Кіріспе
Аделаиданың аймақтық теміржол желісі төрт бағыттан (екі қысқа тармақпен алты бағыттан) және 89 станциядан тұрады. Оны Оңтүстік Австралия үкіметімен жасалған келісімшарт бойынша Keolis Downer компаниясы басқарады және ол қалалық Аделаида метро қоғамдық көлік жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Аделаида маңындағы барлық желілер бастапқыда 1600 мм кең табанды болған. Аделаидадан Мельбурн, Сидней, Перт және Дарвин қалаларына қарайтын негізгі мемлекетаралық желілер кезең-кезеңімен стандартты табанға айналдырылды, бірақ қала маңындағы жүйе және солтүстікке қарайтын бірнеше жүк тасымалдауға арналған тармақтар кең табанды қалпында.
The rail network in Adelaide, South Australia, consists of four lines (six including two short spurs) and 89 stations, totalling It is operated by Keolis Downer under contract from the Government of South Australia, and is part of the citywide Adelaide Metro public transport system. All lines around Adelaide were originally 1600mm broad gauge. The main interstate lines out of Adelaide towards Melbourne, Sydney, Perth and Darwin have been progressively converted to , but the suburban system and a few freight only branch lines to the north remain broad gauge.
Операторлар
Аделаида маңындағы теміржол қызметтерін жеке және мемлекеттік ұйымдар бірлесіп ұсынады. Инфрақұрылым және көлік департаменті (DIT) қала орталығындағы Солтүстік Террасадағы Аделаида теміржол станциясынан басталатын алты бағыттан тұратын қала маңындағы жолаушылар теміржол желісіне ие. 2021 жылғы қаңтардан бастап желіні басқару Кеолис Даунермен шарттық негізде жүзеге асырылуда. Австралия теміржол корпорациясы (ARTC), Федералды үкіметтің агенттігі, стандартты кеңдіктегі мемлекетаралық бағыттарды солтүстік және оңтүстікке қарай басқарады, сондай-ақ Dry Creek-тен Порт-Аделаида және Пеликан-Пойнтқа дейінгі екі кеңдікті жүк тасымалына арналған тармаққа ие. ARTC желілері қаланың батысынан айналып өтеді және қала орталығына кірмейді. ARTC желісі Аделаидадан Мельбурн, Сидней, Перт және Дарвинге дейін созылады және маңызды мемлекетаралық жүк тасымалы үшін пайдаланылады. Жүк пойыздарын бірнеше жеке операторлар басқарады, олар ARTC сияқты теміржол желілерінің иелерімен келісімдерге қол жеткізеді. Олардың ішіндегі ең ірісі – Pacific National, ол мемлекетаралық тасымалдың көп бөлігін жүзеге асырады және ең көп локомотив паркіне ие. Басқа логистикалық компаниялар да мемлекетаралық бағыттар бойынша және Оңтүстік Австралия ішінде жүк пойыздарын пайдаланады. One Rail Australia Аделаида қала маңы желісінен тыс қалған кеңдікті желілерге ие. Бұл Баросса аңғары мен штаттың орталық-солтүстік аймағынан Порт-Аделаида аймағына астық пен тас тасымалдауға арналған бірнеше желілер. Journey Beyond – ARTC стандартты кеңдіктегі желілерінде ұзақ қашықтыққа жолаушылар пойыздарын басқаратын жеке компания, ол қала орталығының батысында орналасқан Аделаида саябағы терминалынан жөнелтеді. Journey Beyond пойыздары: Үнді мұхиты (Сидней мен Пертке), Ган (Алис-Спрингс пен Дарвинге), Оверленд (Мельбурнға) және маусымдық Ұлы Оңтүстік (Брисбенге). Оңтүстік Австралияда 1990 жылдан бері штат ішіндегі аймақтық жолаушылар тасымалы тоқтатылған. Қазіргі уақытта Оңтүстік Австралияда еріктілер басқаратын екі мұражайлық теміржолы бар, бірақ олардың ешқайсысы Аделаида аймағында орналасқан жоқ. SteamRanger Маунт-Баркерде орналасқан және Виктор-Харборға дейін қызмет көрсетеді. Pichi Richi теміржолы Аделаидадан әлдеқайда алыс, Куорнда орналасқан және Порт-Аугустаға дейін қызмет көрсетеді.
