Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан заңгері және саясаткері (1875–1949)
Indian lawyer and politician (1875–1949)
Сэр Теж Бахадур Сапру (8 желтоқсан 1875 – 20 қаңтар 1949) – үндістандық азаттық күрескер, заңгер және саясаткер. Ол Үндістанның тәуелсіздік алу жолындағы күресте маңызды рөл атқарды және Үндістан Конституциясын жазуға көмектесті. Британдық үкімшілік басқарған Үндістандағы либералдық партияның басшысы болды.
Sir Tej Bahadur Sapru (8 December 1875 20 January 1949) was an Indian freedom fighter, lawyer, and politician. He was a key figure in India's struggle for independence, helping draft the Indian Constitution. He was the leader of the Liberal party in British ruled India.
Ерте өмір және мансап
Теж Бахадур Сапру Біріккен провинциялардың (қазіргі Уттар-Прадеш) Алигарх қаласында кашмирлік пандиттер отбасында дүниеге келген. Сапру – жер иесі Амбика Прасад Сапру мен оның әйелі Гаура Сапруның (құрметті әкесі – Хукку) жалғыз ұлы болған. Сапрудың анасы Гаура Ниранжан Хуккудың қарындасы болды, оның қызы Ума Жавахарлал Нерудің бірінші туысы Шямлал Неруге үйленген. Сапру сондай-ақ Пакистанның ұлттық ақыны және мұсылман идеологы Аллама Икбалдың сегізінші туысы еді. Ол 1930 жылдары Пакистан идеясын қалыптастыруға атсалысқандардың бірі болды. Ол Агра колледжінде білім алған. Сапру Аллахабад жоғары сотында заңгер болып жұмыс істеді, онда болашақ ұлтшыл көшбасшы Перушоттам Дас Тандон оның шәкірті ретінде жұмыс істеді. Кейін Банарас индуистік университетінің деканы қызметін атқарды. 1930 жылдың 13 желтоқсанында Сапру Орта ғибадатханаға қабылданды, бірақ 1932 жылдың 14 қаңтарында ағылшын адвокатурасына қабылданбастан бас тартты.
Tej Bahadur Sapru was born in Aligarh in the United Provinces (now Uttar Pradesh), in a Kashmiri Pandit family. Sapru was the only son of Ambika Prasad Sapru, a zemindar, and his wife Gaura Sapru (née Hukku). Sapru's mother Gaura was the sister of Niranjan Hukku, whose daughter Uma was married to Shyamlal Nehru, a first cousin of Jawaharlal Nehru. Sapru was also an eighth cousin of Allama Iqbal, national poet of Pakistan and a Muslim ideologue who was among those who formulated the very idea of Pakistan in the 1930s. He was educated at the Agra College. Sapru worked in the Allahabad High Court as a lawyer where Purushottam Das Tandon, a future nationalist leader, worked as his junior. He later served as a dean of the Banaras Hindu University. On 13 December 1930, Sapru was admitted to the Middle Temple, but withdrew on 14 January 1932 without being called to the English bar.
