Кіріспе
Нидерландтың жоғарғы соты және үкіметке кеңес беретін орган – Мемлекеттік кеңес. Нидерландта конституциялық түрде құрылған Мемлекеттік кеңес, үкімет пен Генералдық штаттарға кеңес береді және құрамына король отбасының мүшелері мен тәж тағайындаған, саяси, коммерциялық, дипломатиялық немесе әскери тәжірибесі бар адамдар кіреді. Ол 1531 жылы құрылған, бұл оны әлемдегі ең көне, әлі де жұмыс істеп тұрған мемлекеттік ұйымдардың біріне айналдырады. Заң жобасын парламентке ұсынар алдында, Кабинет Мемлекеттік кеңеспен міндетті түрде кеңесуге тиіс. Мемлекеттік кеңестің әкімшілік құқық бөлімі әкімшілік мәселелер бойынша төрт жоғары сатыдағы апелляциялық соттың бірі болып табылады. Король Мемлекеттік кеңестің президенті болып табылады, бірақ ол сирек отырыстарды жетекшілік етеді. Оның болмаған жағдайында Мемлекеттік кеңестің вице-президенті отырыстарға төрағалық етеді және институттың іс жүзіндегі маңызды тұлғасы болып табылады. Голландияның конституциялық заңына сәйкес, корольдік отбасының жойылуы сияқты жағдайларда монарх болмаған кезде Кеңестің вице-президенті мемлекет басшысының міндетін атқарады.
The Council of State is a constitutionally established advisory body in the Netherlands to the government and States General that officially consists of members of the royal family and Crown appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still functioning state organisations. The Council of State must be consulted by the cabinet on proposed legislation before a law is submitted to parliament. The Council of State Administrative Law division also serves as one of the four highest courts of appeal in administrative matters. The King is president of the Council of State but he seldom chairs meetings. The Vice President of the Council of State chairs meetings in his absence and is the de facto major personality of the institution. Under Dutch constitutional law, the Vice President of the Council is acting head of state when there is no monarch such as if the royal family were to become extinct.
Габсбургтер Нидерланды
1531 жылы 1 қазанда Карл V өзінің қарындасы Мария Венгрияға, Габсбург Нидерландтарындағы оның регенті және оның мұрагерлеріне мемлекеттік істер, сыртқы саясат және қорғанысқа қатысты маңызды мәселелер бойынша кеңес беру үшін Мемлекеттік кеңес құрды. Кеңес мүшелері патшалықтың ірі ақсүйектері мен бірнеше жоғары дін қызметкерлері болды. Испания королі Филипп II таққа отырғаннан кейін және 1559 жылы Испанияға кеткеннен кейін, Кеңес Антуан Перено де Гранвелл басқаратын испан өкілдері мен Оранж князі, Хорн және Эгмонт графтары сияқты Нидерландтың билеушілері арасындағы тартысқа айналды. Соңғы топ өзін ығыстырылған сезініп, 1567 жылы қызметтен кетті, осылайша Нидерланд революциясының бастапқы кезеңінде испандықтар басымдығын көрсететін Кеңес қалыптасты. 1576 жылы Габсбург Нидерландтарының генерал-губернаторы Луис де Рекесенс и Зунига қайтыс болғаннан кейін, Мемлекеттік кеңес король Филиптің өкілі ретінде оның өкілеттігін уақытша қабылдады, жаңа генерал-губернатор Дон Хуанның келуін күтіп. Ол келгенше, Кеңес мүшелері Брюссель гарнизонының төңкерісінен кейін тұтқындалды. Одан кейін Гент бейбітшілігіне қол қойылды, ол Нидерланд штаттарының бас ассамблеясын Дон Хуан атынан испан тәжіне қарсы қойды. Соңғысы 1577 жылдың басында Намурға шегінген кезде, Мемлекеттік кеңес екі топқа бөлінді: біреуі Дон Хуанға қосылды (және Испания Нидерландтарының, кейін Австрия Нидерландтарының Мемлекеттік кеңесінің ядросын құрады), екіншісі көтерілісшіл штаттарға жақын болды. Бұл мүшелер 1578 жылы король Филипптің бұйрығымен босатылды, осылайша Кеңес Габсбург институты ретінде Нидерланд Республикасында аяқталды.
