Готлиб Харлес: Неміс лютерандық теологының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс лютерандық теолог Готтлиб Кристоф Адольф фон Харлесс (21 қараша 1806 – 5 қыркүйек 1879) – неміс лютерандық теолог.

Өмір

Ол 1806 жылы 21 қарашада Нюрнбергте дүниеге келді. Жастық шағында музыка мен поэзияға қызығушылық танытты, сондай-ақ ежелгі және неміс классикалық әдебиеттеріне, әсіресе Жан-Польға әуес болды. Христиан дініне бейжай қарады. 1823 жылы Эрланген университетіне түсіп, алдымен филология, содан кейін заңды оқыды, бірақ ақырында теологияға бейімделді. Оған ерекше әсер еткен ұстазы Георг Бенедикт Винер болды. Харлес христиан дінінің халық өміріндегі және әлем тарихындағы маңыздылығының себептерін түсінуге тырысты. Алғашқыда Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің философиясы осы мәселені шешуге жарамды деп ойлады. Кейіннен Барух Спинозаның философиясына ұмтылып, оның жүйесінде Гегель мен Фридрих Вильгельм Иосиф Шеллингтің философиясының тамырын іздеді. 1826 жылы Фридрих Толуктың ықпалымен Халь университетіне оқуға түсті. Ежелгі философтар мен теологтардың әдебиеттерін зерттеуді жоспарлады. Харлес Блез Паскальдың «Естеліктер» еңбегін оқып, жаңа күш алды, бірақ осы кезде ар-ождан дағдарысына тап болды; ол лютеран шіркеуінің мойындау жазбаларына жүгінді және олардың мазмұны өз сенімінің тәжірибесімен сәйкес екенін анықтады. Лютерандық діни ілімнің басты тартымдылығы – ақталу ілімі болды, ол оның теологиясының орталық мәселесіне айналды. 1828 жылы Харлес Галледен Эрлангенге теологияның жеке доценті ретінде оралды, ал үш жылдан кейін Жаңа Ғимараттың экзегезінің профессоры болды. Эрлангендегі теологиялық факультеттің кейінгі консервативтік бағытының негізін қалаушы Харлес болды. 1836 жылы ол жалпы профессор атанды және христиандық этика, теологиялық энциклопедия және методология бойынша дәріс берді. 1836 жылы университеттің уағыздаушысы болды. Росток, Берлин, Дорпат және Цюрих қалаларынан келген шақыруларды қабылдамады. 1840 жылы Мюнхендегі штаттар палатасының делегаты болып тағайындалды. Харлес шіркеуінің мүддесін қорғап, халыққа танымал болды, бірақ оппозициялық партия оны 1845 жылы консисторияның екінші кеңесшісі ретінде Байройтқа ауыстырды. Алайда сол жылы Лейпцигте теология профессоры болып тағайындалып, алғаш рет догматикадан дәріс берді. Екі жылдан кейін ол профессорлық міндеттерімен қатар Сент-Николайде уағыздаушы болып тағайындалды. 1850 жылы Дрезденге сот уағыздаушысы, халыққа білім беру министрлігінде кеңесші және мемлекеттік консисторияның вице-президенті болып көшті, бірақ екі жылдан кейін Бавария королі Максимилиан II оны туған жеріне жоғары консисторияның президенті ретінде қайта шақырды. Бұл жерде Вильгельм Лёхе мен оның жақтастары мемлекеттік шіркеудің қазіргі жағдайына қарсы шығып, оны толығымен өзгертуді немесе мүмкін болмаса, бөлінуді талап етті. Бұрынғы досы Харлес Лёхеге мемлекеттік шіркеуден бөлінбеуге көндірді. Көп ұзамай ортодоксалды лютерандық рухта жаңа әндер жинағы жарық көрді. Жаңа тәртіпті енгізу қиын болды. Мұнда жеке мойындау мәселесі, құлаққа сыр берумен шатастырылған, қарсылық тудырды, бірақ Харлес басшылығымен нығайтылған мемлекеттік шіркеу ұйымы ақырында жеңіске жетті. Харлес енді бүкіл лютеран шіркеуінің мойындалған басшысы болды. Ол Лейпцигтегі миссионерлік кеңестің ұзақ жылдар бойы төрағасы болды. Өмірінің соңғы жылдары көздері қақпанынан соқыр болды. 1879 жылы 5 қыркүйекте Мюнхенде қайтыс болды.

He was born on 21 November 1806 in Nuremberg. As a youth, he was interested in music and poetry, and was attracted by ancient and German classical literature, especially by Jean Paul. He was indifferent to Christianity. In 1823 he entered the University of Erlangen, at first studying philology, then law; but he finally tried theology. The teacher who particularly influenced him was Georg Benedikt Winer. Harless wanted to understand the reasons for the importance of the Christian religion in the life of the people and the history of the world. He first thought that the philosophy of Georg Wilhelm Friedrich Hegel was adapted to the solution of this problem. Later he was led to the philosophy of Baruch Spinoza, in whose system he searched for the roots of Hegel's and Friedrich Wilhelm Joseph Schelling's philosophy. He moved, in 1826, to the University of Halle, attracted by Friedrich Tholuck. He conceived a plan of studying the literature of the ancient philosophers and theologians. Harless received a further impulse from his study of Blaise Pascal's Pensées, but at about this time he had a crisis of conscience; he turned to the confessional writings of the Lutheran Church and found their contents in conformity with the experience of his faith. The chief attraction in the Lutheran confession was, for him, the doctrine of justification, which would become the central point of his theology. In 1828 Harless returned from Halle to Erlangen as privat docent in theology, and three years later became professor of New Testament exegesis. The theological faculty at Erlangen owed its later conservative tendency chiefly to Harless. In 1836 he became ordinary professor, and as such lectured also on Christian ethics, theological encyclopedia, and methodology. In 1836 he became preacher of the university. He declined calls to Rostock, Berlin, Dorpat, and Zurich. In 1840 he was appointed delegate of the chamber of states in Munich to defend the rights
of the Lutheran Church against the measures of the ministry. Harless won popularity by defending the interests of his church but the opposition party succeeded in removing him in 1845 to Baireuth, as second councilor of the consistory. In the same year, however, he was appointed professor of theology in Leipzig, where he lectured for the first time on dogmatics. Within two years he was appointed preacher at St. Nicolai, in addition to his duties as professor. In 1850 he moved to Dresden as court preacher, reporting councillor in the ministry of public instruction, and vice president of the state consistory, but two years later was called by King Maximilian II of Bavaria to return to his native state as president of the supreme consistory. Here Wilhelm Löhe and his adherents opposed the existing condition of the State Church, and insisted on an entire change, or, if this should be impossible, on separation. The influence of Harless, a friend of Löhe from former days, persuaded him not to separate himself from the State Church. A new hymn book in the spirit of orthodox Lutheranism was soon introduced. The introduction of a new order of church service was more difficult. Here the question of private confession, which was confused with auricular confession, led to opposition, but the organization of the State Church, firmly established under Harless, finally achieved a victory. Harless now became the acknowledged leader of the whole Lutheran Church. He presided for a long time over the missionary board at Leipzig. During his latter years he was almost blind from cataracts. He died at Munich on 5 September 1879.