Саяси мансап
Сапру Біріккен провинциялардың заң шығарушы кеңесінде (1913–1916) және Императорлық заң шығарушы кеңесінде (1916–1920) қызмет етті, сондай-ақ вице-король кеңесінің заң мәселелері жөніндегі мүшесі болды (1920–1923). Сапру мен Үндістан либералдары Махатма Ганди билікке келгеннен кейін Конгресспен ынтымақтастық жасады, ол британдық үкімге қарсы бейбітшілікпен наразылық көрсетуді жақтады. Сапру 1920–1922 жылдар аралығында наразылық қозғалысын қолдады. 1923 жылы патшаның туған күніне арналған құрмет көрсету тізімінде ол «Үндістан жұлдызы» орденінің (KCSI) кавалер-командоры атағымен марапатталды. 1927 жылы Сапру Үндістан Конституциясын жазуды бастау үшін барлық партиялар конференциясын ұйымдастырды. 1928 жылы ол конституциялық реформалар жөніндегі Неру комитетінің есебін дайындауға көмектесті. Бұл құжат Үндістан Конституциясының қалыптасуына қатысты ең маңызды құжат ретінде танылды. Үндістан тарихында тұңғыш рет ол княздық мемлекеттерді федеративтік мемлекеттің бір бөлігі ретінде Үндістанның қалған бөлігімен біріктіруді ұсынды. Бастапқыда Үндістанның ең ірі саяси партиясы – Үнді ұлттық конгресінің мүшесі болғанмен, Сапру оны тастап, Үндістанның Либералдық партиясына қосылды. Сапру британдық отаршылдық үкімге қарсы Сварадж (өздік басқару) және азаматтық мойынсұнбаушылықты қолдады, бірақ конституционалист ретінде үндістердің үлкен саяси құқықтары мен бостандықтарына диалог арқылы қол жеткізуді жақтады. Мысалы, 1930 жылдың 28 ақпанында ол Британдық Үндістанның тұрақты комитеті мен министрлер кеңесі ұйымдастырған кешкі асқа қатысты. Бомбейден келген Чиманлал Сеталвад, Мадрастан келген С. П. Рамасвами Айермен бірге М. А. Джинна және М. Р. Джаякар да қатысты. Комитет Хаксардың есебін қабылдап, ай сайын жиналыс өткізуге келісті; олардың талқылаулары Сапру комитетінің ұсыныстары ретінде белгілі болды. «Бастықтармен әңгімелесу өте маңызды», – деп мәлімдеді Нью-Дели. Қайлас Натх Хаксар – британдық және княздық Үндістанның федерациясын ұсынған жеке досы. Олар дөңгелек үстел конференциясына арналған форум құру үшін британдық жұмыс министрлігімен және Гандимен жақсы қарым-қатынас орнатты. 1930 жылдың 17 қарашасында Бүкіл Үндістан федерациясы конституциялық қатынас үшін княздық қолдау алды. Сапру бұл өзгерістердің әсерін білмесе де, азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалысына қарсы пікірталас үшін Ганди мен Неруді іздеді. Ол сәтті болмады, тек Нехрудан британдықтардың армияны және қаржылық сақтандыруды бақылауы туралы сын естіді. Алайда олар Бхопалда және Биканерде сәттілікке қол жеткізді, Оуд және Біріккен провинциялардағы одақтастарымен Орталық партияны құруды ұсынды. Екінші дөңгелек үстел конференциясы басталғанда олардың жағдайы күшті емес еді. Фракциялық бөліністер ханзаданың ісі үшін өлім жазасы болды; Сапрудың Дхолпур махаражасына деген қатаң сынымы федерацияны кейінге қалдыруға ғана себеп болды. Бірақ ол әріптестері Джаякар мен Хаксармен бірге билік өкілдеріне лобби жасауды жалғастырды, сол кезде вице-король наразылыққа қарсы ескерту жасады. Лорд Уиллингтон оның күш-жігеріне салқын қарады. Бюрократиялық бас тартулар әрекеттерді баяулатты, сондықтан 1932 жылдың басында Франчайз комитетінің Лорды Лотиан федерацияға қарсы ұсыныстар жасады, олар Хейлидің «Пионер» органына ханзадаларды сыйлық беруге көндіру үшін шақырылым жасады. Сапру және басқа либералды саясаткерлер тәуелсіздікке диалог арқылы қол жеткізуге ниеттенді, сондықтан британдықтар құрған орталық және провинциялық заң шығарушы органдарда қатысты, тіпті олар көптеген үнді саяси партиялары тарапынан қарсылыққа ұшырады және халық тарапынан назарға алынбады, олар заң шығарушы органдарды Үндістанның вице-королі үшін «резеңке штамптар» деп есептеді. Көптеген конгресс саясаткерлері Сапруны көрнекті юрист ретінде құрметтеді, өйткені ол құнды және тиімді делдал болды. Сапру Ганди мен вице-король лорд Ирвин арасында делдалдық жасады, тұз сатьяграхасын аяқтаған Ганди-Ирвин келісімін жасауға көмектесті. Сапру сондай-ақ Ганди, доктор Бхимрау Рамджи Амбедкар және Үндістанның «Тіріге тимейтін» үшін бөлек сайлау округтері мәселесі бойынша британдықтар арасында делдалдық жасады, ол Пуна келісімімен шешілді. Сапру дөңгелек үстел конференцияларында (1931–1933) үнді либералдарының өкілі болып тағайындалды, онда үндістерге көбірек автономия беру жоспарларын талқылауға тырысты. Оның және оның замандасы М. Р. Джаякардың дөңгелек үстел конференцияларында британдық әкімшілік пен Конгресс арасындағы айырмашылықтарды жоюға жасаған күш-жігері жақсы белгілі. Бірақ үшінші дөңгелек үстелде көптеген ханзадалар келмеді, олардың министрлері федерацияға қатысты ынтасыз болды және жеке тұлғалар оның қабілетті лейтенанты Хаксарды қатысудан шеттетуге тырысты. Сапру консервативті кедергілермен және княздық өзгергіштікпен күресуге мәжбүр болды, ал қатысу көбінесе ерікті болды. 