Сөздің лексикалық мағынасын білдіретін түбірін анықтаңыз. Лингвистикада сөз түбірі, тілдердің тарихын зерттеуге көмектеседі. Сөз түбірі, морфология, этимология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөздің лексикалық мағынасы үшін жауапты бөлігі
Part of a word responsible for its lexical meaning
Тіл білімінде сөздің түбірі – сөздің лексикалық мағынасын анықтайтын бөлігі. Көбінесе түбір өзгермейді, бірақ апофонияға байланысты кейбір ерекшеліктер болады (мысалы, поляк тілінде "miasto" ("қала") және "w mieście" ("қалада"); ал ағылшын тілінде "sing", "sang", "sung" сөздерінде морфологиялық ережелерге немесе санди сияқты ерекшеліктерге сәйкес өзгеріске ұшырауы мүмкін).
In linguistics, a word stem is a part of a word responsible for its lexical meaning. Typically, a stem remains unmodified during inflection with few exceptions due to apophony (for example in Polish, miast o ("city") and w mieść e ("in the city"); in English, sing, sang, and sung, where it can be modified according to morphological rules or peculiarities, such as sandhi)
Тілдер арасындағы сөз түбірлері мен тамырларының байланысын анықтау және талдау, салыстырмалы тіл білімі мен филологияға тілдер мен тілдік отбасылардың тарихын зерттеуге мүмкіндік берді. Бұл термин тілдің морфологиясына қарай сәл өзгеше мағыналарда қолданылады. Мысалы, атабаскан тілінде етістік түбірі – өздігінен қолданылмайтын және сөздің ырғағын сақтайтын тамыр болып табылады.
Uncovering and analyzing cognation between word stems and roots within and across languages has allowed comparative philology and comparative linguistics to determine the history of languages and language families. The term is used with slightly different meanings depending on the morphology of the language in question. In Athabaskan linguistics, for example, a verb stem is a root that cannot appear on its own and that carries the tone of the word.
Цитаталау формалары мен байланысты морфемалар
Инфлекциясы өте аз тілдерде, мысалы, ағылшын және қытай тілдерінде, түбір әдетте сөздің "қалыпты" түрінен (лемма, цитата немесе сөздік формасы) ерекшеленбейді. Дегенмен, басқа тілдерде сөз түбірлері өздігінен сирек немесе ешқашан кездеспейді. Мысалы, ағылшын тіліндегі "run" етістігінің түбірі оның қазіргі шақтағы түрінен ажыратылмайды (үшінші жақ жекеше түрінен басқа). Алайда, испан тіліндегі "corr" етістігінің түбірі мұндай күйде ешқашан қолданылмайды, себебі ол инфинитивтік түрімен ("correr") келтіріледі және әрқашан нақты сөйлеуде инфинитив немесе партицип түрінде немесе жұпталған түрінде пайда болады. Мұндай өздігінен қолданылмайтын морфемалар әдетте байланысқан морфемалар деп аталады. Есептеу лингвистикасында "түбір" термині сөздің инфлекцияланғанда, тіпті морфологиялық тұрғыдан өзгермейтін бөлігін білдіреді, ал лемма – сөздің бастапқы түрі болып табылады. Мысалы, "produced" сөзі берілгенде, оның леммасы (лингвистикада) "produce" болып табылады, бірақ "producing" түрінен ажыратылғандықтан түбірі "produc" болып табылады.
In languages with very little inflection, such as English and Chinese, the stem is usually not distinct from the "normal" form of the word (the lemma, citation, or dictionary form). However, in other languages, word stems may rarely or never occur on their own. For example, the English verb stem run is indistinguishable from its present tense form (except in the third person singular). However, the equivalent Spanish verb stem corr never appears as such because it is cited with the infinitive inflection (correr) and always appears in actual speech as a non finite (infinitive or participle) or conjugated form. Such morphemes that cannot occur on their own in this way are usually referred to as bound morphemes. In computational linguistics, the term "stem" is used for the part of the word that never changes, even morphologically, when inflected, and a lemma is the base form of the word. For example, given the word "produced", its lemma (linguistics) is "produce", but the stem is "produc " because of the inflected form "producing".
Қисық сабағы
Латын және грек тілдерінде кейбір есімдердің жіктелуі (инфлекциясы) есімдік жалқы және шақыру септіктеріне қарағанда көлбеу септіктерінде басқа түбірді пайдаланады. Мұндай сөздер латын грамматикасының үшінші жіктелуіне және ежелгі грек грамматикасының үшінші жіктелуіне жатады. Мысалы, жалқы септігі жекеше түрі көлбеу түбірге is (латынша) немесе ος (грекше) қосылып жасалады, ал көлбеу түбірді көрсету үшін грек және латын сөздіктерінде жалқы септігі жекеше түрі әдетте тізімделеді.
Both in Latin and Greek, the declension (inflection) of some nouns uses a different stem in the oblique cases than in the nominative and vocative singular cases. Such words belong to, respectively, the so called third declension of the Latin grammar and the so called third declension of the Ancient Greek grammar. For example, the genitive singular is formed by adding is (Latin) or ος (Greek) to the oblique stem, and the genitive singular is conventionally listed in Greek and Latin dictionaries to illustrate the oblique.