Юй Хуа: Қытай әдебиетінің суретшісі

Кіріспе

Қытай жазушысы (1960 жылы туған)

Юй Хуа (1960 жылдың 3 сәуірінде туған) – қытай жазушысы, авангардтық көркем әдебиеттің ең ірі өкілі және Қытайдағы қазіргі заманғы ең ұлы жазушылардың бірі саналады. Көптеген сыншылар оны қытай мета-фантастикасының немесе постмодернизмнің шебері деп есептейді. Оның "Тірі қалу" (1993) және "Қан саудагерінің тарихы" (1995) романдары кеңінен мойынға алды. "Бауырлар" (2005–06) сияқты басқа туындылары ел ішінде әртүрлі пікірлер тудырса, шетелде оң бағаланды. Юй Хуа бес роман, алты әңгіме жинағы және үш эссе жинағы жазған. Оның шығармаларының жалпы тиражы тоғыз миллионнан асып, 20-дан астам тілге аударылған. 1983 жылы көркем әдебиетке бет бұрғанға дейін бес жыл тіс дәрігері болып жұмыс істеді, себебі ол "күн бойы адамдардың аузына қарауды" ұнатпады. Юй Хуа үшін Мәдени революция жеті және он жеті жас аралығында өтті. Юй Хуа әртүрлі мағыналық құрылымдардың өзара әрекеттесуіне, әсіресе қиял мен шындық арасындағы байланысқа қызығушылық танытады. Ол Ханчжоуда дүниеге келді, бірақ өзінің қалыптасу жылдарын Хайянның Уюань ауылында өткізді. Бұл шағын қалаша бірқалыпты деп есептелсе де, Юй Хуаның көптеген туындыларында оның кейіпкерлері үшін фон ретінде қолданылады. Юй Хуа жазу арқылы өзінің Хайянға оралғандай сезінетінін айтады, сондықтан көптеген шығармаларында Хайян оқиға оқиғасының орны ретінде пайда болады. Университетке түсе алмағаннан кейін, Юй Хуа бір жылдық тіс дәрігері курсын бітірді. Ол алты жыл тіс дәрігері болып жұмыс істеді, бірақ содан кейін осы өмір салтынан жалыққаннан кейін жазуды көбірек ұстанып, оған берілді. Юй Хуа өзінің жазуына Франц Кафка мен Ясунари Кавабата сияқты жазушылардың үлкен әсер еткенін айтты. Ол Кавабатаның шығармаларын оқып, жазудың мақсаты адамның сезімдерін көрсету екенін түсінгенін мәлімдеді. Дегенмен, Юй Хуаның өз елімен және тарихымен тығыз байланысы бар. Оның жазулары осыны көрсетеді. "The New Yorker" журналына берген сұхбатында ол: "Менің жазуым үнемі өзгереді, өйткені менің елім де үнемі өзгереді, бұл менің көзқарасыма және сезімдеріме әсер етеді", – деді.

Yu Hua (; born April 3, 1960) is a Chinese author, widely considered the foremost writer of avant garde fiction and one of the greatest living authors in China. Many critics also regard him as a champion for Chinese meta fictional or postmodernist writing. His novels To Live (1993) and Chronicle of a Blood Merchant (1995) were widely acclaimed. While other works like Brothers (2005–06) received mixed reviews domestically, but positive reviews abroad. Yu Hua has written five novels, six collections of stories, and three collections of essays. His works have sold around a total of nine million copies and have been translated into over 20 languages. He practiced dentistry for five years before turning to fiction writing in 1983 because he didn't like "looking into people’s mouths the whole day." For Yu Hua, the Cultural Revolution took place from the ages of seven to seventeen. Yu Hua is interested in the interplay of diverse meaning constructions, particularly between imagination and reality. He was born in Hangzhou, but he spent his formative years in the Wuyuan Township in Haiyan, a small town that has been thought to be fairly monotonous, but much of Yu Hua's writing uses it as the setting behind his characters. Yu Hua has stated that writing makes him feel like he is going back to Haiyan; thus, many of Yu Hua's writing uses Haiyan as a story setting. After failing to enter the university, Yu Hua took a one year program to become a dentist. He was a dentist for 6 years but then started writing more seriously when he grew bored of that lifestyle. Yu Hua has stated that his writing has been heavily influenced by both Franz Kafka and Yasunari Kawabata, among others. He stated that by reading Kawabata's work, he understood that the point of writing was to show human feelings. However, there is also a deep connection that Yu Hua has with his country and its history. His writing reflects that. In an interview with The New Yorker, he stated that, “My writing is always changing, because my country is always changing, and this inevitably affects my views and feelings about things.”

