Кіріспе
Ғылымды реттеу – академиялық немесе үкіметтік органдардың заңдарды немесе басқа да қағидаларды қолдану арқылы ғылымға белгілі бір амалдар жасауға немесе белгілі бір ғылыми салаларды зерттеуге рұқсат беруін немесе шектеуін білдіреді. Егер ғылым зиянды, әдепсіз немесе қауіпті деп есептелсе, оны заңнамамен реттеуге болады. Осы себептерге байланысты ғылымды реттеу дін, мәдениет және қоғаммен тығыз байланысты болуы мүмкін. Ғылымды реттеу көбінесе аборт пен эвтаназия сияқты тәжірибелерге, сондай-ақ дің жасушаларын зерттеу, синтетикалық биология және клондау сияқты зерттеу салаларына қатысты биоэтикалық мәселе болып табылады.
Биомедициналық зерттеулер
Сент-Луис трагедиясы немесе Тускегидегі сифилис эксперименті сияқты әділетсіз оқиғалар биомедициналық зерттеулерде нормативтік актілерді қабылдауға себеп болды. Содан бері нормативтік актілердің ауқымы жануарлардың әл-ахуалы және зерттеулердегі қателіктерді қамту үшін кеңейтілді. Федералдық үкімет сондай-ақ биомедициналық зерттеулердің нәтижелерін, мысалы, дәрі-дәрмектер мен биофармацевтикалық препараттардың өндірілуі мен сатылуын қадағалайды. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) және Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті осы нормативтік актілердің орындалуын қадағалайды. Дикки-Викер түзетуі Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментіне (HHS) зерттеу мақсатында немесе адам эмбриондарын жоятын зерттеулер үшін адам эмбриондарын жасауға бөлінген қаражатты пайдалануға тыйым салады.
Адамға қатысты зерттеулер
Адамдарды экспериментке тарту мәселесі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және ғылымның атымен жасалған зұлымдықтардың ашыққа шығуынан кейін маңыздылыққа ие болды. АҚШ-та 1962 жылы FDA-ға енгізілген Кефаувер Харрис түзетулері алғаш рет қатысушылардың хабардар келісімін міндетті етті. 1966 жылы АҚШ Бас дәрігерінің саяси мәлімдемесі барлық адамдарға қатысты зерттеулерді тәуелсіз алдын ала қараудан өткізуді талап етті. 1974 жылғы Ұлттық зерттеу заңы зерттеу орталықтарында Институционалдық Тексеру Кеңестерін (IRB) құруды талап ету арқылы осы тексеру процесін институционалдық деңгейге көтерді. Университеттер, ауруханалар және басқа да зерттеу мекемелері осы IRB-ді мекемеде жүргізілетін барлық зерттеулерді қарау үшін құрды. Бұл кеңестер, әдетте, мекеменің ғылыми әріптестерінен және сондай-ақ қарапайым адамдардан құралады, оларға адамдарды зерттеуге қатысты тәуекелдер мен пайдаларды бағалау, сонымен қатар қатысушылардың қорғалыны мен келісімінің жеткіліктілігін анықтау міндеті жүктеледі. IRB зерттеу ұсыныстарын мақұлдауға, өзгертулер енгізуге немесе толығымен мақұлдамауға құқылы. Зерттеу жобалары IRB-нің келісімінсіз федералдық қаржыландыру ала алмайды. Ережелерді бұзу мекеме тарапынан санкцияларға, мысалы, нысандар мен қатысушыларға қол жеткізуді тоқтатуға, қызметтен шеттетуге және жұмыстан босатуға әкелуі мүмкін. 1974 жылғы Ұлттық зерттеу заңы сонымен қатар Биомедициналық және Мінез-құлық зерттеулерінің адам субъектілерін қорғау жөніндегі Ұлттық комиссияны құрды, ол 1979 жылы Белмонт есебін (Зерттеудің адам субъектілерін қорғау жөніндегі этикалық принциптер мен нұсқаулар туралы есеп) жариялады. Бұл есеп адамдарға қатысты зерттеулерді реттеудің моральдық негізін қалады. 1985 жылғы Денсаулық сақтау зерттеулерін кеңейту заңы жануарларды пайдаланатын барлық зерттеу мекемелері Институционалдық Жануарларға күтім және пайдалану комитеттерін (IACUC) құруын талап етеді, олар жылда екі рет мекеменің жануарларға қатысты қызметін бағалауға міндетті. IACUC жыл сайын NIH Зертханалық жануарлардың әл-ауқатын сақтау кеңсесіне есеп береді.
Зерттеу жұмыстарының бұрыс жүргізілуі
1985 жылғы Денсаулық сақтау зерттеулерін кеңейту туралы заң Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті ішінде Зерттеулердің адалдығы кеңсесін (ORI) құруға себеп болды. ORI зерттеулердегі бұзушылықтар туралы шағымдарды қарауға және зерттеулерді жауапкершілікпен жүргізуді жақсартуға бағытталған саясаттарды әзірлеуге жауапты.