1934 жылдың 26 ақпанында ол Құпия кеңес мүшесі болып тағайындалды. Сапру 1939 жылы Үндістанды Екінші дүниежүзілік соғысқа қатыстыру туралы вице-корольдің шешімін қолдады, тіпті Конгресс бұл шешімді бір жақты деп сынады және Үндістан халқының өкілдерімен кеңеспей жасалғанын айтты. Сапру сонымен қатар ұлтшыл көшбасшы Субхас Чандра Боспен Империялық Жапонияның көмегімен ұйымдастырылған бүлікші Үнді ұлттық армиясының тұтқынға алынған әскерлерін қорғауға тартылған басты адвокаттардың бірі болды, сондай-ақ «Үндістанды тастап кету» қозғалысы (1942–1946) кезінде.
Sapru served in the Legislative Council of the United Provinces (1913–16) and the Imperial Legislative Council (1916–20) and as a member for law affairs in the Viceroy's Council (1920–23). Sapru and Indian Liberals collaborated with the Congress after the ascent of Mahatma Gandhi, who advocated non violent civil disobedience against British rule. Sapru supported the Non cooperation movement until (1920–22). He was knighted as a Knight Commander of the Order of the Star of India (KCSI) in the 1923 King's Birthday Honours list, As early as 1927, Sapru organised an All Party Conference to begin drafting the Indian Constitution. In 1928, he helped draft the Nehru Committee Report on Constitutional Reforms. It is acknowledged as the most important document related to the evolution of the Indian Constitution. For the first time in the history of India, it proposed uniting the princely states with the rest of India as a part of the federal polity. Although initially a member of the Indian National Congress, India's largest political party, Sapru left it to join the Liberal Party of India. While he supported Swaraj (Self Rule) and civil disobedience against British colonial rule, as a constitutionalist, Sapru advocated for greater political rights and freedoms for Indians to be achieved through dialogue with British authorities. For example, on 28 February 1930, he attended a dinner party organised by the Standing Committee of British India and minister advisers. Chimanlal Setalvad from Bombay was also present ready to co operate with Muslims M. A. Jinnah, and M. R. Jayakar, alongside C. P. Ramaswami Aiyer from Madras. The Committee absorbed Haksar's Report, and agreed to hold monthly meetings; their deliberations became known as the Sapru Committee recommendations. These "conversations with the princes are very important" declared New Delhi. Kailas Nath Haksar was a personal friend who also proposed federation of British and princely India, responsibility was a conservative counter weight to radicalisation. They established good relations with the British Ministry of Works and Gandhi to build a forum for the round table conference. On 17 November 1930 the All India Federation gained princely support for a constitutional relationship. Although unaware of the impact of this shift, Sapru sought out Gandhi and Nehru for conversations against civil disobedience movements. He was not successful, other than drawing criticism from Nehru about British control over the Army and financial safeguards. However they had more success in Bhopal and Bikaner, proposed the establishment of a Centre Party with allies in Oudh and United Provinces. They were in no stronger position when the Second Round Table Conference started. The factional splits were fatal to the princes cause; and Sapru's severe criticisms of Maharaja of Dhollpur only served to postpone federation. But he persevered with colleagues Jayakar and Haksar to lobby officials, when he was informed the Viceroy warned against repudiation. Lord Willingdon remained aloof and indifferent to his efforts. The bureaucratic denials slowed attempts, and so in early 1932 Lord Lothian of the Franchise Committee made overtures towards Federation, they recruited Hailey's organ The Pioneer to persuade the princes to donate. Sapru and other Liberal politicians, eager to achieve independence through dialogue, participated in the central and provincial legislatures set up by the British, even though they were opposed by most Indian