Юй Хуаның жеке өмірі Қытайдың бастан өткерген өзгерістеріне байланысты, сондықтан оның ерте туындылары әлемді көбінесе суық және аяусыз деп бейнелейді, физикалық зорлық-зомбылық пен дене мүсінділерінің егжей-тегжейлі сипаттамаларымен ерекшеленеді. Соңғы жылдары Юй Хуа Қытай туралы көптеген шығармаларын жазды, олар Қытай мен Шығыс Азияға, сондай-ақ Батыс әлеміне арналған. Ол сонымен қатар "The New York Times" газетінде Қытай туралы мәселелерді ай сайын жазады. Оның көптеген шығармалары зорлық-зомбылықпен танымал, бірақ оның кейбір жеке стильдері де бар. Мысалы, ол "Тірі қалу" кітабының "Мәдени революцияның қатыгездігі мен зорлық-зомбылығына" арналғандығын, бірақ "Күн батқандағы бала" сияқты "жұмсақ әңгімелерінің" де бар екенін айтты. Қытай өзгерген сайын, ол онымен бірге келетін абсурдты жағдайлар туралы жаза бастады. Жазуы тым зорлық-зомбылыққа толы деген сынға жауап ретінде ол "Менің сана-сезімімде зорлық-зомбылық көптен бері бар" деп жауап береді. Азамат соғысы мен Мәдени революция, "Бауырлар" романында көбірек хаотикалық тақырыптарға назар аудара бастағанда, Юй Хуа өзінің бұрынғы Кафка романдарынан үлгі алғандығына қарамастан, "жазудың мәні – өзіңді босату. Егер ұлы шеберлер өзін босата алса, біз неге бұлай істей алмаймыз?" Юй Хуа романдарының тілдік юморы – өте қарама-қайшылықтағы сұр юмор, эмоционалдық баяндаудың нөлдік деңгейі, және бұл юмор көбінесе таңқаларлықтай тиімді көрініс табады. Ол юморды негізінен контекст, жағдай, уақыт және ұлттық мәдени дәстүр арқылы жасайды. Ол музыканың, әсіресе классикалық музыканың және музыканың повестволық құрылымының әсеріне ұшырады; шын мәнінде, "Қан саудагерінің тарихы" опера стиліне ие техникаларды қолданады. Ол романдарын құрастыруда үнемі музыкалық шығармалардан сүйенеді, жазбаларын байыту үшін музыкалық тілдің ерекшеліктерін қолданады, осылайша оның ойдан шығарылған тілі музыкалық ырғақтарға толы болады, бұл Юй Хуаның музыкалық сауаттылығымен және музыкалық хоббилерімен тығыз байланысты. Ол өзінің әдеби шығармашылығына музыкалық шығармалардан да шабыт алды. Мысалы, сөздерді қайталау Юй Хуаның сүйікті повестволық стилі болып табылады. Ол үшін кейіпкерлердің мінез-құлқы мен психологиялық өзгерістерін бейнелеудің маңызды тәсілі болып табылады, қайталап айту арқылы нақты және қысқа тілдік өрнектерге жетеді. Юй Хуаның жазу стилі санды емес, сапаға баса назар аударады. Оның жазу және қарым-қатынас стилі тіл біліміне тән күнделікті ережелерді бұзып, белгілі бір мағынада өзіндік тілдік жүйе қалыптастырады. Өзінің күрделі негіздерімен Юй Хуаның шығармашылығы көркем әдебиет пен ғылыми еңбектерде де мистикалық және бай әдеби әлемдер құруға сәттілік әкелді.

