буынға түсетін акцент түрлері ғана болады. Есімдеу кезінде акцент өзгеруі үшін § Есімдеу сын есімдерінің акценті бөлімін қараңыз.

Бірінші бейтарап өрлеу

Көптеген нейтральды есімдер бірінші нейтральды жіктелуге бағынады. Бұл жіктелуге жататын есімдердің жіктелудегі жалғауы "а" болады. Олардың атау септігіндегі аяқтары "о" (қатаң "о" сабақты жіктелуден кейін), "е" (жұмсақ "о" сабақты жіктелуден кейін) немесе аяқсыз болуы мүмкін (басқа жіктелу түрлерінің бірінен кейін), бірақ мұндай жағдайларда түбірі "е" немесе "о"-ға аяқталады.

Нейтральды о-/e-ағаш бұрышы

Нейтральды о-сабақтың төмендеуі еркектік сабақтың тікелей аналогына өте ұқсас. Атау септігі мен айыптау септігі әрқашан бірдей формада болады, бірақ еркек есімдерінен өзгешеленетін жалғаулармен. Дуал/көпше санның жалғауы жоқ, әйелдік а-сабақтарындағыдай. Нейтральды о-сабақтары, еркек сабақтары сияқты, "қатаң" және "жұмсақ" сабақтарға бөлінеді. +Нейтральды о-сабақтың төмендеуіҚатаң төмендеуЖұмсақ төмендеуЖекшеДуалКөпшеЖекшеДуалКөпшеАтау септігі o i a e i aЖіктеу септігі a a Датив u / i (стиль.) oma om u / i (стиль.) ema emАйыптау септігі o i a e i aОрын септігі u / i (стиль.) ih ih u / i (стиль.) ih ihКұрал септігі om oma i em ema iШақыру септігі o i a e i a стиль. – бұл форма стильдік тұрғыдан ерекшеленеді.

Қозғалмалы дыбыс есімдіктері

Бұл есімдер атаулы жекешеде әрқашан өткір болады, бірақ жіктеулік жекешеде сыртымды немесе өткір болуы мүмкін. Сыртымды акценттері бар есімдер барлық басқа жағдайларда сыртымды болып қалады, ал өткір акценттері бар есімдер тұрақты акцентті есімдер сияқты төмендейді, олар атаулы жекешеде қысқа сыртымды акцентке және жіктеулік жекешеде өткір акцентке ие:

Сыртымды Өткір Жекеше Жұп Көпше Жекеше Жұп Көпше
Атаулы bédrobedrẹ̑sibedrẹ̑satéletelẹ̄titelẹ̑ta
Жіктеулік bedrẹ̑sabedrẹ̑sbedrẹ̑stelẹ́tatelẹ̑ttelẹ̑t
Даттық bedrẹ̑su / bedrẹ̑si (стиль.)bedrẹ̑somabedrẹ̑somtelẹ́tu / telẹ̄tu (+ предлог) / telẹ́ti (стиль.) / telẹ̄ti (+ предлог, стиль.)telẹ̄tomatelẹ̑tom
Объектілік bédrobedrẹ̑sibedrẹ̑satéletelẹ̄titelẹ̑ta
Орындық bedrẹ̑su / bedrẹ̑si (стиль.)bedrẹ̑sihbedrẹ̑sihtelẹ̄tu / telẹ̄ti (стиль.)telẹ̑tihtelẹ̑tih
Құралдық bedrẹ̑sombedrẹ̑somabedrẹ̑sitelẹ́tomtelẹ̄tomatelẹ̑ti
Шақырулы bȇdrobedrẹ̑sibedrẹ̑satȇletelẹ̑titelẹ̑tastyl. – форма стильдік тұрғыдан ерекшеленеді.

Екінші бейтарап бұрылу (бейтарап а-ағаш бұрылу)

Екінші бейтарап жіктелуі - генетивтік жалдағы бірлік аяқталуы "e" болып келетін есімдерді қамтиды. Қазіргі словен тілінде тек "jȁz" ('Мен'), "tȋ" ('Сен') және "se(be)" (өздік есімдік) есімдіктері осы жіктелуге жатады деп есептеледі. Сондықтан, екпін, аяқталу және дыбыстық өзгерістер туралы ақпаратты есімдіктер бөліміндегі осы үш есімдіктің сипаттамаларынан қараңыз.

