Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдарына шолу
Overview of mass media in Kazakhstan
Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдары (Qazaqstannyń respýblıkasy buqaralyq aqparat quraldary) – Қазақстан Республикасында орналасқан бұқаралық ақпарат құралдары. Қазақстан БАҚ – Қазақстан Республикасындағы қоғамдық ақпарат тарату агенттіктерінің жиынтығы. Қазақстан Конституциясы баспасөз бостандығын кепілдейді, бірақ жеке меншік және оппозициялық БАҚ цензураға ұшыраған. 2004 жылы Халықаралық журналистер федерациясы БАҚ-ты қорқытудың «күшейіп бара жатқан үлгісін» анықтады, ал 2012 жылы бірнеше оппозициялық БАҚ «экстремизмді» насихаттады деген айыппен жабылуға бұйрық берілді. Барлық БАҚ, веб-сайттарды қоспағанда, Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігінде тіркелуге тиіс.
The mass media in Kazakhstan (, Qazaqstannyń respýblıkasy buqaralyq aqparat quraldary) refers to mass media outlets based in The Republic of Kazakhstan. Media of Kazakhstan are a set of public information transfer agencies in the Republic of Kazakhstan. The Constitution of Kazakhstan guarantees freedom of press, but privately owned and opposition media have been subject of censorship. In 2004 the International Federation of Journalists identified a "growing pattern" of intimidation of the media, and in 2012 several opposition media outlets were ordered to be shut down on charges of promoting "extremism". All media must register with the Ministry of Culture, Information and Sports, with the exception of websites.
Қорқыту және үкімет бұйырған жабылу
"Республика" басты оппозициялық басылым болуы мүмкін. Оның бірнеше саны "Голос Республики" деген атпен жарық көрді. 2001 жылдың қараша айында үкімет өкілі "Республиканың" бақылау үлесін сатып алуға тырысқаннан кейін, баспахана иелері бұл басылымды басып шығарудан бас тарта бастады. (Бір баспахана иесі есігі алдында адам бас сүйегін тапты, ал Ирина Петрушованың үйінің алдына иттің басы тасталды. Үш күннен кейін газет кеңсесі өртке ұшырап, толығымен өртеніп кетті. Шілде айында Петрушова салық бойынша 18 айға сотталды, бірақ судья істі кешірімге жатқызғандықтан жазасын өтемеді.) (Петрушова қауіпсіздігі үшін отбасынан бөлек, Ресейге көшіп, интернет арқылы жариялауын жалғастырды. Газет түрлі атаулармен шығарыла берді. 2012 жылдың қарашасында, Маңғыстау оқиғаларының жылдығы алдында, қазақстандық билік "Республика" кеңсесіне шабуыл жасап, іздестіру жүргізді және қылмыстық іс бойынша шешім шыққанша басылымын тоқтатты. 21 қарашада прокурорлар "Республика" газетін, оның құрамындағы сегіз газетті және 23 интернет-сайтымен бірге, сондай-ақ "Взгляд" газетін және оның интернет-сайттарын "экстремизмді тарату" айыбымен тыйым салу туралы өтініш білдірді. "Шекарасыз репортерлер" бұл әрекетті "сылтау" деп бағалап, Қазақстандағы плюрализмнің аяқталуы екенін мәлімдеді.
Respublika is possibly the main opposition publication. A number of its issues were printed as Golos Respubliki. Increasingly, owners of printing presses refused to print the publication after a failed attempt by a government representative to buy a controlling stake in Respublika in November 2001. (One owner found a human skull placed on his doorstep. the dog's head was left outside Irina Petrushova's home. Three days later, the newspaper's offices were firebombed and burned to the ground. In July, Petrushova was given an eighteen month jail sentence on tax charges, but served no time after a judge ruled that the case fell under an amnesty. (Petrushova eventually left the country for Russia, where she continued to publish via the Internet, living apart from her family for their safety. The paper continued to be published under a variety of titles. In November 2012, before the anniversary of the Mangystau riots, Kazakh authorities raided and searched Respublika's office and again suspended its publication while a verdict on criminal charges was still pending. On 21 November, Prosecutors moved to ban Respublika including eight newspapers and 23 Internet sites under its umbrella, along with the Vzglyad newspaper and its Internet sites for "propagating extremism". Reporters Without Borders described this as a "pretext" and said it would be the end of pluralism in Kazakhstan.
Бір журнал және тағы екі газет
2012 жылдың қараша айында Қазақстандағы БАҚ-тарға қарсы қудалау ісі кезінде басқа да БАҚ өкілдері қиындықтарға тап болды: "Алтын Тамыр", "Төртінші Билік" және "ДАТ" (оның dat.kz веб-сайты 2012 жылдың желтоқсанынан бастап қолжетімсіз болды).
Other media experienced difficulties during the November 2012 case against media sources in Kazakhstan; Altyn Tamyr, Tortinshi Bilik and DAT (with its website—dat. kz—inaccessible as of December 2012).
