Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оптикалық иллюзия
Optical illusion
Монокулярлық бәсекелестік – екі түрлі бейне оптикалық түрде бір-біріне жабысқанда туындайтын адамның көру қабылдау құбылысы. Ұзақ уақыт қарағанда, бір бейне бірнеше секундқа екіншісінен анық көрінеді, сосын екінші бейне біріншісінен анық көрінеді. Бұл анықтық алмасуы көз салғанша кездейсоқ түрде жалғаса береді. Кейде бір бейне ғана көрінеді, ал екіншісі көрінбейді. Демонстрацияда бір бейне – жасыл тор, екіншісі – қызыл тор. Ұзақ уақыт қарағанда, көрермен жасыл торды қызыл тордан бірнеше секундқа анық көреді, сосын керісінше. Кейде жасыл тор ғана көзге көрінеді, кейде қызыл тор ғана көзге көрінеді. Кейде, алмасу кезінде екі тордың (мысалы, қызыл және жасыл торлардың бір-біріне жабысуы, бірақ жасыл тордың бір немесе екі жолағы жоқ болуы) тұрақсыз композицияларын көруге болады. Монокулярлық бәсекелестік компоненттердің қарама-қарсы түстерде болғанда оңай көрінеді, бірақ компоненттердің түсі бірдей болғанда да пайда болады. Егер екі компоненттік ынталандырулар кеңістік-уақыт бойынша қандай да бір жолмен ерекшеленсе, мысалы, бағыт (көрсетілгендей), кеңістіктік жиілік немесе қозғалыс бағыты болса, монокулярлық бәсекелестікті көруге болады.
Monocular rivalry is a phenomenon of human visual perception that occurs when two different images are optically superimposed. During prolonged viewing, one image becomes clearer than the other for a few moments, then the other image becomes clearer than the first for a few moments. These alternations in clarity continue at random for as long as one looks. Occasionally one image will become exclusively visible and the other image invisible. In the demonstration, one image is a green grating and the other is a red grating. During prolonged inspection, the viewer can see the green grating as clearer than the red grating for a few moments, then the reverse. Occasionally the green grating will be all that is visible and occasionally the red grating will be all that is visible. Occasionally, at transitions, one will briefly see irregular composites of the two gratings (such as the red and green gratings superimposed but with one or two bars of the green grating invisible). Monocular rivalry is easier to see when the component stimuli are of opposite colors, but it also occurs when the component stimuli have the same colors. As long as the two component stimuli differ spatiotemporally in some way, such as orientation (as shown), spatial frequency, or direction of movement, monocular rivalry can be seen.
Монокулярлық бәсекелестік тарихы
Монокулярлық бәсекелестік 1898 жылы Мариус Цхернинг ашқан. Оны Бриз (1899) тәуелсіз түрде тауып, атау берген. Ол оны бинокулярлық бәсекелестіктен ажырату үшін монокулярлық бәсекелестік деп атады, себебі бинокулярлық бәсекелестікте әртүрлі бейнелер қарама-қарсы көздерге ұсынылады. Монокулярлық бәсекелестікті Кемпбелл мен Хауэлл (1972) қайта ашты. Олар бұл құбылысты монокулярлық үлгілердің ауысуы деп атады, бірақ Кемпбелл кейінірек жариялаған мақалаларында оны монокулярлық бәсекелестік деп атады, және осы термин қалыптасты, тіпті бұл құбылыс монокулярлық көруді міндетті түрде қажет етпесе де. Майер, Логотетис және Леопольд (2005) осы құбылысты үлгілік бәсекелестік деп атауды ұсынды. 