Акцент

Бұл есімдер, бірінші жіктеудегі сын есімдердің нақты әйелдік формаларының төмендеуімен бірдей төмендейді. Сондықтан, тек қатаң және соңғы буынға түсетін акцент түрлері ғана бар. Номиналдау кезінде акценттің өзгеруі туралы мәліметтерді § Номиналдауға өткен сын есімдердің акценті бөлімінен қараңыз.

Екі немесе одан да көп сөзден құралған есімдер

Екі немесе одан көп сөзден құралған есімдерде, кейде барлық сөздер жеке тұрғандағыдай өзгериді, бірақ қосымша ережелер де бар.

Өзгеше және жалпы есімдер

Егер жеке есімнің барлық бөліктері грамматикалық жағынан сәйкес келсе, онда олардың барлығы төмендеуге жатады, мысалы, Иван Цанкар Ивана Цанкарја "Иван Цанкар" және Мокро Поље Мокрега Поља "Мокро Поље". Ерекшелік – әйелдердің тегі, олар көбінесе үшінші төмендеуден кейін келеді және барлық жағдайларда бірдей аяқталады (Majda Vrhovnik Majde Vrhovnik 'Majda Vrhovnik'), бірақ әйелдер төмендеуінен кейін аяқталатын тегі (әдетте 'a' әрпімен аяқталады) бастапқы төмендеуден кейін де төмендеуі мүмкін (Ана Коприва Ane Kopriva / Ane Koprive 'Ana Kopriva'). Егер бір тегі бар әйелдер мен еркектер аталса, тегі бастапқы төмендеуден кейін төмендеуі мүмкін, егер соңғы аты еркек болса, ал тізімделген тегі әйел болса, бірақ екі есім де әдеттегідей төмендеуге жатады: Пино Пиа Млакар → Пина Пиа Млакар (соңғы тізімделген есім әйел) және Пиа Пино Млакар → Пия Пино Млакарја (соңғы тізімделген есім еркек). Екі есімнің бірігуінде, мысалы, Šmarje Sap "Šmarje–Sap" және Gozd Martuljek "Gozd Martuljek", екі зат есім де төмендеуге жатады (Šmarje Sapa, Gozda Martuljka). Егер құрама есімнің бір бөлігі грамматикалық жағынан сәйкес келмесе, ол әдетте үшінші төмендеуді ұстанады, мысалы, қонақ үй "Турист" (hotel turist) Hotela Turista, кейбір сирек жағдайларды қоспағанда, мысалы, založba lipa (баспа үйі "Lipa") Založbe Lipe. Егер құрама сөздің бірінші бөлігі қосымша атау ретінде қарастырылса немесе өздігінен тұра алмайды деп есептелетін болса, онда бұл бөлік үшінші төмендеуді де ұстанады, мысалы, Даунинг-стрит Даунинг-стрита 'Downing Street', Кон Тики Кон Тикија 'Kon Tiki', Монте-Карло Монте-Карла 'Monte Carlo', У Тант У Танта 'U Thant', Мао Цзэдун Мао Цзэдунга 'Mao Zedong', бірақ кейбіреулері әдеттегі төмендеуді немесе үшінші төмендеуді ұстана алады, мысалы, Рио-де-Жанейро Рио-де-Жанейра/Риа-де-Жанейра 'Rio de Janeiro'. Кейбір есімдерді тек бірінші сөзбен қысқартуға болады, бұл жағдайда әдеттегі төмендеуді ұстанады: Рио Риа 'Rio de Janeiro' және Мао Маа 'Mao'. Жынысы немесе саны үшін ерекше аяқталатын құрама сөздер үшінші төмендеуді ұстанады: Pickwick Papers Pickwick Papers 'Pickwick Papers', École des Hautes Études École des Hautes Études 'École des Hautes Études'. Зат есімдердің бөлігі, словень тілінде predimki (әдеби мағынада – есімдер) деп аталады, есім мен тегі арасындағы бөлігі, ол бастапқыда көбінесе артикль болды, сонымен қатар үшінші төмендеуді ұстанады: fra Bartolo fra Bartola, Dos Passos Dos Passosa. Бұл санатқа кіретін басқа да кең таралған сөздер – van, von, de, Don, O', Las, Los, La және M'. Егер жалпы есімде өзгерткіш ретінде жеке есім болса, кейбір жағдайларда жеке есім әдеттегі төмендеуді, ал кейде үшінші төмендеуді ұстанады: mesto Ljubljana mesta Ljubljane (Любляна қаласы), reka Soča reke Soče (Соча өзені), kraj Mostec kraja Mostec (Мостец қаласы), gostilna Gorjanc gostilne Gorjanc ("Горжанк" деп аталатын мейрамхана). Кейбіреулері екі жағынан да төмендеуге жата алады, мысалы, podjetje Iskra podjetja Iskra/podjetja Iskre (Iskra компаниясы).

