Кіріспе

Жинақтарды бірлік ретінде білдіретін есім түрі. Тіл білімінде ұжымдық есім – нәрселер жиынтығын тұтас ретінде танытатын сөз. Күнделікті тілде көптеген ұжымдық есімдер нақты бір нәрсеге ғана қатысты емес. Мысалы, "топ" деген ұжымдық есім адамдарға ("адамдар тобы"), иттіктерге ("иттер тобы") немесе заттарға ("тастар тобы") қолданылуы мүмкін. Бірақ кейбір ұжымдық есімдер нақты бір нәрсеге ғана тән, әсіресе, жануарлардың белгілі бір түрлерін атау үшін қолданылатын есімдер. Мысалы, "қадір" сөзі тек қана арыстанды білдіреді, ешқашан итті немесе сиырды емес. Тағы бір мысал – "парламент" деп аталатын бүркіттер тобы сияқты, халық арасында кең таралған атаулар. Ағылшын тілінің түрлі нұсқалары ұжымдық есімдермен етістіктің үйлесімін әртүрліше қолданады. Мысалы, британдық ағылшын тіліндегілер ұжымдық есімдердің мағынасына және метафоралық мағына өзгерісіне байланысты жеке немесе көпше түрде қолдануға болады деп санайды.

Алыстыру

Морфологиялық туындысы көптеген жиынды сөздерді құрайды және әртүрлі тілдерде жиынды есімдерді білдіру үшін ортақ жұрнақтар бар. Туынды жасау – сөз жасаудың салыстырмалы түрде баяу және аз өнімді процесі болғандықтан, осы жолмен жасалған жиынды сөздердің саны аз. Барлық туынды сөздер сияқты, туынды жиынды сөздер де көбінесе бастапқы сөздерден семантикалық тұрғыдан өзгешеленеді, жаңа мағыналық бояулар мен тіпті жаңа мағыналарды қабылдайды.

Индоевропалық

Ерте индоевропа тілінде *eh₂ жұрнағы ұжымдық есімдерді жасау үшін қолданылған, ол латын тіліндегі "datum/data" сияқты a жалғауы бар көпше нейтраль түріне айналды. Кейінірек индоевропа тілінде *t жалғауы қолданылды, ол ағылшын тіліндегі th жалғауына ұласты, мысалы "young/youth" ("жас / жастық").

Ағылшынша

Ағылшын тіліндегі -age және -ade жұрнақтары көбінесе жиынды мағынаны білдіреді. Кейде бұл байланыс анық байқалады: жүк, дренаж, блокада. Этимологиясы түсінікті болғанымен, туынды сөздер өзгеше мағына алады. Бұл өнімді жұрнақ, жақында пайда болған "signage" сөзімен дәлелденген.

Грамматикалық санның метанимикалық бірігуі

Ұжымдық есімдердің екі мысалы – "команда" және "үкімет", олардың екеуі де (көбінесе) адамдар тобын білдіретін сөздер. "Команда" және "үкімет" екеуі де саналатын есімдер ("бір команда", "екі команда", "көп командалар"; "бір үкімет", "екі үкімет", "көп үкіметтер") болып саналады.

Ағылшын тілінің әртүрлі формаларындағы келісім

Аң-таңдық көбінесе ағылшын тілінің әртүрлі нұсқалары ұжымдық есімдермен келісімді қалай шешетінінен туындайды, атап айтқанда, ұжымдық жекеше қолдану, яғни ұжымдық есімге қатысты жекеше етістік формасын пайдалану. Көптік етістік формалары британдық ағылшын тілінде осы саналатын есімдердің жекеше формаларымен жиі қолданылады (мысалы, "The team have finished the project." – "Команда жобаны аяқтады"). Керісінше, ағылшын тілінде жалпы алғанда, бұрын көптік деп есептелген, "s" әрпімен аяқталатын есімдерге де жекеше етістік формалары қолданылуы мүмкін (мысалы, "Physics is my favorite academic subject." – "Физика – сүйікті академиялық пәнім"). Бұл көрінетін "сандық үйлесімсіздік" – адам тілінің табиғи және логикалық қасиеті, ал оның механизмі – сөздердің мәніне жатқан ұғымдардың нәзік метафоралық ауысуы. Британдық ағылшын тілінде ұжымдық есімдер контекстке және осы ауысуға байланысты жекеше немесе көптік етістік формаларын қабылдауы қалыпты жағдай. Мысалы, "the team is in the dressing room" (формалды келісім) – команданы бірлестік ретінде, ал "the team are fighting among themselves" (мағыналық келісім) – команданы жеке тұлғалар ретінде көрсетеді. Бұл спорттық контекстте елдер мен қалалардың аттарына қатысты да қолданылады (мысалы, "Newcastle have won the competition." – "Ньюкасл жарысты жеңіп алды"). Америкалық ағылшын тілінде ұжымдық есімдерге көбінесе жекеше етістік формалары қолданылады (формалды келісім). Егер метафоралық ауысу жақын жерде байқалатын болса, осы метафорадан аулақ болу үшін бүкіл сөйлемді қайта құру керек. (Мысалы, "The team are fighting among themselves" ("Команда өз ара шайқасып жатыр") дегенді "the team members are fighting among themselves" ("команда мүшелері өз ара шайқасып жатыр") немесе жай ғана "The team is infighting" ("Команда іштен дауласып жатыр") деп айтуға болады). Ұжымдық есімдер әдетте жекеше түрінде қолданылады ("Apple is expected to release a new phone this year." – "Apple осы жылы жаңа телефон шығаруды жоспарлап отыр"), егер есімнің өзінде көптік белгісі болмаса, онда ол көптік ретінде қарастырылады ("The Green Bay Packers are scheduled to play the Minnesota Vikings this weekend." – "Грин-Бэй Пакерс осы демалыс күндері Миннесота Викингстермен ойнауға жоспарланған"). Ұжымдық есімдердің нақты мысалдары: "General Motors is once again the world's largest producer of vehicles." – "General Motors қайтадан әлемдегі ең ірі көлік өндірушісі", "Texas Instruments is a large producer of electronics here." – "Texas Instruments мұнда электрониканың ірі өндірушісі", және "British Airways is an airline company in Europe." – "British Airways – Еуропадағы әуе компаниясы". Сонымен қатар, "American Telephone & Telegraph is a telecommunications company in North America." – "American Telephone & Telegraph Солтүстік Америкадағы телекоммуникациялық компания". Мұндай тіркестер көптік сияқты көрінуі мүмкін, бірақ олай емес.