Yu Hua's personal life was heavily influenced by the changes that China has gone through, which is perhaps why many of his early texts often portray the world as cold and ruthless, marked by graphic descriptions of physical violence and bodily mutilation. In recent years, Yu Hua has dedicated many of his works about China itself, both aimed at China and East Asia, and then also the Western world. He also writes a monthly column for The New York Times in which he describes issues about China. Many of his writings have been known for their violence, but he is also known for some of his more intimate style. For example, the book, he stated in an interview that the book “To Live,” addresses “the cruelty and violence of the Cultural Revolution,” but that he also has “milder stories” like “The Boy in Twilight.” As China has changed, he has started writing about the absurdities that come with it. In answering the criticisms that his writing is too violent, he responds that he is reflecting what he sees in reality, stating that “violence has long existed in my subconscious.” the Civil War and Cultural Revolution,
When he began focusing on more chaotic themes in Brothers, Yu Hua admitted his belief that despite his past modeling after Kafka's novels, "the essential nature of writing was to free yourself. If the great masters can unfetter themselves, why can't we?" The linguistic humour of Yu Hua's novels is gray humour in extreme contrast, a kind of zero degree emotional narration, and this humour often receives a surprisingly effective expression. He creates humour mainly through the context, the situation, the context of the times, and the national cultural tradition. He has been influenced by music, with a particular interest in classical, and the narrative structure of music; in fact, Chronicle of a Blood Merchant uses techniques borrowed from Yue opera's style. He constantly draws from musical works when he composes his novels, using the characteristics of musical language to enrich his writing, thus making his fictional language full of musical rhythms, which is closely related to Yu Hua's musical literacy and musical hobbies. He also gained inspiration for his literary creation from musical pieces. For example, repetition of words is a narrative style Yu Hua favours. It is an important method for him to portray his characters' character traits and psychological changes, achieving a focused and concise language expression through the clever use of repetitive language techniques. Yu Hua's writing style focuses on quality over quantity. Known by its complexity and unique linguistic styles, his style of writing and communication breaks the everyday rule of linguistics to form, in a sense, its own linguistic system. With its complex foundations, Yu Hua's work has been successful at constructing mysterious and rich literary universes in both fiction and non fiction.

Авангардтық

Ю Хуа – заманауи авангард жазушысы, ол "On the Road at Eighteen" туындысының жарық көргенімен әдебиет әлеміне ресми таныстырылды. Бұл әңгіме баяндаушының қыңжылу мен қатыгездік сәттерінде көретіні, ойлайтыны және сезінетінін ерекше атап көрсетеді. Ол әлем өзінің тұтастығын жойғандай сезімді сипаттайды, осылайша сюрреализмге негізделген, бұзылған дәстүрлі шындық көзқарасын ашады. Авангард романистердің ішінде Ю Хуа – күлкілі мен поэтикалық зорлық-зомбылықты үйлестіре алып, гуманизмнің философиялық идеясына күшпен қарсы тұратын үлгілі жазушы. Ол нәзіктігімен және өткірлігімен танымал. Жаңашыл жазушы ретінде Ю Хуаның шындық пен өмірге қатысты ойлары – жалған бақыттың көрінісінде қалып қоймай, саналы түрде барлық қарапайым қуаныштардан өтіп, өмірдің бастапқы мәнін азаптап, сұрақтар қою үшін құпия жанына терең бойлау. Осылайша, оның романдары дәстүрлі жазу стилі мен эстетикалық үлгіге қарсы шығып, жаңа деңгейге көтеріледі.

Шығармалары

Ескерту: атаулар түпнұсқа қытай тілінен ағылшын тіліне аударылған.

