Кіріспе
Норвегиялық дәрігер және биохимик Ивар Асбьёрн Фёллинг (23 тамыз 1888 – 24 қаңтар 1973) – норвегиялық дәрігер және биохимик. Ол бұрын белгісіз болған, қазір Фёллинг ауруы немесе фенилкетонурия (ФКУ) деп аталатын ауруды алғаш рет сипаттады.
Ivar Asbjørn Følling (23 August 1888 – 24 January 1973) was a Norwegian physician and biochemist. He first described the disease commonly known as Følling's disease or phenylketonuria (PKU).
Мансап
Ол Норвегияның Тронделаг аймағындағы Квам, Штейнкьерде дүниеге келген. Фёллинг Тронхеймдегі Норвегия Технология институтында химияны оқып, 1916 жылы бітірді. Содан кейін Кристиания университетіне (қазіргі Осло университеті) түсіп, 1922 жылы медицина мамандығы бойынша диплом алды. Норвегияда және Дания, Англия, Вена және АҚШ-та аспирантурадан кейін 1929 жылы медицина кандидаты (cand. med.) дәрежесін алды. 1932 жылдан бастап Фёллинг Ослодағы бірнеше медициналық қызметтерде жұмыс істеді, соңында Норвегия ұлттық зерттеу ауруханасы – Осло университеті ауруханасының орталық зертханасында биохимия профессоры және бас дәрігер болып тағайындалды. Фёллинг 30 жылдан астам Осло университетінде биохимия профессоры болды. 1958 жылы зейнетке шықты.
Ашылу
1934 жылы Осло университетінің ауруханасында Феллинг Боргни Эгеланд есімді жас әйелді көрді. Оның Лив және Даг есімді екі баласы болған, олар туғанда қалыпты болған, бірақ кейіннен ақыл-ойы нашарлаған. Даг шамамен бір жасқа келгенде, анасы оның зәрінен күшті иіс сезген. Феллинг балалардан зәр сынамаларын алып, көптеген сынақтардан кейін зәрдегі иіске себеп болатын заттың фенилпирув қышқылы екенін анықтады. Оның қорытындысы бойынша, балалардың зәрінде фенилпирув қышқылының деңгейі жоғары болған, бұл жағдай фенилкетонурия (PKU) деп аталды. Бұл бұзылыс фенилаланин аминқышқылын ыдырата алмаудан туындайды, себебі фенилаланин гидроксилаза деп аталатын қажетті ферменттің тұқым қуалайтын жетіспеушілігі бар.
Перспектива
Феллингтің жаңалығы жаңа туған нәрестелердің метаболизмін тексеруге негіз салды. Бүгінде жаңа туған нәрестелердің қанынан фенилкетонурияны (ФКУ) анықтау үшін скринингтік тест жасалады. Фенилаланинге төмен диета арқылы ФКУ-мен туған нәрестелер қалыпты балалар мен ересектерге дейін өсе алады және дами алады. Феллингтің жұмысы Лив пен Дагты ауыр прогрессивті ақыл-ой кемістігінен (ал Дагтың жағдайында – өлімнен) құтқаруға кеш болды, бірақ содан бері мыңдаған баланың өмірін сақтап қалды. "Феллингті көптеген адам физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығына ие болмаған ең маңызды медицина ғалымы деп санайды" делінеді.