Анжу мен Лестердің қол астында
1581 жылы Анжу герцогы бүлікші провинциялардың жаңа тәуелді билеушісі ретінде уақытша мойындалғанда, оған кеңес беру және қорғаныс және қаржы салаларына қатысты белгілі бір атқарушылық міндеттерді орындау үшін жаңа Мемлекеттік кеңес тағайындалды. Біраз уақыттан кейін бұл кеңес екі аймақтық кеңеске бөлінді: біреуі – Меза өзенінің батысындағы аймақ үшін, екіншісі – сол өзеннің шығысындағы аймақ үшін. Біріншісі Антверпенде орналасқан, сонымен қатар Штаттар Генералы да сол жерде жиналған, герцогтың кеткеніне дейін басты рөл атқарды. Оның кеткеннен кейін (қайта біріктірілген) Кеңес Штаттар Генералымен бірге Мидделбург, Делфт және Гаағаға көшті. 1584 жылы Оранж князі қаза болғаннан кейін Кеңеске жаңа атқарушылық өкілеттіктер берілді және князьтың орнына уақытша толық атқарушылық билікті өз мойнына алды. Ал Штаттар Генералы сол кезде басқа қорғаушы билеушіні іздеуге жетекшілік етті. Бұл 1585 жылғы Нонсух шартының нәтижесінде Англияның Елизавета I-мен жасалған келісімге әкелді, ол Утрехт одағы провинцияларының конституциясын дамытуда Кеңестің жетекші рөлін нақты бекітті. Шартының XIV бабы Елизаветаға генерал-губернатордан басқа екі ағылшын өкілін Кеңеске тағайындауға рұқсат берді, ол кеңестің төрағасы болар еді. Келесі баптар қорғаныс, қаржы және басқару мәселелерінде кеңеспен бірге әрекет ететін генерал-губернаторға кең ауқымды өкілеттіктер берді. Мысалы, провинциялардың штадтхолдерлері енді генерал-губернатор мен Кеңес тарапынан тағайындалатын болды (24-бап), бірақ Голландия және Батыс Фризия штаттары Лестер графының генерал-губернаторлық лауазымын қабылдауына дейін Морис, Оранж князін штадтхолдер етіп тағайындап, бұл мәселеге алдын ала қол қойды, бұл Елизаветаның тілегіне қарсы болды. Бұл – құдіретті Голландия провинциясының Лестердің саясатын тойтарып, алғашқы рет жасаған әрекеті. Оның Мемлекеттік кеңестің қаржылық өкілеттіктерінің бір бөлігін алуы тиіс жаңа Қаржы кеңесін құруға жасаған тырысы (ескісі 1580 жылы таратылған) тыныш түрде сәтсіз аяқталды. Голландияның жер адвокаты Йохан ван Олденбарневелт, ол Кеңестің мүшесі болды, голланд мемлекеттік істеріне ағылшынның ықпалын азайту мақсатымен Кеңестің көбірек атқарушылық міндеттерін Штаттар Генералына жүктеуге ықпал етті. Бұл міндеттер мен Кеңестің ықпалы Лестер 1587 жылдың соңында Нидерландыдан кеткеннен кейін қайта оралған жоқ.
Нидерланд Республикасының тұсында
Осылайша 1588 жылы Кеңес Нидерланд Республикасының барлық тарихы бойында сақталатын құрылымы мен функцияларына қол жеткізді. Бұдан былай Кеңес провинциялық штаттар ұсынған кандидаттар бойынша штаттар генералы тағайындаған мүшелерден (көбінесе шамамен 12) тұратын болды, ал екі мүшесін (1598 мен 1625 жылдар аралығында біреуін) ағылшын үкіметі тағайындады. Облыстардың штадтгольдерлері, кем дегенде, бірінші және екінші штадтгольдерсіз кезеңдерден тыс, лауазымдық өкілдері ретінде мүшелік етті. Кеңестің атқару билігі әскери саясатпен (құрлықта да, теңізде де) шектелді; Голландия мемлекеттері армиясының қаржылық мәселелерін басқару (теңіз істерін Лестер құрған бес адмиралтейство басқарды); және Генералдық жерлер үшін салық саясатын жасау және іске асыру. Кеңес көбінесе өзін жасыратын рөлде болды, бұл 1651 жылғы нұсқаулықта белгіленген, әсіресе бірінші штадтгольдерсіз кезеңнің басында. Алайда, Кеңестің хатшысы Саймон ван Слингландт 1717 жылы конституциялық реформа жасауға белсенді түрде қатысты (бұл Лестер заманында жоспарланғандай, Кеңестің атқару билігін күшейтетін еді). Бірақ бұл әрекет сәтті болмады. 1795 жылы штадтгольдер Вильгельм V, Оранж князінің режимі құлатылып, Батавия Республикасы құрылғаннан кейін Кеңес штаттар генералымен бірге таратылды.
