Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альбертаның солтүстік-шығысында орналасқан Пис-Атабаска дельтасы Солтүстік Америкадағы ең ірі тұщы сулы ішкі өзен дельтасы болып табылады.
River delta in Northeast Alberta
The Peace–Athabasca Delta, located in northeast Alberta, is the largest freshwater inland river delta in North America.
Тарих
Бұл аймақтағы алғашқы жергілікті халықтардың жерді пайдалануы мен игеруі мұздықтардың шегінуімен байланысты болуы мүмкін. 1922 жылы 19-шы ғасырдың соңында қырғыннан қалған бизон популяциясын қорғау үшін Вуд-Баффало ұлттық паркі құрылды. Қазіргі кезде саны 5 мыңнан асып, еркін жүріп жатқан ағаш бизондарының ең ірі үйірі осы паркте мекендейді. Бұл – қос құстардың көбейетін сирек кездесетін екі жерінің бірі. 1960 жылдардың аяғында Британдық Колумбияның солтүстігіндегі Бейбітшілік өзенінде ірі гидроэнергетикалық компания BC Hydro компаниясы W.A.C. Беннет бөгетін салды. 1968-1971 жылдар аралығында "Бейбітшілік өзенінің бастауындағы W.A.C. Беннет су электр стансасының құрылысы мен алғашқы толуынан кейін" Бейс-Атабаска дельтасы "ұзаққа созылған құрғақшылықты" бастан кешірді, нәтижесінде кейбір ойыстар сулы экожүйеден құрлықтық экожүйеге айналды. 1974 жылы аймақта ірі су тасқыны болды, көктемгі сулар тартылғаннан кейін дельта екінші рет ұзақ құрғақшылықты бастан кешірді. Осы жағдайды тоқтату үшін, сулы-батпақты жерлердің бүгінгі және болашақтағы жойылуын болдырмау мақсатында шаралар қабылданды. Олар "сулы-батпақты жерлердің маңызды экологиялық функцияларын" мойындайды, олар "ерекше флора мен фаунаны, әсіресе су құстарын" қолдайды. 1990 жылдары Ұлттық су зерттеу институты провинциялық-аумақтық федералдық бастама – Солтүстік өзендер бассейнін зерттеуге қатысты және Бейбітшілік-Атабаска дельтасының гидроклиматологиясы мен экологиясы бойынша зерттеулер жүргізді. Олар климат өзгеруінің дельтаның өнімділігі мен биологиялық әртүрлілігіне тигізуі мүмкін әсерін зерттеді.
Land use and occupation by the first indigenous people in the area can be traced to the retreat of the glaciers. In 1922, Wood Buffalo National Park was established to protect the remnant population of bison that escaped the slaughter in the late 19th century. It became the world's largest herd of free roaming wood bison, currently estimated at more than 5,000. It is one of two known nesting sites of whooping cranes. In the late 1960s, the W. A. C. Bennett Dam was constructed on the Peace River in northern British Columbia by BC Hydro, a major hydropower utility. Between 1968 and 1971, "after the construction and initial filling of the W. A. C. Bennett hydroelectric dam at the headwaters of the Peace River", the Peace–Athabasca delta experienced a "prolonged dry period" that turned some basins from aquatic into terrestrial ecosystems. In 1974, a major flood occurred in the region and, when the spring water receded, the delta experienced a second prolonged dry period. was created to "stem the progressive encroachment on and loss of wetlands now and in the future". They recognize the "fundamental ecological functions of wetlands" that support a "characteristic flora and fauna, particularly waterfowl"
By the 1990s, the National Water Research Institute was involved in a provincial territorial federal initiative, the Northern River Basins Study, and was conducting research on the hydro climatology and ecology of the Peace–Athabasca Delta. They investigated potential impact on the delta's productivity and biodiversity if the climate were to change.
Қорғау
Бұл аймақтың батпақтары, көлдері және лайлы жерлері су құстарының ұялауы үшін маңызды орта болып табылады және көші-қон кезінде тоқтау үшін жай жасайды. Бейбітшілік-Атабаска дельтасының ерекше орны мен ортасы көптеген су құстарының түрлерін қамтиды және Солтүстік Америкада көшіп жүретін су құстарының демалу, тамақтану және көбейу үшін ең маңызды жерлерінің бірі болып табылады. Солтүстік Американың Атлант мұхиты, Миссисипи, Орталық және Тынық мұхиты арқылы өтетін төрт негізгі көші-қон жолы Бейбітшілік-Атабаска дельтасынан өтеді, бірақ ол "Миссисипи және Орталық мұхиттары үшін ең маңыздысы" болып саналады. Бұл түрлерге үйрек, қаз, аққу және жойылып бара жатқан құс – ақ қаз кіреді, оның табиғи ұялау орыны дельтада орналасқан. Бұл аймақтағы шөп және қамыс жайылымдары бірнеше мың орман және дала бизондарына орта жасайды. Су тасқынының ең жоғары жиілігі 1900 жылдардың басында болған, ал бөгет салынар алдында 1940 және 1950 жылдары төмендеген. 1975 жылдан 1995 жылға дейін ірі мұз үйіліп, су тасқыны болған жоқ, бұл бөгеттің салдары болуы мүмкін. 1996 және 1997 жылдары ірі мұз үйілуі болды. 1813-1839 және 1705-1786 жылдар аралығында ірі су тасқыны болмаған ұзақ кезеңдер де болды. Пейс-Атабаска дельтасының климаты мен экологиясы бөгеттің дельтаға тигізетін әсерін түсіну үшін зерттелді. Соңғы онжылдықтарда дельтаның соңғы үш жүз жылдағы ең құрғақ немесе ең ылғалды емес екені анықталды. 1900 жылдардың басында дельтадағы жағдай ең ылғалды болды. 1900 жылдардың басында және ортасында құрғауға қарай жалпы тенденция байқалды. Дельта қазір 1900 жылдардың басында болғаннан құрғақ болса да, бөгеттің себепкер екенін көрсететін нақты дәлел жоқ. Бейбітшілік-Атабаска дельтасы соңғы бірнеше ғасырлардағы климаттың табиғи өзгерістеріне байланысты табиғи өзгеріс шегінде қалады. BC Hydro компаниясы мен жергілікті бірінші ұлттар арасындағы сот процесі Беннет бөгетінің дельта су деңгейіне және оған байланысты дәстүрлі өмір салтына тигізетін әсеріне қатысты.