1970-ші жылдардағы зерттеулердің қызу кезеңінен кейін, Жоржсон мен Филлипс (1980) монокулярлық бәсекелестіктің кейінірек пайда болатын бейнелер мен көз қозғалысынан туындайтынын айтқанда, оның маңыздылығы төмендеді. Олардың пікірінше, жолақты бейнелерге ұзақ қарау теріс кейінірек бейнелерді қалыптастырады, бұл нақты бейнелерді жоюға бейім, осылайша екеуін де көрінбейтін етеді (нейрондық бейімделу түрі). Бір жолақтың жарты кезеңіне перпендикуляр көз қозғалысы кейінірек бейнені бастапқы бейнемен күшейтеді, оны көрінетін етеді, ал екінші жолақ көрінбей қалады. Екінші жолаққа перпендикуляр дұрыс көз қозғалысы оны көрінетін етеді, ал біріншісін көрінбей қалдырады. Сондықтан екі бейненің анықтығы мен көрінуіндегі кездейсоқ өзгерістерге көздің кездейсоқ қозғалысы себеп болуы мүмкін. Дегенмен, кейінірек пайда болатын бейнелер мен көз қозғалысы монокулярлық бәсекелестікке әсер ететініне қарамастан, кем дегенде төрт себеппен олар толық түсіндірме бола алмайды: Біріншіден, ол жолақтардан басқа бейнелермен де пайда болады, онда кейінірек пайда болатын бейнелер бастапқы бейнелерді жоймайды немесе күшейте алмайды (мысалы, Sindermann & Lüddeke, 1972). Екіншіден, ол стимулдардың өзі кейінірек пайда болатын бейнелер болғанда пайда болады; оларды көз қозғалысымен жоюға немесе күшейтуге болмайды (Crassini & Broerse, 1982). Үшіншіден, кейде Жоржсон мен Филлипстің түсіндірмесіне сәйкес келмейтін бағытта көз қозғалысы болғаннан кейін қабылдаудың ауысуы орын алады (Bradley & Schor, 1988). Төртіншіден, екі бейненің үйлесімсіз композициясының көрінуін көз қозғалысымен түсіндіру мүмкін емес. Мұндай композицияларды кейінірек пайда болатын бейнелерді жою арқылы түсіндіруге болады, бірақ бұл ретинаның әртүрлі бөліктерінің әртүрлі бағытта қозғалуын қажет етеді.
Monocular rivalry was discovered by Marius Tscherning in 1898. It was independently discovered, and named, by Breese (1899). He called it monocular rivalry to distinguish it from binocular rivalry, a similar phenomenon in which the different images are presented to opposite eyes. Monocular rivalry was rediscovered by Campbell and Howell (1972). They called the phenomenon monocular pattern alternation, but Campbell called it monocular rivalry in later papers, and that is the term that has stuck, even though the phenomenon does not require monocular viewing. Maier, Logothetis, and Leopold (2005)advocated calling the phenomenon pattern rivalry. After a burst of research activity in the 1970s, monocular rivalry fell out of favour when Georgeson and Phillips (1980) argued that monocular rivalry arises from afterimages and eye movements. They argued that with gratings, prolonged fixation of the stimuli builds up a negative afterimage that will tend to cancel the real images, making both invisible (a form of neural adaptation). An eye movement at right angles to one grating of one half of the period of the grating will make the afterimage reinforce that original image, making it spring into visibility while the other grating remains invisible. A correct eye movement at right angles to the second grating will make it visible and leave the first invisible. Random eye movements, therefore, could be responsible for the random fluctuations in clarity and visibility of the two images. Although afterimages and eye movements must contribute to monocular rivalry, they cannot be a complete explanation for at least four reasons: First, it occurs with stimuli other than gratings for which afterimages would not cancel or reinforce the original images (e. g., Sindermann & Lüddeke, 1972). Second, it occurs when the stimuli themselves are afterimages; these cannot be cancelled or reinforced by eye movements (Crassini & Broerse, 1982). Third, sometimes a perceptual alternation occurs after an eye movement in the wrong direction for Georgeson and Phillips's explanation (Bradley & Schor, 1988). Fourth, visibility of an irregular composite of the two images cannot be explained by eye movements. To be explained by cancellation of afterimages, such composites impossibly require that different parts of the retina move in different directions.
Монокулярлық бәсекелестіктің түсіндірмелері
Цчернинг (1898) бір көздік бәсекелестіктің екі көздік бәсекелестікке ұқсас екенін атап көрсетті.
Tscherning (1898) pointed out the similarity of monocular rivalry to binocular rivalry.