Журналистерге жасалған шабуылдарға халықаралық реакция
2012 жылы Халықаралық баспасөз институты үкіметке оппозициялық ақпарат құралдары DAT және Tortinshi Bilik-ке үн қосатын, сондай-ақ Қазақ Ұлттық мұрағатының мұрағатшысы Оларбек Байтайлаққа жасалған шабуылды тергеуді талап етті. Журналистерді қорғау комитеті Максим Карташовқа және Байтайлаққа жасалған шабуылдарды тергеуді талап етті.
In 2012 the International Press Institute called for the government to investigate an assault on Ularbek Baitailaq—a contributor to opposition media DAT and Tortinshi Bilik, and archivist of the Kazakh National Archive). The Committee to Protect Journalists called for investigations into the assault of both Maksim Kartashov and Baitailaq.
Теледидар
Қазақстан – Қазақстанның мемлекеттік телеарнасы. Ел жүзіне таралатын басқа телеарналар – Хабар және Ел Арна. Gakku TV және Toi Duman – тек Қазақстанда өндірілген музыканы ғана эфирге беруге арналған музыкалық арналар. 31-ші арна, KTK және Perviy Kanal Evraziya сияқты 116 жеке арна бар.
Qazaqstan is the State Television Channel of Kazakhstan. Other country wide television stations are Khabar and Yel Arna. Gakku TV and Toi Duman are music channels dedicated solely to only airing music produced in Kazakhstan. There are 116 private channels, including Channel 31, KTK and Perviy Kanal Evraziya.
Радио
Мемлекеттік Қазақ радиосы ресми және орыс тілдерінде хабар таратады. Europa Plus, (Ресей радиосы), Hit FM, Radio Azattyq және Radio Karavan сияқты көптеген жеке радиостанциялар да қолжетімді.
The state owned Kazakh Radio broadcasts in official and Russian languages. A wide number of private radio stations are also available including Europa Plus, (Russian Radio), Hit FM, Radio Azattyq and Radio Karavan.
Медиа сайттары
2011 жылы елде 5,4 миллион интернет пайдаланушы болды, бұл 2010 жылғы көрсеткіштен жоғары. "Твиттер, Facebook және YouTube аудиториясының үлесі 0,4%-дан кем", – деп мемлекеттік телекоммуникациялық компания KazakhTelecom-ға "экстремистік" деп саналған оннан астам веб-сайттарға қолжеткілікті тоқтату туралы бұйрық берілді. Аталған сайттар оппозицияны қолдаған немесе бейтарап жаңалықтарды таратумен айналысқан. 2009 жылдың шілдесінде үкімет интернет туралы заңдарға түзетулер енгізді, оларды кейбір сарапшылар тым шектеуші деп сынады. Бұл заң интернет-мазмұнын қылмыстық жала жабу сияқты сөз бостандығына қатысты қолданыстағы заңдарға бағындырды. Сонымен қатар, "тыйым салынған медиа мазмұны" ауқымы саяси мәселелерді, мысалы сайлау науқанын қамтуға кеңейтілді. 2011 жылдың желтоқсанында қабылданған телерадио хабарларын тарату туралы заң ұлттық БАҚ мазмұнын жақсартуға және оны сыртқы ықпалдан "қорғауға" бағытталған. Үкіметтің мәлімдемесіне сәйкес, заң "көрермендерге психологиялық немесе эмоционалдық зиян келтіретін төмен сапалы мазмұнды жоюға" септігін тигізеді. 2011 жылдың 31 желтоқсанына қарай елде 5,4 миллион интернет пайдаланушы және 362 000 Facebook пайдаланушысы тіркелді.
The country had 5.4 million internet users in 2011—up from 2010. "Twitter, Facebook and YouTube audience share is less than 0.4%", the state telecom firm KazakhTelecom was ordered to block access to a dozen websites it said were 'extremist'. The pages either supported the opposition or provided neutral news coverage. In July, 2009, the government passed amendments to laws on the Internet which some critics claimed unduly restrictive. The law made internet content subject to existing laws on expression, such as criminal libel. It also widened the scope of 'banned media content' to cover political matters, such as coverage of the election campaign. A broadcasting bill implemented in December 2011 was aimed at improving the content of the national media, and to 'protect' it from external influence. According to the government, the bill would “eliminate low quality content that inflicts psychological or emotional damage on views.”
The country had 5.4 million internet users and 362,000 Facebook users as of December 31, 2011.
Үкіметтік талапкерлер мен бұқаралық ақпарат құралдарының айыпталушыларымен сот процестері
2012 жылдың қараша айында Google, Facebook, Twitter және LiveJournal компаниялары қазақ прокурорларының оппозициялық БАҚ-тарды жабуға бағытталған сотқа шағымдануында айтылды. Прокурорлар сайттардан қазақстандық оппозициялық көздерден материал жариялауды тоқтатуды талап етті. Келесі айда Алматыдағы сот "Стан ТВ" және "К+" телеарналары, "Взгляд" және "Республика" газеттері сияқты бірнеше оппозициялық БАҚ-тарды "экстремистік" көзқарастары үшін жабу керектігі туралы шешім шығарды. Осы БАҚ-тар 2011 жылы Маңғыстау облысында болған тәртіпсіздіктер туралы хабарлаған болатын.