Қысқа әңгімелер жинағы

Бастапқыда әдеби журналдарда жарияланған бұл әңгімелер кейіннен Тайвань мен Қытайдың әртүрлі жинақтарында антологияға енгізілген. Оның әңгімелерінен ең толық жинағы – «Менің өз атым жоқ» (2017), оның ішінде 21 әңгіме бар. Онда оның «Сегіз жасында үйден кету», «Классикалық махаббат», «Тұман сияқты әлем», «Өткен және жазалар», «1986», «Қан мен шапақ гүлдері», «Жер иесінің өлімі» және «Сумерек алқабындағы жігіт» сияқты 13 басқа да шығармалары бар. Бұл шығармалар бар басқа антологиялар: Аллан Х. Барр аударған «3 сәуір оқиғасы» (2018), Эндрю Ф. Джонс аударған «Өткен және жазалар» (1996), Аллан Х. Барр аударған «Сумерек алқабындағы бала» (2014), «Сегіз жаста жол үстінде» (1991), «Жазғы тайфун» (1993), «Шығыр» (1995) және Ю Хуаның жинақталған шығармаларының үш томы (1994). Ю Хуаның алғашқы басылған деңгейінің пішімі мен стилін «маоизм дәуіріндегі балалық сахнаны құрайтын анекдоттардың жылан тәрізді, эпизодикалық жинағы» деп сипаттауға болады. «Өмір сүру» (1993): Үлкен реалистік көркем шығармада басты кейіпкер Сюй Фуги өмірінде үнемі азап шегіп жүргенін көрсетеді. Ю Хуаның жаңа романынан көрініс табатын оқиғалар: үй иесінің баласының өзгеруі, оның Азамат соғысы мен Мәдени революцияның қатыгездігі мен қиындықтарына куә болуы. Кітаптың негізгі кейіпкері Фуги 1980 жылдары аты аталмаған баяндаушыға өз тарихын айтып береді, ал әңгіменің өзі Екінші Қытай-Жапон соғысы мен оның соңғы туысының өлімі аралығында өтеді. Туыстары – ата-анасы, әйелі Цзячжэн, қызы Фэнксия, ұлы Юцин, күйеу баласы Эркси және соңғы қайтыс болған жалғыз немересі Куген. Кітап оқиғалары Мао Цзэдунның билігі мен Мәдени революция кезінде Қытайдың тарихи уақыт сызығын қадағалайды, бұл Фу Гуидің отбасында кедейлік, ауру және медицинаның бұрыс тәжірибесін бастан кешірген көптеген өлімге әкеледі. Романға Қытайда оның тым реалистік жазу стиліне байланысты тыйым салынды, бірақ кейіннен ол елдің ең ықпалды кітаптарының бірі деп аталды. «Қан саудагерінің хроникасы» (1995) – арба түрткіштің күресі мен Маоның Қытай басшылығындағы өмірдің қиындықтарын суреттейді. Сюй Сангуан, арба түрткісі, Мәдени революция кезеңіндегі ашаршылық кезінде өзінің функциясы бұзылған отбасын қамтамасыз ету үшін қан сатудың заңсыз әрекетіне қатысады. Хикаяның дамуы барысында Сюй Сангуан өзінің әйелі Сюй Юланға және оның туған заңсыз ұлы Илеге деген ызасын бір жағына қойып, Сюй Сангуанның баласы деген жалғандықпен күресуі керек. «Қан саудагерінің хроникасы» деген атау Ю Хуа екінші сыныпта роман жазып жатқан жылдары орын алған Қытайдың плазмалық экономикасына сілтеме жасайды. «Бауырлар» (2005): «Қазіргі қытай қоғамының эпикалық және айбынды қара комедиясы» деп сипатталған «Бауырлар» Мәдени революция кезінде екі ағайындының балалық шағы мен Маодан кейінгі капиталистік Қытайдағы өмірін екі томнан тұрады. Басты кейіпкер Ян Фэй қырық бір жасында жерлеуге жеткілікті ақшасы жоқ қайтыс болады, ол арғы әлемде арбау ретінде бекер жүріп кетеді. Жеті күн бойы ол өзінен бұрын қайтыс болған достары мен таныстарының рухтарымен кездеседі. Роман қайтыс болғандардың оқиғалары мен тәжірибелері арқылы қатыгез және бүлінген шындықтарды, мысалы, әйелдердің киімін киген ерлер жезөкшелікпен айналысуы, зорлық-зомбылықпен қирату, апаттан кейін өлім-жітім туралы жасыру, аурухананың өлі нәрестелерді медициналық қалдықтар ретінде жою және т.б. Янг Фэйдің «Лимбо» экспедициясы кезінде қол сұғылған адам құқықтарының басқа да жақтары – полиция қатыгездігі, секс индустриясының зорлық-зомбылығы, өз-өзіне қол жұмсау және кедейлікте өмір сүрушілерді үкімет мәжбүрлеп үйінен шығару.