The marshes, lakes and mud flats of this area are an important habitat for waterfowl nesting and provides a staging area for migration. The unique location and habitat of the Peace–Athabasca Delta region supports numerous species of waterbirds and is one of the most important places in North America for migrating waterbirds to rest, feed and breed. Although all four major North American flyways, Atlantic, Mississippi, Central, and Pacific, cross the Peace–Athabasca Delta, it is "probably the most significant to the Mississippi and Central flyways." Species include ducks, geese, swans and the endangered whooping crane, which has its natural nesting place in the delta. The grass and sedge meadows of this area also provide habitat for several thousand wood and plains bison. Maximum flood frequency was seen to reach a maximum in the early 1900s and declined in the 1940s and 1950s prior to the construction of the dam. There were no major ice jam floods between 1975 and 1995 and this could be a result of the dam. Major ice jam floods occurred in 1996 and 1997. There have been similar prolonged periods lacking major flooding including 1813 to 1839 and 1705 to 1786. Studies of the climate and ecology of the Peace–Athabasca Delta have been carried out to understand the effect of the dam on delta. It was found that the recent decades are neither the driest nor the wettest that the delta has experienced in the past three hundred years. The early 1900s were some of the wettest conditions experienced by the delta. During the early to mid 1900s there was a general trend of drying. While the delta is drier today than it was in the early parts of the 1900s, there is no clear indication that the dam is responsible. The Peace–Athabasca Delta is still well within the range of naturally variability due to natural changes in climate seen within the past few centuries. An ongoing lawsuit between BC Hydro and local First Nations bands relates to the effects of Bennett Dam on delta water levels and associated traditional lifestyles.
Су жолдары
Бірш өзені Клэр көліне құяды, ол Альбертадағы толығымен орналасқан ең үлкен көл және дельтаның маңызды бөлігі болып табылады. Дельтада орналасқан басқа су айдындары: Барил көлі, Мамави көлі, Хилда көлі, Уттер көлі, Француз көлі, Жұп көлдер, Уэлстед көлі, Төрт салалы көл, Галут көлі, Пушуп көлі, Джемис көлі, Ричардсон көлі, Флет көлі, Бланш көлі және Лимон көлі. Revillon Coupé, Rivière des Rochers және Chenal des Quatre Fourches – Атабаска көлі мен Бейбітшілік өзенінің Кұл өзеніне құятын жерін байланыстыратын негізгі арналар. Бейбітшілік өзені тасығанда, осы арналардың ағысы кері қарайды және Бейбітшілік өзенінен су Атабаска көліне ағып түседі. Бейбітшілік – Атабаска дельтасы арқылы батпақты жерлерді кесіп өтетін басқа өзендер: Свифт-Каррент, Каролин, Модер, Стипбанк өзені, МакИвор өзені, Бактон, Жабайы, Салл өзені, Болтон, Эдра, Пил, Алиса, Мамави, Эмбаррас өзені, Ат аралы, Чиллонеис, Клер өзені, Демпси, Барил өзені, Пельтьер, Скоу каналы, Поудер және Ревилон Купе.
The Birch River flows into Lake Claire, the largest lake completely in Alberta, which is an important part of the delta. Other water bodies located in the delta are Baril Lake, Mamawi Lake, Hilda Lake, Otter Lake, French Lake, Pair Lakes, Welstead Lake, Four Forks Lake, Galoot Lake, Pushup Lake, Jemis Lake, Richardson Lake, Flett Lake, Blanche Lake and Limon Lake. Revillon Coupé, Rivière des Rochers and Chenal des Quatre Fourches are the main distributaries connecting Lake Athabasca and the point where Peace River flows into the Slave River. When the Peace River is in flood, the flow of these channels are reversed and water from the Peace flows into Lake Athabasca. Other rivers draining the wetlands through the Peace–Athabasca Delta include Swift Current Creek, Carolyn Creek, Modere Creek, Steepbank River, McIvor River, Buckton Creek, Frog Creek, Sall River, Bolton Creek, Edra Creek, Peel Creek, Alice Creek, Mamawi Creek, Embarras River, Horse Island Creek, Chilloneys Creek, Claire River, Dempsey Creek, Baril River, Peltier Creek, Scow Channel, Powder Creek, and Revillon Coupe.