Кіріспе
Нортумберленд, Англиядағы азаматтық приход. Феодалдық жүйеде меншік иесінің өзінің пайдалануы, тұруы немесе күтінуі үшін сақтап қалған жер. Демен ( /dɪˈmeɪn/, /ˈmiːn/ diMAYN, MEEN) немесе домен – бұл феодалдық жүйеде меншік иесінің өзінің пайдалануы, тұруы немесе күтінуі үшін сақтап, басқарған барлық жерді білдіреді. Бұл оны басқаларға қосалқы жалға алушы ретінде берген жерлерден ерекшелендірді. Керісінше, монархтың тікелей және жанама түрде өзінің иелері арқылы бақылайтын бүкіл аумақ әдетте олардың патшалығы деп аталады. Бұл ұғым Франция Корольдігінде пайда болды және оның ықпалымен немесе оның вассалдықтары арқылы шетелдерге жол тапты. Англияда, Уэльсте және Солтүстік Ирландияда корольдік демені – бұл Тақтың иелігіндегі жер, ал ежелгі демен – 1086 жылы «Domesday Book» құрастырылған кезде корольдің иелігінде болған жердің заңды атауы. Бартон сөзі деменге тарихи синоним болып табылады және көптеген жер атауларында кездесетін элемент. Ол демен фермасына сілтеме жасай алады: ол көне ағылшын тіліндегі bere (арпа) және ton (қоршалған жер) сөзінен шыққан.
A demesne (/d//ɪ/'/m//eɪ//n//, // /'/m//iː//n/ diMAYN, MEEN) or domain was all the land retained and managed by a lord of the manor under the feudal system for his own use, occupation, or support. This distinguished it from land sub enfeoffed by him to others as sub tenants. In contrast, the entire territory controlled by a monarch both directly and indirectly via their tenant lords would typically be referred to as their realm. The concept originated in the Kingdom of France and found its way to foreign lands influenced by it or its fiefdoms. In England, Wales and Northern Ireland, royal demesne is the land held by the Crown, and ancient demesne is the legal term for the land held by the king at the time of the Domesday Book in 1086. The word barton, which is historically synonymous to demesne and is an element found in many place names, can refer to a demesne farm: it derives from Old English bere (barley) and ton (enclosure).
Даму
Феодализм деп кеңінен аталатын ерлік жер иелену жүйесі Францияда қалыптасқан, бірақ Орта ғасырларда француз экспансиясының әсеріне ұшыраған аймақтарға, соның ішінде Норман жаулап алуынан кейін Британ аралдарына таралған. Бұл феодалдық жүйеде демен – иелік иесінің өзінің пайдалануы мен күтімі үшін сақтап, басқаратын барлық жерді білдіреді. Бұл жерлердің бәрі міндетті түрде иелік үйіне жақын орналасқан емес. Деменді жерлердің бір бөлігі, иелік иесінің бос жайылымы деп аталатын, иелік иесі мен оның шаруалары үшін қоғамдық жолдар мен ортақ жайылым ретінде пайдаланылды. Иеліктің қалған көп бөлігі иесі басқаларға қосалқы шаруалар ретінде жалға берілді. Алғашқыда деменді жерлерді иелік иесінің тапсырмасымен қала тұрғындары немесе крепостнойлар өңдеді, олардың осы жерге иелік ету құқығы болмады, тек феодалдық міндеттемелерін орындау үшін ғана жұмыс істеді. Бірақ кейінгі Орта ғасырларда ақша экономикасы дамыған сайын, крепостнойлардың жұмысы ақша төлеміне ауыстырылды. Ерте заманауи кезеңде деменді жерлерді ақылы жұмысшылар өңдеуге кірісті. Көп ұзамай, көптеген деменді жерлер мұрагерлік немесе уақытша жаңару шартымен жалға берілді, соның нәтижесінде көптеген шаруалар белгілі бір жалдау ақысын төлегеннен кейін дерлік еркін меншік иелеріне айналды. Инфляция немесе ақшаның құнсыздану кезінде жалдау ақысы мардымсыз сомаға айналып, феодалдық аристократияны өркендеген шаруалар арасында кедейлікке түсірді. Белгілі бір мерзімге жалға берілген деменді жерлер демендік жер болып қала берді, бірақ енді иелік иесінің меншігінде болмады. Мысалы, Musgrave v Inclosure Commissioners (1874) LR 9 QB 162 ісін қарастырайық, онда Корольдік соттың үш судьясы және барлық тараптар иелік иесі жалға берген фермалар иелік иесінің демендік жерінің бір бөлігі деп талассыз қабылдады. Ирландияда деменді жерлер көбінесе биік тас қабырғалармен шектелген. Бүгінде Ирландияда 24 елді мекен "Демесне" деген атқа ие, ал тағы көптеген елді мекендерде бұл сөз кездеседі.
Патшалық демен
1066 жылғы Нормандық жаулап алудан кейін Англиядағы барлық жерді Вильгельм Жеңімпаз король өзінің толық құқығы ретінде, иелік құқығы бойынша алды, бұл корольдік демен, сондай-ақ Тақтың жері деп аталады. Король өз деменінен, әдетте феодалдық барондықтар түрінде, феодалдық иеліктің әртүрлі нысандары бойынша өте кең жерлерді иелікке берді. Осылайша, иелікке берілмеген жерлер, мысалы, корольдік үй басқарушылар басқаратын корольдік иеліктер мен корольдік аңшылық ормандары корольдік демен құрамында қалды. 1086 жылғы "Домсдей кітабында" бұл жер terra regis (сөзбе-сөз "корольдің жері") деп аталады, ал ағылшын ортақ құқығында ежелгі демен термині "Домсдей кітабы" кезінде Тақтың иелігінде болған жерді білдіреді. Корольдік демен өзгермейтін мүлік емес еді: ол, мысалы, феодалдық иелік аяқталып, корольдік демендегі табиғи жағдайына оралған кезде, ескіру немесе тәркілеу салдарынан ұлғайтылуы мүмкін, немесе кейінірек жер беру арқылы азайтылуы мүмкін. Георг III патшалық құрған кезде (1760–1820) Парламент корольдік деменнің көп бөлігін монархқа жыл сайынғы белгілі бір сома төленуі шартымен, яғни Азаматтық тізіммен алмастырды. 1066 жылдан бері монархтың иелігінде болып, ешқашан берілмеген Виндзордың корольдік резиденциясы корольдік деменнің сирек қалдығы болуы мүмкін. Ирландия Лордтығында король Генрих II 1171 жылы патшалық демен ретінде үлкен аумақты талап етті: Дублин, оның айналасы, Арклоуға дейінгі жағалау және Вексфорд және Уотерфорд қалалары. Дублин маңындағы осы аймақ Пале ретінде қалыптасты.