Жергілікті және жергілікті есімдер

Мұндай жағдайларда барлық сөздер әдеттегідей жіктеледі, мысалы, črno zlato črnega zlata 'көмір' және človek žaba človeka žabe, номинативті көпше түрі ljudje žabe 'құрбақа шақырушы', егер олар бір сөздің бөлігі болса және бөлек жазылған жағдайда, онда бірінші бөлік үшінші жіктеу бойынша өтеді, мысалы, vikend hiša 'демалыс үйі' vikend hiše және žiro račun 'депозит шоті' žiro računa. Мұндай жағдайларда сөздерді біріктіріп жазу ұсынылады (vikendhiša, žiroračun).

Ауыспалы емес есімдер

Словен тілінде толық интеграцияланбаған есімдер (толыққанды қабылдалмаған) екі санатқа бөлінеді: тікелей алынғандар (цитатен) және жартылай тікелей алынғандар (польцитатен), олардың интеграция деңгейіне қарай. Ерлі жартылай тікелей алынған есімдердің барлық бөліктері көбінесе стандартты иілу үлгісі бойынша иіліп, бірінші, екінші немесе төртінші ерлі иілуге бағынады, бірақ ерекше аяқталулары барлары үшінші ерлі иілуге бағынады: nervus sympathicus nervusa sympathicusa, бірақ curriculum vitae curriculuma vitae. А әрпімен бітіп, жатыс септікте жекеше түрінде тұратын әйелдік жартылай тікелей алынған есімдер бірінші әйелдік иілу бойынша иіліп, ал қалғандары үшінші әйелдік иілу бойынша иіледі: alma mater alme mater және Smilax aspera Smilax aspere. Тікелей алынған есімдер олар алынған тілдегідей иіледі: alma mater almae matris, curriculum vitae curriculi vitae, first lady first lady, көпше жатыс септікте first ladies. Бұл иілу әрқашан стильдік тұрғыдан ерекшеленеді.

Нейтральды есімдердің еркеленуі мен әйелденуі

Нейтральды зат есімдер словен тілінде сөйлейтін аумақтың көп бөлігінде еркектеледі немесе әйелделеді. Еркіндікке өту Жоғарғы Карниола, Төменгі Сава аңғары, Орталық Савинья, Хоржуль, Шкофья Лока, Полжане, Селка, Чрни Врх, Эбрях, Солтүстік Похорье Ремшник және Межица диалектілерінде, Кранска Гора қосалқы диалектісінде, сондай-ақ Розен аңғарының, Хуан аңғарының, Төменгі Карниола, Орталық Штирия және Оңтүстік Похорье диалектілерінің бір бөлігінде кездеседі. Бұл көбінесе жекеше түрінде, ал екілік және көпше түрінде аз жиілікте кездеседі. Еркіндікке өту, зат есімдерді еркек түріндегі сын есімдермен байланыстырудан бастап, Төменгі Сава аңғары диалектісі сияқты, өрлеуді толығымен өзгертуге дейін жетеді. Осы жағдайда, бірінші нейтраль өрлеуінен кейін келетін зат есімдер бірінші еркек өрлеуіне, екінші нейтраль өрлеуінен кейін келетіндер екінші еркек өрлеуіне, үшінші нейтраль өрлеуінен кейін келетіндер үшінші еркек өрлеуіне, ал төртінші нейтраль өрлеуінен кейін келетіндер төртінші еркек өрлеуіне ауысады. Бірінші өрлеуден кейін келетін еркек зат есімдердің жіктеулік екілік/көпше түрінде нөлдік аяқталуы болады, бұл кейбір басқа еркек зат есімдерде де кездеседі. Аралас және жылдам өзгермелі екпін түрі көбінесе тұрақты болып қалады. Төртінші өрлеуден кейін келетін зат есімдердің жіктеулік жекеше түрінде нөлдік аяқталуы болады. t, s және n түбірлі зат есімдерде барлық жағдайларда әдетте ұзын түбір болады. Нейтральды зат есімдердің әйелдікке өтуі Шығыс Каринтия, Солтүстік Штирия және көптеген Панония диалектілерінде кездеседі. Әйелдікке өту көбінесе көпше түрінде кездеседі, бірақ екілік түрінде де жиі кездеседі. Еркіндікке өтуге ұқсас, бірінші нейтраль өрлеуінен кейін келетін зат есімдер бірінші әйел өрлеуіне, екінші нейтраль өрлеуінен кейін келетіндер екінші әйел өрлеуіне, үшінші нейтраль өрлеуінен кейін келетіндер үшінші әйел өрлеуіне, ал төртінші нейтраль өрлеуінен кейін келетіндер төртінші әйел өрлеуіне ауысады. Жылдам өзгермелі және аралас екпін түрі көбінесе тұрақты болып айналады. t, s және n түбірлі зат есімдерде барлық жағдайларда әдетте қысқа түбірлер болады, олар сонымен қатар соңғы о/е әрпінсіз қысқартылады. Егер соңғы о/е әрпі басым болса, екпін бір буынға бұрылады.

