Кіріспе
Доктор Ху телесериалындағы көркем кейіпкер Лила – ұзақ жылдар бойы көрсетілген британдық ғылыми-фантастикалық телесериалда Луиза Джеймсон сомдаған көркем кейіпкер. Ол Төртінші Доктордың серігі болды және 1977-1978 жылдар аралығында бағдарламаның тұрақты тұлғасы ретінде қатысты. Лила тоғыз сюжеттік желіде (40 эпизод) пайда болды.
Leela is a fictional character played by Louise Jameson in the long running British science fiction television series Doctor Who. She was a companion of the Fourth Doctor and a regular in the programme from 1977 to 1978. Leela appeared in nine stories (40 episodes).
Теледидар
Лила Соледің қызы еді. Ол алғаш рет 1977 жылы «Зұлымдықтың бет-бейнесі» сериалында пайда болды. Ол – қатал Севатем тайпасының батыр жауынгері, олар алыс болашақта белгісіз бір планетаға құлаған Морди экспедициясының Жер кемесі экипажының ұрпақтарынан шыққан. Тайпаның аты «сараптау тобы» деген сөздің бұрмалануы. Доктор сол кезде жалғыз саяхаттауға көңіл бөлген, бірақ Лила ТАРДИС-ке басып кіріп, онымен бірге саяхаттап жүрді. Лила асылжанды жабайы болғанымен, өте зиялы болды, күрделі түсініктерді оңай ұғып, оларды өзіне түсінікті тілге аудара білді. Доктор оны «мәдениеттендіруге» тырысқанына қарамастан, Лила өз жолынан айнымай, еркіне берді. Ол көбінесе жануар терісінен тігілген киім киіп, пышақ немесе уытты Янис тікендерімен қаруланған. Өзіне қауіп төндіргендерге оларды қолданудан тартынбады, бұл Доктордың наразылығын тудырды. Ол жиі қандай да қауіпті сезіп білу қабілетін танытты. Доктормен бірге жасаған саяхаттарында Лила кісі өлтіретін роботтармен («Өлім роботтары»), кісі өлтіретін гомункулилермен («Венг Чиангтың тырнақтары»), Рутан Хостымен («Фанг Рок қорқынышы») және Доктордың туған планетасы Галлифрейге жасалған сонтарандық шабуылмен бетпе-бет келді. Соңғы оқиғасы – «Уақыттың басып кіруі» кезінде ол Галлифрейдің тумасы Андредке ғашық болып, онымен бірге болу үшін қалуға шешім қабылдады. Алғашқы K9 онымен бірге қалды. Осы кейіпкердің оқиғасы аяқталуына Луиза Джеймсон шоудан кету ниетін білдіргеннен кейін келісім берілді. Ол кеткеннен кейін, серияда екі рет еске алынды. «Толық шеңберде» Доктор Галлифрейге оралды деп ойлағанда: «Лила мен Андредтің қалай өмір сүріп жатқанын көруге асығамын» деп мойындады. Ал ол ақыры Галлифрейге келгенде, одан: «Маған айтыңыз, бұрынғы серігім Лила қалай?» деп сұрады. Докторға оның «жақсы және өте бақытты» екені айтылды, оған ол: «Оның үйлену тойын өткізіп алғаныма қатты өкінемін» деп жауап берді.
Басқа медиа
Джеймсон 1993 жылы «Dimensions in Time» атты қайырымдылық арнайы фильмінде Лила рөлін қайта ойнады. Лиланың Галлифрейдегі өмірі әртүрлі қосымша материалдарда зерттелді. Марк Платтың «Virgin New Adventures» романы «Lungbarrow» да Лила мен Андред бала күтеді, Галлифрейде мыңжылдықтар бойы табиғи жолмен туған алғашқы бала. Доктор бұл туралы білгенде, одан балаға өзінің атын қоюын сұрайды; Плат бұл гибридті баланың Басқаға, содан кейін Докторға айналатын уақыт тізбегін білдіретінін түсіндірді, бұл 1996 жылғы телефильмде оның жартылай адамдық тегін түсіндіреді. Джеймсон «Big Finish Productions» аудиоспекльдерінің алты сериясында осы кейіпкерді дауыстады, онда Лалла Уорд Романа рөлінде, ал Джон Лисон K9 рөлінде ойнады. «Gallifrey» аудиосериясында Лила Романаның күзетшісі, кеңесшісі және досы болып табылады. Уақыт Лордтарының биологиясымен байланыста болу Лиланың өмір сүру ұзақтығын арттырады, оны салыстырмалы түрде жас сақтайды. Бірақ егер ол оларды тастап кетсе, тез қартайып, қайтыс болар еді. «Gallifrey» да Лила мен Андред Андред Аспандық