Нидерланд Корольдігінің тұсында
1805 жылы Батавия Республикасының соңғы күндері «Мемлекеттік кеңес» деген тарихи атаумен консультативтік кеңес қайта құрылды, сондай-ақ оның орнын бастан алған Голландия Корольдігі де осы атаумен институт құрды (сол кездегі француз Мемлекеттік кеңесінің үлгісімен). Алайда, Франциямен аннексияланған жылдары (1810–1813) бұл кеңестер қайтадан таратылды. Бірақ 1813 жылы Голландия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін, 1814 және 1815 жылдардағы Конституцияларда белгіленгендей, жаңа Мемлекеттік кеңес құрылды. Бұл Конституцияларда егемен ханзаданың, кейіннен патшаның «Егемендік билік актілерінің» барлығы тек Кеңестің пікірін естігеннен кейін ғана қабылданатыны нақты көрсетілді. Бұл штаттардың актілері мен корольдік жарлықтарын қамтыды, себебі алғашқы король, Нидерландтың Вильгельм I жарлық арқылы билеуді ұнатты. Патша жаңа Кеңестің төрағасы болды, ал тәж мұрагері көп жасқа келгеннен кейін экс-официально мүше болар еді. Дегенмен, іс жүзінде Кеңестің отырыстарын вице-президент басқарды, ал патша тек салтанатты шараларда ғана төрағалық етті. Мүшелер барлық провинциялардан тағайындалды, «Голландиялық» және «Бельгиялық» провинциялардан. 1830 жылғы Бельгия революциясынан кейін бельгиялық мүшелер Кеңестен шығып кетті. Жаңа Бельгия Корольдігі 1946 жылға дейін әкімшілік сот ретінде өз Мемлекеттік кеңесін құрмады. 1848 жылғы жаңа Конституция Мемлекеттік кеңестің құрылымын және функцияларын органикалық заңмен реттеуге бағытталған реформа жасады. Алғашқы мұндай заң (Мемлекеттік кеңес туралы заң) 1861 жылы қабылданды. Бұл заңның ең маңызды жаңалығы – Кеңес заң мәселелері бойынша кеңес беру міндетімен қатар, облыстар мен муниципалитеттер сияқты әкімшілік органдар арасындағы даулар патшаға (патша мен министрлерге) шешімге жіберілген жағдайларда да кеңес беруі болды. Мұндай кеңес беру үшін Кеңестің жаңа бөлімшесі құрылды, ол әкімшілік сот сияқты жұмыс істеді (бірақ ресми шешім патшаға тиесілі болды). Бұл жоғары әкімшілік сот функциясы келесі ғасырда кеңейтілді. Соңында, 1861 жылғы заң Кеңесті патша немесе регент болмаған жағдайда патшалық билікті жүзеге асыратын институт етіп белгіледі. Мұндай жағдай 1889 және 1890 жылдары қысқа мерзімге орын алды, сол кезде Кеңес вице-президент Герлах Корнелис Йоаннес ван Риен басшылығымен король Вильгельм III-тің регенті ретінде қызмет етті. 1887 жылы жаңартылған Конституция Кеңесті ресми әкімшілік сотқа айналдыруға мүмкіндік берді. Бірақ бұл 1963 жылға дейін, «Әкімшілік шешімдерге шағымдану туралы заң» (BAB) қабылданғанға дейін іске аспады, ол 1976 жылы «Мемлекеттік органдардың шешімдеріне шағымдану туралы заң» (AROB) арқылы ауыстырылды. Бұл жүйе 1988 жылы өзгертілді, себебі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот «Бентемге қарсы Нидерланды» ісінде Мемлекеттік кеңестің тәуелсіз институт еместігі Еуропалық адам құқықтары конвенциясының ережелеріне қайшы екенін анықтады. Бұл кемшілікті жою үшін 1994 жылы Кеңестің «сот» бөлімі заң шығару мәселелерін қарастыратын бөлімнен ресми түрде тәуелсіз болды. Бұл екі бөлікке бөліну Мемлекеттік кеңес туралы заңның соңғы редакциясында (2010) расталды.
