Кіріспе

Ағылшын отарларының түрі – Ағылшын Америкасында ерте заманада болған отарлардың бір түрі. 17 ғасырдан бастап құрылған ағылшынның теңіз арқылы иеліктерінде колониялардағы барлық жерлер Корольдікке тиесілі болды, ол олардың басқаруы бойынша жоғары билікті ұстады. Барлық ағылшын отарлары Корольдік жарғылар арқылы үш түрге бөлінді: меншік отарлары, жарғылық отарлары және Корольдік отарлары. Меншік жүйесі бойынша, жеке тұлғаларға немесе компанияларға (көбінесе акционерлік қоғамдарға), «иелер» деп аталатындарға, теңіз арқылы колонияларды құру үшін Корольдік коммерциялық жарғылары берілді. Бұл иелерге колониядағы губернаторларды және басқа да лауазымды тұлғаларды таңдау құқығы берілді. Бұл түрдегі жанама басқару, Англияның Америка отарларының біртіндеп әлеуметтік-саяси тұрақталануы, отарларды басқарудағы бюрократиялық қиындықтардың азаюы және иелерге туындаған экономикалық немесе әкімшілік қиындықтардың күшеюі сияқты түрлі себептерге байланысты ағылшын отаршылдық империясында маңызын жоғалтты. Кезек-кезек келген ағылшын монархтары империяның барлық жеріндегі биліктері мен құқықтарын нығайтуға тырысты және біртіндеп барлық меншік отарларын Корольдік отарларына айналдырды, оларды Корольдік тікелей тағайындаған лауазымды тұлғалар басқарды. 18 ғасырға қарай, бұрынғы меншік отарларының көпшілігі Корольдік отарларына айналдырылды.

Практика

Америкадағы жеке меншік колониялар иелік иелерімен басқарылды, олар патша жарғысының күшімен билік құқығына ие болып, көбінесе сол билікті дербес басшы ретінде жүзеге асырды. Бұл колониялар патшалық колониялардан айырмашылығы, патша билігімен құрылған коммерциялық кәсіпорындар еді. Жеке басқарушылар колонияға қатысты заңдық жауапкершіліктермен қатар, акционерлер алдында инвестицияларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша да жауапкершілікке ие болды. Көптегендер тіпті өздері иеленген колонияларға барып көрген емес. 18 ғасырдың басына қарай, дерлік барлық жеке меншік колониялар патшалық биліктің маңызды шектеулеріне тап болды немесе оларға шектеулер қойылды.

Тарихи прецедент

Орта ғасырларда Еуропа континентінде шетелдік шапқыншылықты болдырмау үшін, монархтар өздерінің шекаралық аймақтарындағы феодал ақсүйектерге патшалыққа жақын үкіметтік билік беруге бейім болған. Ондай аймақтар немесе иеліктер көбінесе палатинаттар немесе палатин округтері деп аталатын, себебі ақсүйек өз сарайында патшаның билігін жүзеге асырған. Оның билігі патша билігімен тең болғанымен, дәрежесі жағынан патшадан төмен тұрған. Осы тәрізді келісімдер Норман дәуірінде Англияның белгілі бір шекаралық округтерінде көптеген мәселелер тудырған. Бұл территориялар палатин округтері деп белгілі болды және 1830 жылға дейін, әсіресе, шалқайлығы, байланыс жолдарының нашарлығы және қиын жағдайларда басқару жүргізілуі сияқты себептермен сақталды. Монарх және үкімет кез келген уақытта, әдеби немесе нақты түрде, адамның басын денесінен бөлу құқығын өзінде сақтап қалды. (Сондай-ақ, маркиз атағын қараңыз.)

Француз үлгілері

1603 жылы Франция королі Генрих IV Пьер Ду Гуа де Монтсқа Солтүстік Америкадағы жерлерді 40° және 60° солтүстік ендікте отарлауға ерекше құқық берді. Король сондай-ақ Дугуаға сол аумақтардағы тері саудасына монополия берді және оны Акадия мен Жаңа Францияның генерал-лейтенанты етіп тағайындады. Дугуа өз тарапынан әр жыл сайын 60 жаңа отаршылды болашақта Акадия деп аталатын жерге әкелуге уәде берді. 1607 жылы монополия жойылды және колония сәтсіз аяқталды, бірақ 1608 жылы ол Квебекте колония ашу үшін Сэмюэл де Шампленге демеушілік етті. Глориоз аралдары (Глориоз аралдары) 1880 жылдың 2 наурызында француз Гиполит Кальто (1847 жылы туған – 1907 жылы қайтыс болған) тарапынан қоныстандырылып, оның 1891 жылға дейін иелігінде болды. Тек 1892 жылдың 23 тамызында олар Үнді мұхитындағы Француз Мадагаскарының колониясының бір бөлігі ретінде Француз Үшінші Республикасына қарайтындығы жарияланды. Кальто 1901 жылдан өліміне дейін қайтадан олардың иесі болды. 1960 жылдың 26 маусымында аралдар Реюньон үшін жоғары комиссар басқаратын Францияның ресми иелігіне айналды. 2005 жылдың 3 қаңтарында олар Француз Оңтүстік және Антарктика аймақтарының басқарушыларына берілді.