араласу агенттігіне кіру үшін өлімін жалғандап, айырылысады (ол оны өлтіруге тырысқан адамның кейпін киіп, қайта жаңғыртады, оның әрекеттері Лилаға қалай әсер ететінін ескермейді). Кейін Андред өлтіріледі, ал Лила Галлифрейлік азаматтық соғыста соқыр болады, бұл K9 (түпнұсқа) оның нұсқасының жойылғандығына да себеп болады. Содан кейін ол Галлифрейдің қалған бөлігімен бірге жойылмау үшін уақыттан тысқары шығарылады. Ол Романамен бірнеше балама әлемдерді аралап, вампир қанды ішіп, бір көзін қайта көруге ие болады, оның ерекше физиологиясы оған теріс психологиялық әсерлерсіз физикалық күш беруге мүмкіндік береді. Ақырында ол Романамен бірге Галлифрейді құтқару үшін өзінің бастапқы әлеміне оралады. 2011 жылы Лила «Jago & Litefoot» сериясының екінші маусымының актерлік құрамына қосылды, онда Романа оны Викториялық Лондонның уақыт бұзылуын зерттеуге жібереді. Сол жылы Джеймсон Лила рөлін Том Бейкермен бірге Төртінші Доктор рөлінде «Big Finish» үшін аудиодрамалар сериясында қайта ойнады. Бұл драмалар 2012 жылдың қаңтар айында жарық көрді, және теледидарға жоспарланған, бірақ ешқашан шығарылмаған әңгімелердің, сондай-ақ Вэнь Чиангтың тырнақтары мен Фанг Роктың қорқынышы арасындағы кезеңдегі түпнұсқа сюжеттерден адаптаулар болып табылады. Лила бірнеше «Past Doctor Adventures» серияларында, соның ішінде Крис Бучердің төрт романында Төртінші Доктормен бірге ойнады, сондай-ақ Филип Ривтің 2013 жылғы «Зұлымның тамыры» атты қысқа әңгімесінде (онда Төртінші Доктор мен Лила Он бірінші Доктордың тудырған жағдайдың салдарын шешеді). Уақыт соғысынан аман қалған Лила «Companion Chronicles» аудиохикаялар трилогиясында пайда болады, онда ол Уақыт Лордтары болмағанда күніне бір жыл қартайды. «The Catalyst» да қарт Лила З'Най жауынгерімен «жоғалған әлемнің» (демек, Галлифрейдің) қандай құпияларын білуі мүмкін екенін анықтау үшін сұраққа алынады және бөлмеде тұтқындалған балаға өзінің өткені туралы әңгімелер айтады. Соңғы аудиосында «The Time Vampire» ол K9 Уақыт Вортексіне қалай ұшып кеткенін және «ежелгі» әйелдің көрінісін қалай көргенін еске алады. Оның оқиғасы айтылғаннан кейін және ол өлуге дайын екенін сезінгеннен кейін, K9 кенеттен оның алдына келіп, оны босатады және оның жанын келесі кезеңге жетелейді. 2017 жылы Джеймсон Джон Хертпен бірге Соғыс Докторы ретінде Лила рөлінде пайда болды, ол Уақыт соғысында күрескен «тоғызыншы» Доктор. Бұл аудиода Лила Уақыт соғысының ерте шайқасында жоғалғаны айтылады, бірақ оны барлық балама уақыт сызықтарынан жоюға бағытталған «Disruptor Dalek» шабуылына ұшырады, бірақ Лиланың ерік-жігерінің күші оны осы ғаламға қайтаруға мүмкіндік берді, бірақ енді оның өмірінің барлық мүмкін балама жолдарының естеліктерін көтеруге мәжбүр болды және қайсысының шын екенін анықтаудың жолы жоқ. Лила өлшемдік жарықты жабуға көмектескеннен кейін, Соғыс Докторы TARDIS-ті Лиланың естеліктерін қалпына келтіру үшін пайдалана алады. Кейінірек 2017 жылы Джеймсон Лила рөлінде Бесінші Доктор аудиосында «Time in Office» пайда болды; Бесінші Доктор Галлифрейдің тұрақсыз саяси жағдайын Борусаның алдауынан кейін тұрақтандыру үшін Президент рөлін атқару үшін Галлифрейге қайта шақырылғанда, Лила оның қазіргі серігі Теган Джованкаға онымен Галлифрейде қалуға мүмкіндік беретін тесікті табуға көмектеседі, тиімді түрде Доктордың күзетшісі және кеңесшісі ретінде әрекет етеді, ол саяхаттарына оралуға дейін. 2024 жылы Джеймсон «Лила vs the Time War» фильмінде Лила рөлін қайта ойнады, бұл «Doctor Who» сериалының 15 маусымын Blu-ray форматында шығару туралы хабарлайтын YouTube-тағы ресми қысқа фильм.