Алғашқы жылдары
1856 жылы алғашқы булы пойыз Аделаида мен Порт-Аделаида арасында қатынай бастады, Боуден, Вудвилл және Альбертон стансаларында тоқтап тұрды. Ұзақ өтпей, ауыл шаруашылығы және кен өнеркәсібінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Гаулерден Аделаидаға дейін жаңа желі салынды. Аделаида төбелері арқылы өтетін Оңтүстік желісі 1883 жылы Алдгейтке, содан кейін Найрнеге ашылды және 1886 жылы Бордертаунға дейін созылды. Аделаида мен Мельбурн арасындағы алғашқы түзу рейс – "Интерколониал Экспресс" – 1887 жылдың 19 қаңтарында жүріп өтті, бұл Австралиядағы екі қала арасындағы алғашқы теміржол сапары болды, онда пойызды ешқандай түйіскен стансада тоқтатпай, бірден алмастыру қажет болмады. Аделаида маңындағы көптеген желілер 1900 жылға дейін салынған.
Вебб дәуірі
Бұрынғы географиялық кеңеюіне қарамастан, 1920 жылға қарай Оңтүстік Австралия темір жолдарының (SAR) инфрақұрылымы мен жылжымалы құрамы тозығы жетіп, жеткіліксіз және ескірген болатын. Пойыздарды басқару және сигнал беру сияқты көптеген жұмыс тәсілдері сол кездегі стандарттарға қарағанда артта қалған еді. Алайда 1920 жылдары темір жол комиссары Уильям Уэбб басшылығымен SAR операцияларының көптеген салаларында маңызды және қымбат жақсартулар жасалды. Уэбб – АҚШ темір жолдарында мол тәжірибе жинаған американдық, ол 1922-1930 жылдар аралығында комиссар қызметін атқарды. Оның басшылығымен темір жол жолдары, көпірлер, темір жол шеберханалары, жылжымалы құрам, әсіресе бу локомотивтері американдық үлгіде жаңғыртылып, жаңартылды. Аделаида стансасы Солтүстік террасада қаланың көрнекті нысаны ретінде әдемі құмтастан салынған ғимаратпен қайта жаңартылды. Ғимарат әлі де тұр, төменгі қабаты темір жол вокзалы ретінде сақталған, ал жоғарғы қабаттары казиноға айналдырылды. 1929 жылы Гленелг жағажайына бағытталған алғашқы кең тарамды бу темір жолының бірі Муниципалдық трамвайлар трестіне беріліп, электрлендіріліп, трамвай желісіне айналдырылды. Гленелг трамвай желісі бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді.
SAR, STA және AN
Колониялық дәуірдің басында 1978 жылға дейін САР мемлекет ішіндегі теміржол жүйесінің көп бөлігін салған және басқарған. Федералды үкіметке тиесілі Комонвелл теміржолдары (CR) Оңтүстік Австралияның солтүстік бөлігінде маңызды рөл атқарды, Порт-Аугустадан Нулларбор жазығы арқылы Калгурлиге, сондай-ақ Марри және Элис-Спрингске дейін желілерді пайдаланды. Оның ешбір тармағы Аделаидаға жақын болған жоқ. 1970 жылдардың басында Уитлэм Федералды үкіметі Австралиядағы әртүрлі мемлекеттік теміржол жүйелерін біріктіру және стандартизациялау стратегиясын ұсынды. Оңтүстік Австралия және Тасмания осы бастамаға қатысқан жалғыз штаттар болды, ал келіссөздер ұзаққа созылды. Нәтижесінде 1978 жылдың наурызында САР таратылды және Оңтүстік Австралияның теміржолдары Комонвелл және штаттық үкіметтердің меншігіне бөлінді. Жаңа Комонвелл үкіметтік ұйымы – Австралия Ұлттық теміржол комиссиясы (ANR) Оңтүстік Австралиядағы бұрынғы САР және CR жолдарының барлығын қалалық аймақтан тыс қабылдады. Сондай-ақ, мүлік және шеберханалар сияқты басқа да теміржол мүліктері ANR-ға берілді. ANR корпоративтік имиджін жақсарту кезінде Австралия Ұлттық (AN) болып өзгерді. Штаттық үкімет Аделаида маңындағы жолдар мен пойыздардың меншігін және бақылауын мемлекеттік көлік басқармасы (STA) арқылы сақтап қалды. STA 1974 жылы Оңтүстік Австралиядағы барлық қоғамдық көлікті үйлестіру үшін құрылған. 1994 жылы STA таратылып, Аделаида қаласында автобус және теміржол қызметтерін жекеменшікке беруге дайындық ретінде мемлекеттік корпоративтік TransAdelaide болып қайта құрылды. TransAdelaide кейіннен барлық автобус қызметтерін жеке операторларға өткізді, бірақ пойыз және трамвай қызметтерін басқару келісімшарттарын сақтап қалды. 1997 жылдың қарашасында AN Федералды үкіметтің жекешелендіру саясатының бір бөлігі ретінде таратылып сатылды. Жолдар, шеберханалар, деполар және жолаушылар мен жүк тасымалы түрлі жеке ұйымдарға сатылды, бұл бүгінгі операциялық құрылымға әкелді, ол бұрынғы бөлімде сипатталған.
