Кіріспе
Шуруппак патшасы (б.з.д. 2900 ж.) Зиусудра (Ескі вавилон: [ṣi₂ u₄ sud ra₂], Жаңа ассирия: , Ξίσουθρος (Xísouthros)) Шуруппақтың (б.з.д. 2900 ж.) Ұлы су тоқынынан бұрынғы Шумердің соңғы патшасы ретінде WB 62 Шумер патшалары тізімінде тіркелген. Одан кейін ол Эриду Жаратылысының батыры ретінде жазылған және Беросс еңбектерінде Ксисутр ретінде кездеседі. Зиусудра – Атрахасис, Утнапиштим және Киелі кітаптағы Нұх сияқты Таяу Шығыс су тоқыны туралы мифтердің басты кейіпкерлерінің бірі. Әрбір оқиғаның өзіндік ерекшеліктері болғанымен, көптеген маңызды сюжеттік элементтер екі, үш немесе барлық төрт нұсқада ортақ.
Ziusudra (Old Babylonian: [ṣi₂ u₄ sud ra₂], Neo Assyrian: , Ξίσουθρος (Xísouthros)) of Shuruppak (c. 2900 BC) is listed in the WB 62 Sumerian King List recension as the last king of Sumer prior to the Great Flood. He is subsequently recorded as the hero of the Eridu Genesis and appears in the writings of Berossus as Xisuthros. Ziusudra is one of several mythic characters who are protagonists of Near Eastern flood myths, including Atrahasis, Utnapishtim and the biblical Noah. Although each story displays its own distinctive features, many key story elements are common to two, three, or all four versions.
Шумерлік топан су аңызы
Зиусудра туралы әңгіме шумер тілінде жазылған бір фрагментті тақташадан белгілі, оның жазуы б.з.д. 17 ғасырға (Ескі Вавилон империясы) дараланады және 1914 жылы Арно Поэбель жариялаған. Бірінші бөлімінде адам мен жануарлардың жаратылуы, сондай-ақ Эриду, Бад-Тибира, Ларак, Сиппар және Шуруппак қалаларының құрылуы баяндалады. Тақташадағы бір бөлік жоғалғаннан кейін, құдайлардың адамзатты жою үшін топан су жіберуге шешім қабылдағанын білеміз. Энки (тұзды судың жер асты теңізінің иесі және вавилондық Эа құдайының шумерлік эквиваленті) құдайы Шуруппак билеушісі Зиусудраға үлкен қайық жасау туралы ескертеді; қайықтың құрылысын сипаттайтын үзінді де жоғалды. Тақташада қайтадан мәтін жалғасқанда, топан су сипатталады. Жеті күн бойы қорқынышты дауыл болды, "үлкен қайық зор суларда лақтырылып", содан кейін Ұту (Күн) пайда болып, Зиусудра терезе ашады, жерге жығылып, өгіз бен қой құрбан етеді. Тағы бір үзілістен кейін мәтін қайта жалғасады, топан су аяқталған сияқты, ал Зиусудра Ан (Аспан) мен Энлил (Тыныс иесі) алдында бас иеді, олар оған "мәңгілік тыныс" сыйлап, Дилмунға қоныстандырады. Өлеңнің қалған бөлігі жоғалып кетті. Зиусудра эпосы 258–261 жолдарында басқа нұсқаларда кездеспейтін элемент қосады, яғни өзеннің топан суынан кейін "Зиусудра патшаны КУР Дилмунда, күн шығатын жерде тұруға бұйырды". Шумер тіліндегі "КУР" сөзі мағынасы екіұшты. Сэмюэл Ноа Крамер "оның негізгі мағынасы 'тау' екендігі, ал оны белгілеу үшін қолданылатын белгі шын мәнінде тауды бейнелейтін пиктограмма екендігі дәлелденген. 'Тау' мағынасынан 'шетелдік жер' мағынасы дамиды, себебі Шумермен шектес таулы елдер оның халқына үнемі қауіп төндіріп отырды. Сондай-ақ, 'кур' сөзі жалпы 'жер' мағынасын да білдіреді". Соңғы сөйлемді "Күн шығатын жер, Дилмун тауы, кезестің тауы" деп аударуға болады. Крамердің шамамен б.з.д. 2600 жылы жазған Шуруппак нұсқаулары деп аталатын шумерлік құжаттың кейінгі нұсқасында Зиусудраға сілтеме жасалған. Крамер "Зиусудра б.з.д. үшінші мыңжылдықтың ортасына қарай әдеби дәстүрде құрметті тұлғаға айналды" деді.
Хисутрос
Хисутр (Ξίσουθρος) – шумерлік Зиусудраның грекшеленген түрі, Вавилонның Бел дінінің жұмыскері Беросс жазғандарда кездеседі, ал Александр Полихистор Месопотамия туралы ақпарат алу үшін оған көп сүйенді. Осы топан су мифінің ерекшеліктерінің бірі – гректердің түсіндіруі арқылы шумерлік Энки құдайының Зевстің әкесі – грек құдайы Кроноспен теңестірілуі, сондай-ақ Хисутрдың салған қайығы Беросс заманына дейін Арменияның "Корцирий тауларында" сақталған деген мәлімдеме. Хисутр Ардаттың ұлы ретінде 18 сарой билік құрған. Бір сарос (аккад тілінде шар) 3600 жылға тең, сондықтан 18 сарой 64 800 жыл деп есептелген. Сарой немесе сарос – астрологиялық термин, ол 29,5 күндік 222 айлық циклге немесе 18,5 айлық жылға, яғни 17,93 күн жылға тең.
Басқа дереккөздер
Зиусудра басқа да ежелгі әдебиеттерде, оның ішінде "Гилгамештің өлімі", "Ерте билеушілер жырлары" және "Шурупақтың үйлесімдерінің" кейінгі нұсқасында да еске алынады.