In November 2012, Google, Facebook, Twitter, and LiveJournal were cited in a lawsuit filed by Kazakh prosecutors seeking to shut down opposition media outlets. The prosecutors demanded the websites stop publishing material from Kazakh opposition sources. The following month a court in Almaty ruled that a number of opposition media outlets, such as the television channels Stan TV and K+ and newspapers Vzglyad and Respublika, had to close due to their "extremist" views. These were the same outlets who reported on the Mangystau riots in 2011.
Ақпараттық агенттікке жала жабған үшін жаза
Цензура көбінесе азаматтық сот ісі арқылы, мысалы, ар-намысқа тиетін шарапаттар арқылы жүзеге асырылуда. 2005 жылғы 13 маусымда Алматыдағы сот бұрынғы ақпарат министрі Алтынбек Сәрсенбаевқа (2006 жылғы қаңтарда қаза тапқан оппозиция жетекшісі) «Хабар» жаңалықтар агенттігін «жамандағаны» үшін 1 миллион теңге (7500 доллар) көлемінде залап төлеуді бұйырды. Сәрсенбаевқа сондай-ақ оппозициялық «Республика» газетімен берген сұхбатында айтқан сөздерін ресми түрде қайтарып алу жөнінде де міндеттелді. Ол «Хабар» Дариға Назарбаева бақылауындағы монополиялық медиа холдингінің бір бөлігі екенін мәлімдеген. Бұл іс 2004 жылғы сайлаудан кейін оның отставкаға кетуіне байланысты туындаған деп саналады. Ол осы кезде «Сайлау әділ, шыншыл және ашық болған жоқ; билік бастапқыда адал сайлауды қаламағанын көрсетті» деген мәлімдеме жасаған.
Increasingly, censorship is imposed by means of civil legal action, such as defamation suits. On 13 June 2005 a court in Almaty ordered former Information Minister Altynbek Sarsenbaev (the opposition leader assassinated in January 2006) to pay 1 million tenge ($7,500) in damages for 'defaming' Khabar news agency. Sarsenbaev was also ordered to publicly retract comments he made in an interview with the opposition newspaper Respublika. He had alleged that Khabar was part of a monopolistic media holding controlled by Dariga Nazarbayev. The case is believed to be in response to his resignation after the 2004 elections. At the time he stated "The election was not fair, honest, or transparent; the authorities showed that from the beginning they didn't want honest elections.
БАҚ-қа қатысты құқықтық кодекс
ARTICLE 19 сияқты БАҚ сақшылдары соңғы жылдары үкіметтің оппозицияны үнсіздендіруге бағытталған әрекеттеріне алаңдаушылық білдірді. Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты заңдарға енгізілген соңғы өзгерістер үкіметтік емес БАҚ-қа бағытталған сияқты. Мемлекеттік қызметкерлерді сынау сотқа шақыруы мүмкін, ал "экстремизмге" қарсы жаңа заңдар оппозициялық ақпарат көздерін жабу үшін пайдаланылды. Оппозициялық дереккөз Адил Сөздің мәліметінше, Қазақстан заң кодексі қорлауға қатысты өте қатаң, тіпті қорлау фактісі шындыққа сай келген жағдайларда да іс қозғауға мүмкіндік береді. "Адам өзінің беделіне зиян келтіретін шын мәлімдеме үшін өтемақы талап ете алады. Мысалы, мемлекеттік қаражатты жымқыруда айыпталған мемлекеттік қызметкер, оның беделіне зиян келтіретін мәлімдеме шын болса да, өтемақы талап етуге құқылы". Бұл сонымен қатар, интернет-провайдерлердің "білмей тұрып, интернет арқылы жарияланған қорлау немесе жамандау туралы ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз етуі" салдарынан жауапкершілікке тартылуы мүмкін екенін білдіреді.
Media watchdog groups such as ARTICLE 19 have voiced their concern over the government's moves in the past few years to silence the opposition. Recent changes in media related laws in Kazakhstan appear to target non governmental media outlets. Criticism of government employees can lead to lawsuits, and news laws against "extremism" have been used to shut down opposition media sources. According to opposition source Adil Soz the Kazakh legal code is stringent on defamation, allowing even for cases where the defamation is true. "One can seek compensation for true statements damaging his/her reputation – for example, a government official who is of accused of abuse of State funds, can claim compensation even if the statement damaging his/her reputation is true". This also means that an Internet Service Provider could attract liability "by unwittingly providing access to insulting or defamatory information published through the Internet".