Кіріспе

Хуан Франсиско де Лангара и Уарте (баск тілінде Хуан Франсиско Лангара Уарте) (1736 жылы Корунья, Галисияда дүниеге келген, 1806 жылы Мадридте қайтыс болған) - испандық теңіз офицері және Теңіз министрі.

Ерте өмір

Ол Галисияның Корунья қаласында белгілі баск отбасының ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі адмирал Хуан де Лангара Аризменди болды, ол Менорка шайқасында лейтенант (Teniente de Navío) шенімен шайқасқа қатысты. 1750 жылы Гвардиамина дәрежесінде испан флотына қабылданған Лангара көп ұзамай түрлі соғыстарда өзін таныстырды. 1766 жылдан 1771 жылға дейін ол бірнеше ғылыми экспедициялар жасады, соның ішінде Филиппинге және Қытай теңізіне үш рет сапар шекті, сондай-ақ картография саласына маңызды үлес қосты. 1774 жылы ол "La Rosalia" фрегатымен ғылыми экспедицияға жетекшілік етті, нәтижесінде теңіз жүзу және навигация саласында бірнеше маңызды жаңалықтар ашылды.

Ағылшын-испан соғысы (1779-83)

1778 жылы ол бригадир немесе коммодор болды және 1779 жылғы армадаға қатысып, британдық корвет HMS Winchcomb-ті, сәтсіз экспедиция кезінде жоғалған Корольдік теңіз күштерінің жалғыз кемесін басып алды. Бірлескен флот 1779–80 жылдардың қысында тиісінше Брест пен Кадис қалаларында қыстағанда, Лангара 11 кемеден тұратын шағын эскадрильяның, көбінесе кішкентай желілік кемелердің басқарушысы болып тағайындалды. Осы күштермен ол 1780 жылдың 16 қаңтарында түстен кейін Сент-Винсент мүйісінің дауылды, қара жартастарында сер Джордж Роднидің 18 желілік кемесінен және 6 фрегатынан тұратын бүкіл теңіз күшіне қарсы тұрды. Лангараның мақсаты Гибралтарға көмекке аттанған британдық конвойді тоқтату еді; бірақ Роднидің келісі мен күшін жақсы білетін француз билігі испандықтарды ескертпеді, олар Лангараның қатаң бұйрықтарын тым кеш болғанға дейін орындады. Ол және оның экипажы британдықтардың өздерінен бес кемені жаулап алуына тосқауыл қоя алмады, ал 70 зеңбіректік «Санто-Доминго» кешкі уақытта жарылып кетті. Лангара таңғы сағат 2-де өзінің 80 зеңбіректік «Феникс» флагмандық кемесімен толық қирап, капитуляциялады. Бұл шайқас «Айшағылы шайқас» деп танылады, өйткені желкенді кемелер дәуірінде теңіз шайқастары түнгі уақытта сирек болатын. Ұзақ өтпей тұтқыннан босатылған Лангараның мансабына ешқандай зиян келмеді. 1793 жылы ол испан флотының генерал-капитаны болды, бұрынғы уақытта тиімді теңіз министрі қызметін атқарғаннан кейін.

Француз революциялық соғыстары

1793 жылы ол 18 испандық кемесімен бірге Тулонның француз әскери-теңіз арсеналын басып алуға Сэр Сэмюэл Худқа қосылды (тамыз – желтоқсан). Екі тарап арасындағы өзара ынтымақтастық шиеленіс пен күдікпен сипатталды. Хорацио Нельсон Жерорта теңізіне жол тартқанда Кадис портына барғанда испан теңізшілеріне қатысты жаман пікірге ие болды, бұл ерекше емес еді, себебі испан сауда флоты өте шағын болғандықтан, испан теңіз флоты экипажының шамамен 10 пайызы ғана тәжірибелі теңізшілерді құрады. Тулон қаласында бұл шиеленістер жаңадан басып алынған арсеналды қорғауды қиындатты. Гравина ауыр жарақат алғаннан кейін, испан генерал-лейтенанты Валдес одақтас күштердің бас командалық құқығына талас етті. Бұл талабын нығайту үшін Лангара өзінің үш палубалы «Reina Luisa» флагмандық кемесін HMS «Victory» кемесіне қарсы, алдынан және арт жағынан екі басқа үш палубалы кемемен бірге бұрды. Алайда Худ бұл қауырсыну әрекетіне қарсы тұрды. Тулонды эвакуациялау алдында, сэр Сидни Смит басқаратын британдық және испандық өрт қойғыштар тобы арсенал мен пордағы кемелерді жою үшін жіберілді. Лангара артқы күзет операциясын жүргізді, оның адамдары арсеналды жарылқады және кейіннен Ұлыбританияға жіберілген бірнеше әскери кемелерді қайтадан суға шығарды. Худ қала түскенге дейін Тулоннан он бес француз кемесін шығара алды. 1795 жылдың 14 ақпанында, «Reina Luisa» кемесінде 6 сағаттық қуып жететін шайқастан кейін, 32 зеңбіректі француз фрегаты «Helène»-ді басып алды. Франция мен Испания арасындағы одақ аяқталғаннан кейін, 1795 жылы, Лангара қысқа мерзімге Наполеонмен 1796 жылғы Италия науқанында ынтымақтасты, Кадизден он тоғыз желілік кеме және он фрегатпен шықты, Джервис Кадизді бақылауға жіберген контр-адмирал Маннның дивизиясынан қашып, Жерорта теңізіне өтті. Ол Картахенада жеті кемені жинап, Корсикаға дейін жүрді, бірақ Сан-Фиоренцо шығанағында тұрған британдық эскадрильяға шабуыл жасамады. Ол Тулонға келді, онда франко-испандық біріккен флоттың 38 желілік кемесі британдық Жерорта теңізі эскадрильясынан көп басымдық құрды, ол Манн ағылшын арнасына асығыс түрде қашқаннан кейін күшінің үштен бір бөлігін жоғалтқан еді. Француз және испан теңіз күштері осылайша бірігуге қол жеткізді, бұл Лондондағы Адмиралтейство Корольдік теңіз флотына Корсика мен Жерорта теңізін эвакуациялауға бұйрық берді. Сол жылы ол тағы да Әскери-теңіз флотының мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және мемлекеттік кеңесші атанды. 1797 жылы ол теңіз флотының бас инспекторы болып тағайындалды. 1799 жылы зейнеткерлікке шығып, 1806 жылы қайтыс болды.

Отбасы

Оның әйелі, Дона Мария Лутгарда, 2-ші Реал Транспорте және Виктория маркизасы, ол 1758 жылы тұрмысқа шыққан. Ол Дон Хуан Хосе Наварроның немересі, 1-ші Виктория маркизі (1744 жылы Сиси мүйісінде Сэр Джон Бингке қарсы жеңісі үшін) және белгілі зерттеуші және теңіз офицері Дон Антонио де Уллоаның қызы болған.

Атаулар ауыстырылуы

Лангара испан флотының басында тұрған кезеңде испан саяхатшылары қазіргі Канаданың Британ Колумбиясы жағалауын зерттеп, картаға түсірді және олар өз карталарында кейбір жерлерді оның құрметіне атады. Оның есімі бүгінгі күнге дейін Британ Колумбиясындағы жер-су атауларының ішінде сақталып қалған, соның ішінде Британ Колумбиясының солтүстік жағалауындағы Лангара аралы және 1970 жылы Ванкувер қалалық колледжінің Лангара кампусы ретінде құрылған, ал 1994 жылы тәуелсіз мемлекеттік колледж мәртебесін алған Ванкувердегі Лангара колледжі бар.