Сифаттар, сын есімдіктер, сандар

Сипаттамалық жалғау есімдік жалғаудан оңай, себебі бар болғаны екі түрлі өрнектелген түрі бар. Бірінші жалғау әрбір жағдайда төртінші есімнің жалғауымен толық сәйкес келеді, ал екінші сипаттамалық жалғау үшінші есімнің жалғауымен толық сәйкес келеді (барлық жағдайларда аяқталу жоқ). Сипаттамалардың төрт түрлі екпін түрі болуы мүмкін. Сипаттамаларды екі тәсілмен салыстыруға болады: бірінші салыстыруда үш салыстыру дәрежесі (оң, салыстырмалы, ең жоғары) бар, ал екіншісінде екі (оң және артық). Оларды жұрнақтар арқылы немесе оның алдына басқа сөздерді қосып жалғауға болады. Сипаттамалық есімдіктер мен ретсіз сандардың жалғаулары тиісті бөлімдерде толық сипатталған.

Бірінші қосымша есімнің қиылысуы (ағылшыл есімнің қиылысуы)

Көптеген сипаттамалар бірінші жіктелуді ұстанады, ол жіктелу кезінде аяқталуларын өзгертеді. Бұл сипаттамалар, есім сөздерге айналғанда, төртінші жіктелуді ұстанады. Аяқталуларды үш топқа бөлуге болады: атау және айыптау септіктері, еркек және бейтарап есімдердің «о» түбірлеріне, ал әйел есімдердің «а» түбірлеріне ұқсас. Есімдердегідей, қатты және жұмсақ түбірлер арасында ажырату жасалады, бірақ бұл тек бейтарап сөздердің жекеше атау/айыптау септігі үшін ғана маңызды, ол қатты түбірлер үшін «о», ал жұмсақ түбірлер үшін «е» болады. Басқа әйел сөздерінің жекеше септіктері де есімдердің «а» түбірлеріне сәйкес келеді. Қалған септіктердің аяқталулары сипаттамаларға тән ерекшеліктерді білдіреді. Бұл екілік және көпше сан үшін барлық үш жынысқа да ортақ. Жекеше айыптау септігі сипаттама есімнен бұрын тұрса немесе тұрмаса әртүрлі болады. Соңғы жағдайда еркек сөздерге тек жіктеу аяқталуы, әйел сөздерге тек айыптау септігі, ал бейтарап сөздерге екі аяқталу да рұхсат етіледі. Есімнен бұрын тұрған еркек сөздердің айыптау септігі еркек есімдердегідей атау немесе жіктеу септігіндей болады. Қандай форма қолданылатыны ілеспе есімнің қолданатын формасына байланысты, ал бұл өз кезегінде есімнің жанды немесе жансыз екендігіне байланысты. +Бірінші сипаттама жіктелу аяқталулары