Originally published in literary journals, these stories were subsequently anthologized in different collections in both Taiwan and Mainland China. The most complete collection of his stories to date is I Don't Have My Own Name (2017), including 21 stories. It features his most notable short stories such as "Leaving Home at Eighteen", "Classical Love", "World Like Mist", "The Past and the Punishments", "1986", "Blood and Plum Blossoms", "The Death of a Landlord", and "Boy in the Twilight" along with 13 other works. Other anthologies with these works include The April 3rd Incident (2018), translated by Allan H. Barr; The Past and the Punishments (1996), translated by Andrew F. Jones; Boy in the Twilight (2014), translated by Allan H. Barr; On the Road at Eighteen (1991); Summer Typhoon (1993); Shudder (1995); and the three volumes of Yu Hua's Collected Works (1994), among others. The formatting and style of Yu Hua's first published level can be described as a "serpentine, episodic collection of anecdotes forming a kind of Maoist era kinderscenen." To Live (1993): An exaggerated realist fiction depicts the protagonist Xu Fugui has been constantly suffering in his life. Yu Hua's breakthrough novel follows the transformation of a landlord's spoiled son witnessing the brutality and hardships of the Civil War and Cultural Revolution. The body of the book is formatted by the main character, Fugui, recounting his story to an unnamed narrator in the 1980s, while the story itself takes place between the Second Sino Japanese War until the death of his last remaining relative. In order of appearance, his relatives are his parents, his wife Jiazhen, daughter Fengxia, son Youqing, son in law Erxi, and his only grandchild Kugen who is the last to die. Over the events of the book that follows the historical timeline of China under rule of Mao Zedong and the Cultural Revolution, which lead to the many deaths in Fu Gui's family as they experience poverty, illness, and the malpractice of medicine. The novel was originally banned in China due to its exaggerated realism writing style but was later named one of that nation's most influential books. Chronicle of a Blood Merchant (1995) follows a struggling cart pusher and portrays the hardships of life under the leadership of Mao's China. Xu Sanguan, the cart pusher, partakes in the illicit act of selling his blood to support his dysfunctional family during a period of famine from the Cultural Revolution. As the story develops, Xu Sanguan must put aside his bitterness towards his wife Xu Yulan and the illegitimate son she gave birth to, Yile, under the guise that he was Xu Sanguan's child. The title Chronicle of a Blood Merchant refers to China's Plasma Economy that took place in the years that Yu Hua was writing his sophomore novel. Brothers (2005): Described as "an epic and wildly unhinged black comedy of modern Chinese society running amok", Brothers consists of two volumes following the childhood of two step brothers during the Cultural Revolution and life in post Mao, capitalist China. The protagonist Yang Fei died at the age of forty one without adequate money for a burial plot, is left to aimlessly roam the afterworld as a ghost. Over the course of seven days, he encounters the souls of friends, family and acquaintances who died before him. Through the narrative and experience of the deceased, the novel exposes the cruel and corrupt realities, such as men disguised in females in prostitution, violent demolition, post disaster concealment of the death toll, the hospital disposes of dead babies as medical wastes, etc. While other facets of human rights that are encroached during Yang Fei's exploration of limbo are police brutality, the violence of the sex industry, suicide, and the forced evictions of those suffering from poverty by the government. Other facets of human rights that are encroached during Yang Fei's exploration of limbo are police brutality, the violence of the sex industry, suicide, and the forced evictions of those suffering from poverty by the government.

Эсселер

Қытайда он сөз (2011): Он эссе жинағында, қазіргі Қытай мәдениеті мен саясатын бейнелейтін сөзбен аталған Ю Хуа "әдепсіздікке бой алдырған ел" деп сипаттайды, Мәдени революция оқиғаларын Маодан кейінгі Қытайдың қарқынды дамуымен салыстырып, тіпті ағымдағы оқиғалардың және 1989 жылғы демократиялық қозғалыстың бастауларын да талқылайды; Ю Хуа бұл эсселердің қытай тіліндегі нұсқасын Қытайда жарияламады. Он сөз: "Халық", "Жекебасшы", "Оқу", "Жазу", "Лу Сүн", "Революция", "Теңсіздік", "Халық қатары", "Еліктеуші", және "Алдау". Осы сөздерді пайдалана отырып, Ю Хуа Қытайды қазіргі күйіне жеткізген тарихи және мәдени оқиғаларды еске түсіреді, сонымен қатар Мәдени революция кезінде өскен кезінен алынған жеке өмірбаянымен байланыстырады. Әр эссе атаулы терминнің ерекшелігін түсіндіріп, даулы Қытайды жақсырақ түсінуге көмектеседі. Ю Хуа бұл туындының "қазіргі Қытайды сынау мақсатында байқаулар, талдау және жеке ойлардың жиынтығы" екенін айтады.