Ұрпақ атаулары

"Жыныстық терминдер" немесе "жинақ есімдер" – жануарлардың белгілі бір түрлеріне тән ұжымдық атауларды қолдану дәстүрі, кеш орта ғасырлардағы ағылшын аңшылық дәстүрінен бастау алады. Аң аулау тілінің сәні Англияға Франциядан келді. Бұл кезең әртүрлі жануарлардың бір-біріне қатысты ерекшеліктеріне әртүрлі атаулар берген, мамандандырылған сөздіктің кеңінен таралуымен ерекшеленді. Мұндай элементтер 14 ғасырдың басында француз және ағылшын аңшылық терминологиясының құрамында болғандығын көрсетуге болады. 14 ғасырда сөздік қорын молайту әміршілер арасында әдетке айналды, ал 15 ғасырда бұл тенденция асыра сілтеп, тіпті сатиралық сипатқа ие болды. "Жыныстық терминдердің" басқа синонимдері – "компаниялық есімдер", "жиналыстар" және "агминалдар". 1200 жылдардың ортасында Вальтер Биббесворт жазған "Трактат" – еуропалық тілдердің кез келгеніндегі жануарлардың ұжымдық атауларының ең ерте дерегі (сондай-ақ жануарлардың дыбыстарын сипаттаудың ең ерте көзі). Твитидің "Венериясы" (14 ғасырдың басында) жануарлардың үш түрін және жануарлардың үйірлеріне қатысты үш түрлі терминді ажыратты. Гастон Фоб (14 ғасыр) жануарлардың нәжісіне қатысты бес терминге ие болды, ал "Ойын шебері" (15 ғасырдың басында) оларды жетіге дейін кеңейтті. Жануарлардың топтарына қатысты ұжымдық терминдерге назар аудару 15 ғасырдың соңында пайда болды. Мысалы, шамамен 1452 жылға дараланған Egerton MS 1995 тізімі "жыныстық терминдер және т.б." тақырыбы бойынша 70 тармаққа дейін жетеді, ал Сент-Олбанс кітабындағы тізім (1486) 164 тармақтан тұрады. Олардың көпшілігі, "жануарлар мен құстардың компаниясы" деп баяндалғанымен, аңшылыққа емес, адамдардың топтары мен кәсіптеріне қатысты және әзіл-қалжыңға толы, мысалы "дәрігерлердің доктринасы", "соттардың үкімі", "тіңкілердің төбелесі", "қоңырлардың сенімсіздігі", "қобызшылардың әуені", "әйелдердің қағауы", "шотландтардың ар-ұятсыздығы" және т.б. Сент-Олбанс кітабы 16 ғасырда өте танымал болды және жиі қайта басылды. Герваз Маркхэм 1595 жылы "The Gentleman's Academie" еңбегінде осы тізімді өңдеп, түсініктемелер қосты. Кітаптың танымалдылығы осы терминдердің көпшілігін стандартты ағылшын лексикасының бір бөлігі ретінде сақтап қалды, тіпті олар бастапқыда әзіл-қалжың үшін ойластырылғанмен және ұзақ уақыттан бері ешқандай практикалық қолданысы болмаса да. Тіпті олардың бастапқы орта ғасырлық контекстінде, терминдер кенингтер сипатында болды, оларды дұрыс қолдана білетін джентльмендердің біліміне куәлік ретінде қарастырылды, емес, практикалық коммуникация үшін. Терминдердің қазіргі замандағы танымалдылығы көптеген жеңіл, күлкілі немесе әзіл-қалжыңды ұжымдық атаулардың пайда болуына әкелді.