Қатты

Жекеше Екілік Көпше

Еркек Әйел Бейтарап Еркек Әйел Бейтарап Еркек Әйел Бейтарап

Атау септік а о а і і е а

Жіктеу септік ега е ега і і

Дат септік ему і ему има ім

Айыптау септік + есіммен атау немесе жіктеу о о а і е е а

- есіммен ега о / ега

Жағдайы септік ем і ем і і

Күрдес септік ім о ім има ім

Шақыру септік а о а і і е а

Жұмсақ

Жекеше Екілік Көпше

Еркек Әйел Бейтарап Еркек Әйел Бейтарап Еркек Әйел Бейтарап

Атау септік а е а і і е а

Жіктеу септік ега е ега і і

Дат септік ему і ему има ім

Айыптау септік + есіммен атау немесе жіктеу о е а і е е а

- есіммен ега е / ега

Жағдайы септік ем і ем і і

Күрдес септік ім о ім има ім

Бірінші сын есімнің ауыспалы және басқа да ерекшеліктері

Аралас екпінді сипаттаулар әдеттегі i-ге қоса, әйелдік және бейтарап жыныста номинативтік және айыптаулық екілікте е жалғауымен де түрі болады: bẹ́l 'ақ', номинативтік екілік: belẹ̑/belȋ/bẹ́li. Кейбір сипаттауларда жекеше жағдайда дауысты толтырылады, егер нөлдік жалғау болса.

Екі қисық тең келетін сөздер

Бестен бастап негізгі сандар екі түрде де жіктеле алады. Кіші сандар (100-ге дейін) көбінесе бірінші жіктеме бойынша жіктеледі (pẹt pétih/pẹt 'бес'), ал үлкен сандар (1000 және одан жоғары) екінші жіктеме бойынша жіктеледі (milijọn milijọn/milijọnih 'миллион'). Үлкен сандарды бірінші жіктемеде қолдану өте сирек. 'Нөл' есімдігі де екі түрде жіктеле алады. Сан бірнеше сөзден тұрса, соңғысы ғана бірінші жіктемеге бағынады (stọ pẹt, stọ pétih 'жүз бес'). Егер барлық сандар сан түрінде жазылса, олар әрқашан екінші жіктемеде болады. 'O' әрпімен аяқталатын белгісіз сандар және 'o' немесе 'e' әрпімен аяқталатын жиын сандары да екі түрде жіктеле алады: kọ̄liko, kọ̄likih/kọ̄liko; petẹro, petẹrih/petẹro.

Номиналды етістіктердің акценті

Атаулы қосымшалар мен есімшелер, егер олар бір сөз тіркесін түзсе (мысалы, "od mlȃdega" – "балалық шақтан бастап" (сөздік мағынасы – "жас кезінен")), екі буынды болса, әрқашан айналмалы болады және нақты еркек жалқы септіктегі бірінші буынға басым түседі. Есімшелер есімдердің аттары болса, олар да айналмалы болады. Әйтпесе, олардың басымдылығы өзгермейді.

Өтірік сөздер

Есімдіктер жіктеліп, сондықтан олар туралы толық мәліметтер осында келтірілген. Олар зат есімдік немесе сын есімдік болуы мүмкін және сәйкес жіктелулердің бірін ұстанады, бірақ олардың көптеген түрлері өте ретсіз. Олар туралы толық мәліметтер осында сипатталған.

Атаулы сын есімдер

Жеке есімдерден басқа, атаулы есімдер екі түрге бөлінеді: біріншісі адамдарды көрсету үшін қолданылады және еркек туысқа жатады, ал екіншісі барлық өзге нәрселерді көрсету үшін қолданылады және орта туысқа жатады. Бірақ, олар көрсететін зат есімнің туысына сәйкес келетін атаулы есімдерден басқа.

Көп түрлі атаулы сын есімдер

Көптік есімдіктер сұрау есімдіктеріне префикс қосу арқылы жасалады және сол сияқты жіктеледі. Префикс мȁrsi 'біршама', mnọ̑go 'көп', málo 'аздаған' немесе rẹ́dko 'сирек' болуы мүмкін; соңғысы тек kaj есімдігімен ғана біріктіріледі. Мало және redko префикстерін жеке сөздер ретінде де қолдануға болады (malo kaj, redko kdo).

Сипаттама алмастықтары

Көптеген сипаттауыш есімдіктері тұрақты және бірінші сипаттауыш төмендеуін сақтайды. Екінші төмендеуді ұстанатын есімдіктер: čȋgar, čigȃvər, kọ̑likor, ki, nȉč және precȇj. Nobȅn есімдігінің, ȅn сияқты, есімделген кезде есімдік жекеше түрі – nobȅden болып өзгешеленеді.