Тұжырымдама
Лила кейіпкерін алғаш рет продюсер Филип Хинчклифф және сценарий редакторы Роберт Холмс ойлап тапты. Олар Джордж Бернард Шоудың «Пигмалион» пьесасынан Элиза Дулиттл сияқты серік іздеді: Доктордан үйренетін, ақылды, бірақ қарапайым өмір салтынан бейхабар адам. Жазушы Крис Бучер «Ментордың қастандығы» деген сюжет ұсынысын ұсынды, онда Хинклифф пен Холмс идеяларына сай келетін Лила есімді кейіпкер болды. Бучер кейіпкерге палестиналық ұшақыш Лейла Халедтің құрметіне осы атты қойды. «Ментордың қастандығы» түсірілмесе де, Бучер Лила кейіпкерін «Құдай ашуланған күні» – кейін «Жамандықтың беті» деп аталған – эпизодында қайта пайдаланды, оны «Аванжерлар» сериалынан Эмма Пил және Лейла Халедтің қоспасы ретінде қарастырды. Бучерден «Жамандықтың беті» эпизодының екі түрлі аяқталуын жазуды сұрады: біреуінде Лила Доктормен бірге кетеді, екіншісінде қалады. Лиланың серік болуы туралы шешім одан көп ұзамай қабылданды. Көп айтылатын әңгіме (сондай-ақ «Өлім роботтары» DVD-сіндегі түсіндірмеде де айтылған) Лиланың шағын былғары киімдері «әкелердің» арасында өте танымал болды, соның арқасында олар бағдарламаны тамашалауын жалғастырды.
Кастинг
2012 жылы «Зұлымның бет-бейнесі» атты фильмнің DVD-де жарияланған мәліметтерге сәйкес, Луиза Джеймсон 1976 жылдың 10 және 25 тамызы аралығында кастингке қатысқан 26 үміткер актрисадан басым түсіп, Лила рөлін жеңіп алды. Эмили Ричард продюсер Филипп Хинчклиффтің бірінші таңдауы болған, бірақ ол қол жетімді болмағандықтан, Селия Фокс, Колетт Глисон, Элейн Доннелли, Гейл Грейнджер, Белинда Синклер, Энн Пеннингтон, Салли Гизон, Памела Салем, Кэрол Лидер, Хизер Тобиас, Мэрилин Галсворти, Кэтрин Фейхи, Дебора Фейрфакс, Ирен Горст, Кей Корда, Лоис Ханц, Белинда Лоу, Гейл Харрисон, Мишель Ньюэлл, Филиппа Вейзи, Сью Джонс Дэвис, Лидия Лизель, Джанет Эдис, Сьюзан Вулдридж және Кэрол Дринкуотер бұл рөлге қарастырылды. Соңғы бес актриса Луиза Джеймсонмен бірге қысқа тізімге еніп, қайта шақырылды. Кастинг сегіз актрисадан тұратын топтар бойынша өтті, ал Джеймсон бірінші топтың құрамында болды. Том Бейкер оның кастингіне қатыса алмағандықтан, режиссер Пеннант Робертс Доктор рөлін ойнады. Джеймсонға 1976 жылдың 26 тамызында рөл берілді. Қысқа тізімге кірмегеніне қарамастан, Памела Салем Лиланың тұңғыш эпизодында, «Зұлымның бет-бейнесінде» шағын дауыс роліне ие болды, содан кейін келесі эпизодта, «Өлім роботтарында» маңызды рөлді ойнады. Джеймсонның көздері табиғатынан көк болғанымен, Лила рөлінде бастапқыда оларды қоңыр ету үшін қызыл контактты линзалар тақты. Алайда, контактты линзалар оның көру қабілетін қатты шектеді, сондықтан продюсер Грэм Уильямс оған оларды тағуды тоқтатуға рұхсат берді. Оқиғадағы өзгерісті түсіндіру үшін сценарист Терренс Дикс 1977 жылғы «Фанг Роктың қорқынышы» эпизодында Лиланың көздері «пигменттің таралуынан» зардап шегіп, Рутан кемесінің жарылысын көргеннен кейін көк түске айналатынын жазды. Том Бейкер Лиланың кейіпкерлік концепциясын ұнатпады, өйткені ол оны тым зорлық-зомбылыққа бейім деп есептеді. Джеймсонның айтуынша, ол алғашқы бірнеше эпизодта оған салқын қарым-қатынас жасады. Ақырында, «Фанг Роктың қорқынышы» эпизодын түсірген кезде ол бірнеше рет сахнаға ерте кіріп, оны басып тастаған көріністі қайта түсіруді талап етті. Бұл оқиға Бейкердің оған деген құрметін арттырды және олардың жұмыс қарым-қатынасы одан кейін жақсарды. Грэм Уильямс «Уақыттың басып кіруінің» соңын қайта жазуды ұсынды, сонда Лила қалуы мүмкін еді, бірақ Джеймсон бас тартты, өйткені ол «Венеция саудагері» пьесасында ойнауға міндетті болды.
Мұра
Hollyoaks кейіпкері Лила Ломакс «Доктор Кто» сериалындағы Лила есімімен аталған. «Футурама» кейіпкері Туранга Лила да өзінің тегін Лиладан алған. Бұл туралы шоудың авторы және атқарушы продюсері Мэтт Гронинг DVD-дегі түсіндірмесінде растады.