Коммерциялық мақсатта пайдалану
Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) екі бөлімшесі дәрі-дәрмектердің өндірісі мен сатылуын қадағалауға жауапты. Дәрілік препараттарды бағалау және зерттеу орталығы (CDER) жаңа дәрілік препараттарға түскен өтінімдерді қарауға жауапты және олардың тиімділігін дәлелдеу үшін клиникалық сынақтарды міндеттейді. Биологиялық препараттарды бағалау және зерттеу орталығы (CBER) вакциналар, қан компоненттері, гендік терапия және басқа да биофармацевтикалық препараттарға қатысты федералдық ережелерді іске асырумен айналысады. Олар қауіпсіздігі мен тиімділігіне сәйкес келетін жаңа дәрілерді бекітеді және компанияларға өнімдерін сатуға рұқсат беретін лицензиялар ұсынады.
Ядролық энергияны зерттеу
Ядролық энергия тарихи тұрғыдан ұлттық қауіпсіздік мәселелерімен байланысты. 1942 жылдан 1946 жылға дейін ядролық зерттеулерді әскерилер бақылады, және олар зерттеулерді құпия түрде жүргізді. 1946 жылы Атом энергиясы туралы заң бақылауды азаматтық секторға берді, бірақ үкімет ядролық энергияға қатаң монополияны сақтап қалды. Осы заңға 1954 жылы енгізілген түзету жекеменшік кәсіпорындарға ядролық зерттеулердің әскери емес салаларда қолданылуына мүмкіндік берді. 1974 жылғы Энергияны қайта ұйымдастыру туралы заң Ядролық реттеу комиссиясын (NRC) құрды, ол лицензиялау және қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жауапты. Чернобыль және Фукусима апаттары ядролық энергияның қауіпсіздігі туралы алаңдаушылықты және халықтың қорқынышын күшейтті. Осының нәтижесінде NRC атом электр станциялары үшін қауіпсіздік ережелерін күшейтті.
Оқыту
Ғылыми білім беру АҚШ-та қырғи қабақ соққан мәселе болып табылады. ХХ ғасырда бірнеше штаттар эволюция теориясын оқытуға тыйым салды, ең танымалсы – 1925 жылғы Батлер заңымен Теннесси штаты. Осыдан кейін Скопстың ісі өтті, онда Теннесси штаты орта мектеп мұғалімі Скопсты эволюцияны оқытқандығы үшін айыптады. Ол кінәлі деп танылып, айыппұл төлегенімен, сот процесі фундаменталистерге халықтың қолдауының азайғанын көрсетті. Скопстың ісі эволюция мен жаратылыс арасындағы кең ауқымды пікірталасқа маңызды әсер етті. Келесі онжылдықтарда көптеген биология оқулықтарында «эволюция» термині жоққа шығарылды, тіпті мәтін осы тақырыпты талқыласа да. 1968 жылы Эпперсон мен Арканзас штаты арасындағы сот ісінде Жоғарғы Сот эволюцияны оқытуға тыйым салуды жойды. 2001 жылдан бері эволюцияға қарсы заң жобалары қайта жанданды, олардың бірі – Луизиана ғылым білімі туралы заңы қабылданды. Бұл заң мемлекеттік мектептерге ғылым сабақтарында эволюция және жаһандық жылу сияқты ғылыми теорияларды сынап көрсететін қосымша материалдарды пайдалануға рұқсат береді. АҚШ үкіметі мен штат заң шығарушы органдары да ғылыми білім беруді қолдайтын ережелерді қабылдады. 1958 жылғы Ұлттық қорғаныс білім беру туралы заң Кеңес Одағының «Спутник-1» спутнигін ұшырғаннан кейін қабылданды және білім беруді ұлттық қауіпсіздік мәселесімен байланыстырды. Бұл заң стипендиялар мен ғылыми бағдарламаларды қаржыландыруға мүмкіндік берді. 2013 жылы 26 штат үкіметі бірігіп, K–12 ғылым білімі үшін талаптарды белгілейтін «Келесі буын ғылым стандарттарын» жасады.
Халықаралық ережелер
Нюрнберг кодексі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін нацистік дәрігерлердің сотталуының бір бөлігі ретінде жазылды. Ол адамдармен жүргізілетін тәжірибелерге қатысты он этикалық принципті енгізді, олардың біріншісі – адамдардың хабардар келісімін алу талабы. Сондай-ақ, онда адамдармен тәжірибе жүргізудің қоғам үшін қажетті болуы, алдымен жануарларға зерттеу жүргізілуі және тәжірибеге қатысушыларды жарақаттан, мүгедектіктен және өлімнен қорғау керектігі айтылған. Нюрнберг кодексі әлемдік ғылыми зерттеулерді реттеуде маңызды рөл атқарды. Мысалы, 1964 жылы Дүниежүзілік медициналық қауымдастық әзірлеген Хельсинки декларациясы медицина қызметкерлері үшін этикалық принциптерді белгілейді.