-le әріппен аяқталатын салыстырмалы белгісіз етістік сын есімдер мен демонстративтік сын есімдер

Бұл есімдіктер басқа есімдікке коли, сибоди, ле немесе леле (kȃkršenkọ̑li, kȃkršensibọ́di, tákle, tȃlele) жұрнақтарын қосу арқылы жасалады. Мұндай жағдайларда, есімдіктің өзі қалыпты түрде өзгетеді және жұрнақ соңына қосылады. Осылайша, соңғы буын түбірге еніп кетеді. (еркек жекешелік жайында kȃkršnegakọ̑li, kȃkršnegasibọ́di, tákegale, tẹ̑galele). Сибодимен бітетін есімдіктер үш сөзбен, колимен бітетін есімдіктер екі сөзбен жазылуы мүмкін: kakršen si bodi, kakršen koli.

Сандар

Сандық ‘бір’ және оның туындылары нақтыланған кезде бірліктегі нақтылы формаға ие, бірақ басқалары өзгермейді. ‘Екі’ және ‘об’ сандарының соңғы ‘i’ әрпі ‘e’ әрпімен ауыстырылады, ал ‘үш’ және ‘төрт’ сандарының атау және айыптау жағдайларындағы аяқтары әртүрлі болады. ‘Үш’ саны басқа жағдайлардағы соңғы ‘i’ әрпін ‘e’ әрпімен ауыстырады. Басқа кардиналдық сандардың барлық жыныстарындағы атау, шақыру және айыптау жағдайларында аяқ жоқ (мысалы, ‘бес’). ‘Жүз’ саны (негізі ‘жүз’) атау, шақыру және айыптау жағдайларында әртүрлі формада болады, ал ‘бес’, ‘алты’, ‘жеті’, ‘сегіз’, ‘тоғыз’ және ‘он’ сандарының атау жағдайындағы ортаңғы дауысты әрпі жабық ортаңғы дауыстыға өзгереді. Олар сонымен қатар атау және айыптау жағдайларында акцентті дұрыс емес өзгертеді:

Dual
Ерлік/Әйелдік/Орталық
Атау: ob / obdva obẹ / obẹdve
Жіктеу: obẹ̄h / obẹ̄h dvẹ̄h (стиль.)
Дат: obẹ̄ma / obẹ̄ma dvẹ̄ma (стиль.)
Айқ: ob / obdva obẹ / obẹdve
Жер: obẹ̄h / obẹ̄h dvẹ̄h (стиль.)
Құрал: obẹ̄ma / obẹ̄ma dvẹ̄ma (стиль.)
Шақ: ob / obdva obẹ / obẹdve

Dual
Ерлік/Әйелдік/Орталық
Атау: dvȃ dvẹ̑
Жіктеу: dvẹ̄h
Дат: dvẹ̄ma
Айқ: dvȃ dvẹ̑
Жер: dvẹ̄h
Құрал: dvẹ̄ma
Шақ: dvȃ dvẹ̑

Plural
Ерлік/Әйелдік/Орталық
Атау: tríje / trijẹ̑ trȋ
Жіктеу: trẹ̑h
Дат: trẹ̑m
Айқ: trȋ trȋ
Жер: trẹ̑h
Құрал: trẹ̑mi
Шақ: tríje / trijẹ̑ trȋ

Plural
Ерлік/Әйелдік/Орталық
Атау: štírje štíri
Жіктеу: štȋrih
Дат: štȋrim
Айқ: štiri štíri
Жер: štȋrih
Құрал: štȋrimi
Шақ: štȋrještȋri

Plural
Ерлік/Әйелдік/Орталық
Атау: pẹ̑t pẹ̑t
Жіктеу: pétih
Дат: pétim
Айқ: pẹ̑t pẹ̑t
Жер: pétih
Құрал: pétimi
Шақ: pẹ̑t pẹ̑t

Plural
Ерлік/Әйелдік/Орталық
Атау: stọ̑ stọ̑
Жіктеу: stótih
Дат: stótim
Айқ: stọ̑ stọ̑
Жер: stótih
Құрал: stótimi
Шақ: stọ̑ stọ̑

Ескерту: Бұл өзгерістер тек бірінші сөз тіркесінен кейін болатын сандарға қатысты. Екінші сөз тіркесінен кейін сандар барлық жағдайларда атау формасын сақтайды. Олардың қай сөз тіркесінен кейін келетіні туралы толық ақпарат алу үшін, екі сөз тіркесінен кейін келетін сөздер бөлімін қараңыз.