political parties and ignored by the people, who considered the legislatures to be unrepresentative "rubber stamps" for the Viceroy of India. Many Congress politicians respected Sapru as an eminent jurist, as he was a valuable and effective mediator. Sapru mediated between Gandhi and the Viceroy Lord Irwin, helping to forge the Gandhi–Irwin Pact that ended the Salt Satyagraha. Sapru also mediated between Gandhi, Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar and the British over the issue of separate electorates for India's "Untouchables", which was settled by the Poona Pact. Sapru was chosen as the representative of Indian Liberals at the Round Table Conferences (1931–33), which sought to deliberate plans over granting more autonomy to Indians. His efforts along with those of his contemporary M. R. Jayakar at the Round Table Conferences for bridging the differences between the British administration and Congress are well known. But by Third Round Table many princes would not turn up, and their ministers were lukewarm about federation, and personalities clashed to exclude his able lieutenant Haksar. Sapru had to battle conservative intransigent and princely fickleness when participation was largely voluntary. He was appointed a member of the Privy Council on 26 February 1934. Sapru supported the Viceroy's decision to bring India into the Second World War in 1939, even as the Congress criticised the decision as unilateral and made without consulting the representatives of India's people. Sapru was also one of the main lawyers engaged to defend captured soldiers of the rebel Indian National Army, raised by nationalist leader Subhas Chandra Bose with the aid of Imperial Japan during the warand the Quit India Movement (1942–46).
Сапру комитетінің есебі
1944 жылы Партиясыз конференцияның тұрақты комитеті конституциялық принциптер бойынша ұсынымдар дайындау үшін комитет құру туралы қаулы қабылдады, бұл ретте Үндістандағы қауымдық бөлініс мәселелеріне ерекше назар берілді. Сапру комитетке төрағалық етуге және комитет есебін дайындауға түрлі қауымдардың өкілдерін тағайындауға шақырылды. "Сапру комитетінің конституциялық ұсыныстары" деп аталған бұл есеп, көбінесе Сапру комитетінің есебі деп белгілі болды және Үндістанның басқару және саясатына қатысты конституциялық мәселелер бойынша 21 ұсыныс қамтыды. Есепте осы ұсыныстардың негіздемесін толық түсіндіретін материал жарияланды, сондай-ақ комитет мүшелерінің келіспеушіліктері мен комитет пен Б.Р. Амбедкар, Ганди және басқа да саяси тұлғалар арасындағы хат алмасу туралы мәліметтер де кірді.
In 1944, the Standing Committee of the Non Party Conference adopted a resolution to appoint a committee that would make recommendations on constitutional principles, taking into particular account issues of communal division in India. Sapru was invited to head the committee, and to appoint members representing various communities to participate in the preparation of its report. This report, titled 'Constitutional Proposals of the Sapru Committee', came to be commonly known as the Sapru Committee Report, and contained 21 recommendations pertaining to constitutional questions that concerned the governance and politics of India. The Report was published along with a detailed exposition of the reasoning behind these recommendations and included a number of notes of dissent from committee members, as well as details of correspondence regarding their deliberations between the committee and political figures such as B. R. Ambedkar, Gandhi, and others.
Жеке өмір
Сапру мен оның әйелі бес баланың ата-анасы болды. Олардың үш ұлы – Пракаш Нараин Сапру, Триджуги Нараин Сапру және Ананд Нараин Сапру, ал қыздарының есімдері Джагдамбашвари мен Бхуванешвари болды. Сапру Британдық Оттегі және ITC Limited компанияларының бұрынғы төрағасы болған Жағдиш Нараин Сапрудың әкесі еді. Сэр Теж Бахадур Сапру 1949 жылдың 20 қаңтарында, Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін он жеті ай өткен соң, Аллахабадта қайтыс болды.
Sapru and his wife were the parents of five children. Their three sons were Prakash Narain Sapru, Trijugi Narain Sapru, and Anand Narain Sapru and their daughters were named Jagdambashwari and Bhuvaneshwari. Sapru was the grandfather of Jagdish Narain Sapru, former chairman of British Oxygen and of ITC Limited. Sir Tej Bahadur Sapru died on 20 January 1949 in Allahabad, seventeen months after India gained independence.