Мәдени революция

Ю Хуаның көптеген романдары Мәдени революцияға орталықтанған, ол оқиға орны, контексттік сілтеме немесе әдеби тәсіл ретінде қолданылады. Ю Хуа 1960 жылы туған, ал оның балалық шағы Мәдени революциямен өтті. Ю Хуа: «Менің шығармашылығым балалық шақ пен жасөспірім кезеңмен тығыз байланысты». Ю Хуа Мәдени революцияны бейтарап түрде сипаттайды, зорлық-зомбылықты немесе өлімді суреттесе де. Мысалы, «Өмір сүру үшін» романы Мәдени революцияның қиналыстарын объективті баяндау арқылы көрсетеді. «Бауырлар» романында Ю Хуа Мәдени революция кезінде бір отбасының басына келген оқиғаларды тікелей айтады. Осы кітаптар арқылы Мәдени революцияның адамгершілікке келтірген зиянын және сол кезде жасалған қателіктерді жақсы түсіне аламыз.

Қабылдау

Ю Хуа – қазіргі заманғы ең ұлы қытай жазушыларының бірі саналады. Лос-Анджелес кітаптар шолуынан Джеффри Вассерстром: «Егер маған Қытай Коммунистік партиясының өрлеуі мен билігі туралы роман ұсынуды сұраса, мен оларды Майкл Берридің көркем аудармасындағы "Тірі қалу" романына, онда революциялық тарихтың маңызды кезеңдері қарапайым адамдардың көзқарасынан бейнеленген, немесе ұқсас артықшылықтары мен көбірек юморға толы "Қан саудагерінің тарихы" романына бағыттаймын» деп жазды. Төрт жыл өткен соң, Ю Хуа Джеймс Джойс сыйлығын алған тұңғыш қытай жазушысы атанды (2002). Алғаш рет 1993 жылы жарық көрген "Тірі қалу" романы 2003 жылы ағылшын тілінде жарияланды. Сол жылы Ю Хуаға Barnes & Noble Discovery Great New Writers Award (2004) сыйлығы табысталды және ол Man Asian Literary Prize сыйлығының іріктеу тізіміне енді.

Теледидар және киноға бейімделулері

Ю Хуаның төрт туындысы экранға түсірілді. "Өмір сүруге" (1994) жоғары бағаланған Чжан Иму режиссерлік жасаған, ал сценарийін жазуға Ю Хуаның өзі қатысқан. Сценарий көп өзгеріске ұшырағанымен, алғашқы көрсетілімінен кейін оған тыйым салынды. Дегенмен, "Өмір сүруге" 1994 жылғы Канн кинофестивалінде бірнеше жүлде алды. Сюжетте назар аударарлық өзгерістер бар. Бір айқын ерекшелігі – Фугидің кәсібі емес, көлеңкелі қуыршақ театрымен айналысуы. Тағы бір үлкен контраст – Юциннің өлімі судья Чуншенгпен бірге болған автокөлік апатынан туындауы. Сол роман 2003 жылы Чжу Чжэн тарапынан "Фу Гуй" деп аталатын теледрамаға бейімделді. Фильм мен роман өмірдің сыртқы әдемілігінің астындағы қатал шындықтарды ашып, өмірдің мәнін зерделеу арқылы "өмір сүрудің" екі жолын көрсетеді. Телевизиялық бейімдеу түпнұсқадағы трагедияларды жақын ұстанып, революциялық Қытайдағы қарапайым халықтың өмірін шынайы бейнелеу үшін танымал актерлерді пайдаланудан аулақ болды. Әрқайсысының өзіндік артықшылықтары бар, бірақ көрермендер фильмді көбірек жақсы көреді. 2015 жылы "Қан саудагерінің жылнамасы" корей тіліндегі фильмге айналдырылды, режиссері және басты рөлдегі актер – Ха Чжун У. 2023 жылы Вэй Шуцзюнь режиссерлік еткен "Өзен ғана ағып жатыр" фильмі Юн Хуаның "Өзен жағасындағы қателіктер" романының экранды нұсқасы болды.