Мүшелік
Кеңесші бөлім экс-официалды мүшелер Заң бойынша қызмет ету себебі Тағайындалған Король Виллем-Александр (1967 ж.т.) Мұрагер (1985–2013) – Король (2013 жылдан бері) 27 сәуір 1985 ж. Мүше – 30 сәуір 2013 ж. Төраға Максима патшайым (1971 ж.т.) Мұрагердің жұбайы (2002–2013) – Корольдің серігі (2013 жылдан бері) 2 ақпан 2002 ж. Мүше Катарине Амалия, Оранж принцессасы (2003 ж.т.) Мұрагер (2013 жылдан бері) 8 желтоқсан 2021 ж. Мүше Вице-президент Тағайындалған Партиялық фон Том де Грааф (1957 ж.т.) 1 қараша 2018 ж. «Демократтар 66» Саясаткер (депутат · Министр · Мэр) Заңгер (Зерттеуші · Заң оқытушысы) Корольдік мүшелер Тағайындалған Партиялық фон Сильвия Вортманн (1956 ж.т.) 1 наурыз 2004 ж. Тәуелсіз Заңгер (Зерттеуші · Заң профессоры) Доктор Ханна Севенстер (1963 ж.т.) 1 маусым 2007 ж. Тәуелсіз Заңгер (Адвокат · Заң профессоры) Мемлекеттік қызметкер Бен Вермеулен (1957 ж.т.) 1 ақпан 2008 ж. Тәуелсіз Заңгер (Заң профессоры) Доктор Яап Полак (1955 ж.т.) 1 мамыр 2010 ж. Тәуелсіз Заңгер (Адвокат · Прокурор · Заң профессоры) Кеңесші мүшелер Тағайындалған Партиялық фон Доктор Сяак Янсен (1954 ж.т.) 1 қыркүйек 2010 ж. Тәуелсіз Заңгер (Заң профессоры) Мемлекеттік қызметкер Люк Верхей (1960 ж.т.) 1 наурыз 2011 ж. Тәуелсіз Заңгер (Заң профессоры) Мемлекеттік қызметкер Доктор Тео ван дер Нат (1951 ж.т.) 1 мамыр 2011 ж. «Еркіндік және демократия халқының партиясы» Саясаткер (Алдермен) Экономист (Зерттеуші · Экономика профессоры) Банкир Мемлекеттік қызметкер Доктор Гуус Хеерма ван Восс (1957 ж.т.) 1 сәуір 2012 ж. Тәуелсіз Заңгер (Зерттеуші · Заң профессоры) Ян Франссен (1951 ж.т.) 1 қаңтар 2014 ж. «Еркіндік және демократия халқының партиясы» Саясаткер (депутат · Мэр · Король комиссары) Рональд ван ден Твеел (1964 ж.т.) 24 маусым 2015 ж. Тәуелсіз Заңгер (Адвокат) Питер ван ден Берг (1952 ж.т.) 24 маусым 2015 ж. Тәуелсіз Экономист Мемлекеттік қызметкер Доктор Нилс Куман (1949 ж.т.) 1 қыркүйек 2017 ж. Тәуелсіз Заңгер (Адвокат · Заң профессоры) Доктор Нико Схрийвер (1954 ж.т.) 1 қыркүйек 2017 ж. «Еңбек партиясы» Саясаткер (депутат) Заңгер (Зерттеуші · Заң профессоры) Мемлекеттік қызметкер Рихард ван Звол (1965 ж.т.) 1 қыркүйек 2017 ж. «Христиандық демократиялық шақыру» Экономист Мемлекеттік қызметкер Франк де Грав (1955 ж.т.) 3 қыркүйек 2018 ж. «Еркіндік және демократия халқының партиясы» Саясаткер (Министр · депутат) Корпоративтік директор Банкир Ерекше мүшелер Тағайындалған Партиялық фон Дик Слуймерс (1953 ж.т.) 20 қаңтар 2016 ж. «Еркіндік және демократия халқының партиясы» Экономист Корпоративтік директор Мемлекеттік қызметкер Герард Роэс (1951 ж.т.) 20 қаңтар 2016 ж. Тәуелсіз Мемлекеттік қызметкер Ад Мелкерт (1956 ж.т.) 20 қаңтар 2016 ж. «Еңбек партиясы» Саясаткер (Министр · депутат) Дипломат Мемлекеттік қызметкер Доктор Эйдж Баккер (1950 ж.т.) 31 тамыз 2016 ж. «Христиандық демократиялық шақыру» Экономист (Экономика профессоры) Банкир Мемлекеттік қызметкер Марижке Вос (1957 ж.т.) 31 тамыз 2016 ж. «Жасыл сол» Саясаткер (депутат)