Кіріспе

Эррол Моррис түсірген 1978 жылғы фильм

«Аспан қақпалары» – 1978 жылы түсірілген американдық тәуелсіз деректік фильмі. Оны Эррол Моррис өндірген, режиссерлық еткен және монтаждаған. Фильм үй жануарларының зират бизнесі туралы. Моррис танымал болмаған кезде жасалған бұл фильм оның мансабын дамытуға үлкен көмек болды.

Өндіріс

Флоридаға сапар шегіп, Вернон қаласының тұрғындары туралы фильм түсіруге тырысып, сәтсіз аяқтағаннан кейін Эррол Моррис San Francisco Chronicle газетінде "450 өлген үй жануары Напа аңғарына жіберіледі" деген мақаланы оқыды. Өлген үй жануарларын бір мақбарадан эксгумациялап, екіншісіне қайта жерлеу туралы осы оқиға "Жұмақтың қақпалары" фильмінің негізі болды. Қаржыландыру үшін Моррис отбасы мен достарынан ақша қарыздады, фильм 1977 жылдың көктемі мен жазында түсірілді, жалпы бюджеті шамамен 125 000 долларға бағаланды. Кейде түсірілім қиындықтарға толы болды, Моррис фильмнің визуальдық стиліне байланысты оператормен жиі келіспейтін. Соңында Моррис үш операторды жұмыстан босатқаннан кейін Нед Берджесспен келісімге келді, ол екінші фильмі "Вернон, Флорида" түсірілімінде де жұмыс істеді. Моррис дыбыс режиссерімен дауласты, себебі бірінен Флоренс Расмуссен: "Бүгін бар, ертең жоқ, солай ма?" деді, ал дыбыс режиссері "Жоқ" деп жауап берді. Моррис қайсысы оны көбірек қынжырлатқанын – дыбыс режиссерінің Расмуссенді сөзін бөліп тастағанын, әлде оның "Жаңсақ" дегенін аныдай алмады.

Шығару

"Аспан қақпалары" 1978 жылы Нью-Йорк кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, содан кейін 1981 жылы New Yorker Films компаниясы тарапынан шектеулі прокатқа алынар алдында әлемнің түрлі кинофестивальдерінде көрсетілді. Фильм бойында сөйлеушілер философиялық мәселелерге тоқталады, мысалы, МакКлюр: «Өлім – көбінесе тірілер үшін, ал өлілер үшін емес» дейді, немесе қайғыға батқан үй жануарының иесі: «Міне, сенің итің, итің өлді. Бірақ оны қозғалтқан нәрсе қайда? Ол бірдеңе болған шығар?» дейді.

Қабылдау және мұра

Белгілі режиссер Вернер Герцог егер Морристің осы едәуір күмәнді тақырыптағы фильмі аяқталып, көпшілікке кинотеатрда көрсетілсе, өзі киген аяқкиімін жеуге уәде берді. Фильм шыққан кезде Герцог уәдесін орындады, ал оның аяқкиімін жеуі «Вернер Герцог өзінің аяқкиімін жейді» деген қысқаметражды фильмге айналды. Теллурайд кинофестивалінде өткен семинарда Герцог «Жұмақ есіктері» фильмін «өте-өте жақсы фильм, ол ақшасыз, тек қайратпен жасалған» деп мақтады. Моррис фильмнің жобалық нұсқасын Вим Вендерске көрсеткенін еске алады, ол оны шедевр деп атады. Сондай-ақ ол P.O.V. бағдарламасының бір бөлігі ретінде көрсетілді. Criterion DVD-дегі сұхбатында Моррис Берлин кинофестивалінде Дуглас Сиркке «Жұмақ есіктері» фильмін көрсеткенін айтады. Сирк Морриске: «Бұл фильмді біреу ирониялық деп қабылдауы мүмкін» деп ескертті. Көптеген адамдар фильмнің мазмұнына қатысты күмәнданады: ол шынайы ма, әлде сатиралық па? Моррис «абсурдты жақсы көретінімді» және «адамдардың абсурдтылығын жақсы көру – оларды мазақтау емес, әрбір адамның, соның ішінде менің де, өмірінің қаншалықты қиын екенін түсіну» дейді. «Жұмақ есіктері» Морристің мансабын бастады және қазір классикалық туынды саналады. 1991 жылы киносыншы Роджер Эберт оны Sight & Sound журналының сауалнамасында жасаған барлық уақыттардағы он ең жақсы фильмнің бірі деп атады. Эберттің телеарнадағы әріптесі Джин Сискел де фильмге ризашылығын білдірді. Эберт фильмді «жер астындағы аңыз» деп жазды және 1997 жылы оны «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. Эберт «Жұмақ есіктері» комедияның, қайғының, иронияның және адам табиғатының қабаттарымен оранылған деді. Мен бұл фильмді шамамен 30 рет көрдім, бірақ оның түбіне жеткен жоқпын: мен білетінім – бұл тек үй жануарларының зираты туралы емес».

Үй медиасы

Фильм бастапқыда 2005 жылы MGM компаниясымен DVD форматында шығарылды. 2015 жылы The Criterion Collection оны жаңа, арнайы басылым DVD және Blu-ray дискісінің құрамында ұсынды, сондай-ақ Морристің екінші фильмі "Вернон, Флорида" да кірді.