Noarlunga және Tonsley желісін электрлендіру
2008 жылы Оңтүстік Австралия үкіметі Федералды үкіметпен бірлесіп, Ноарлунга желісін (қазіргі Сифорд желісі) және Тонсли желісін (қазіргі Флиндерс желісі) жаңарту және электрлендіру жоспарын жариялады; Белер желісі де электрлі пойыз қатынасын қамтамасыз ету үшін Гудвудқа дейін ішінара электрлендірілді. Электрлендіру жұмыстары 2013 жылдың қаңтарында басталды, Белаир желісі 2013 жылдың шілде айының ортасында аяқталды, ал электр пойыз қызметі 2014 жылдың ақпанында жаңадан ұзартылған Сифорд желісінде басталды.
Gawler желісін электрлендіру
2013 жылы тоқтатылған Гаулер желісін электрлендіру 2018 жылы жарияланды. Алғашқыда Салисбериге дейінгі 1-кезең электрлендіру жоспарланғанмен, Федералдық үкіметтен түскен 220 миллион долларлық грант желінің қалған бөлігін электрлендірудің 2-кезеңін жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Жұмыстар 2019 жылдың қараша айында басталды және көптеген кешігулерден кейін 2022 жылдың 12 маусымында электр пойыздары жол астына түсті.
Порт-Док темір жол желісін кеңейту
2022 жылы Инфрақұрылым және көлік департаменті Сыртқы порт желісіндегі Порт Докқа пойыз қатынасы жаңа бағыт желісі мен станциясының құрылысымен 2023 жылдың соңында қайта жаңартылатынын хабарлады. Жоба тек бір қосымша станцияны қамтитын болса да, ол Альбертон станциясынан кейін Сыртқы порт желісінен бөлінеді, Порт Док станциясының ашылуы Аделаида метросының желілер санын жетіге дейін жеткізеді және 2020 жылы Флиндерс Линк тармағының ашылуынан бері желіде салынған алғашқы жаңа теміржол желісі болады.
Сифорд желісін Алдинга жағажайға дейін кеңейту
2019 жылы Renewal SA Алдингадағы 94 гектар жерге қатысты жобалық құрылыс жоспарының нұсқасын ұсынды, онда жаңа мектеп және Сифорд желісінің жалғасы ретінде теміржол стансасы салынуы көзделген.
Қала орталығының жер асты байланысы
Infrastructure SA Gawler желісін толық электрлендіруді жоспарлап отыр және солтүстік және оңтүстік темір жол желілерін байланыстыратын CBD-дегі жер асты темір жол құрылысының мүмкіндігін зерттейді.
Жылжымалы құрам
Сынып Сурет түрі Ең жоғары жылдамдық (км/сағ) Өндірушілер Салынған саны Желілердегі қызмет жылдары Ескермелер 3000 DMU 130 ComengClyde Engineering 1988–1996 30 Ішкі бөлігі 2011 және 2021–22 жылдары жаңартылды. Механикалық бөлігі 2018–19 жылдары қайта жаңартылды. 3100 40 2 вагонды жиынтық 4000(A City) EMU 110 BombardierAlstom 2013–2015, 2019–2023 34 3 вагонды жиынтық