Кіріспе
Қоғамдық ұғым
қоғамдық ұғым
Крос-мәдени психологияда, белгісіздіктен қашу – мәдениеттердің болжамсыздыққа деген төзімділік деңгейінің айырмашылығын көрсетеді. Белгісіздіктен қашу – халықаралық деңгейде мәдени айырмашылықтарды сандық түрде өлшеу және кейбір идеялар мен бизнес-практикалардың неге кейбір елдерде басқаларына қарағанда жақсы жұмыс істейтінін жақсырақ түсіну үшін Хофстедтің мәдени өлшемдер моделін жасаған зерттеушілер өлшеген бес маңызды сапаның немесе өлшемнің бірі. Герт Хофстедтің айтуынша, "Негізгі мәселе – қоғам болашақты ешқашан білуге болмайтындығымен қалай күреседі: оны бақылауға тырысу керек пе, әлде оның өзінен келуіне рұқсат ету керек пе?" Белгісіздіктен қашу ең көп назар аударатын салалар – технология, құқық және дін. Технология жаңа жетістіктер арқылы табиғаттың белгісіздігін азайтуға көмектеседі. Заң белгілі бір ережелермен адамдардың мінез-құлқының болжамсыздығын реттейді. Дің адамдардың қорғана алмайтын белгісіздігін қабылдайды. Адамдар өз сенімдерін белгісіздіктерді жеңу үшін пайдаланады.
the societal concept
In cross cultural psychology, uncertainty avoidance is how cultures differ on the amount of tolerance they have of unpredictability. Uncertainty avoidance is one of five key qualities or dimensions measured by the researchers who developed the Hofstede model of cultural dimensions to quantify cultural differences across international lines and better understand why some ideas and business practices work better in some countries than in others. According to Geert Hofstede, "The fundamental issue here is how a society deals with the fact that the future can never be known: Should we try to control it or just let it happen?" When it comes to the tolerance of unpredictability, the areas which uncertainty avoidance deals with the most are technology, law, and religion. Technology assists with the uncertainty done by nature with new developments. Law defends the uncertainty of behavior by the people with rules that are set. Religion accepts the uncertainty people cannot get protected from. Individuals use their beliefs to get through their uncertainties.
Негізгі ұғымдар
Белгілі бір мәдениеттердің белгісіздікке сезімталдығының деңгейін анықтау үшін кең ауқымды шкала бар. Белгісіздікке сезімталдықтың үш түрі бар: жоғары, төмен және орташа. Хофстедтің белгісіздікке сезімталдық шкаласы адам өміріндегі кез келген көзге көрінетін белгісіздікті азайтуға деген ниетті көрсетеді.
Жоғары белгісіздіктің алдын алу
Біреудің жоғары дәрежедегі беймәлімдікке қарсылығын анықтаудың көптеген жолдары бар. Әдетте, басқалармен қарым-қатынаста формалдылықты қолдану, ресми саясаттар мен процедураларға тәуелділік, өзгеріске көңілсіздік таныту және дәстүрден тыс әдістерге шыдамсыздық – жоғары беймәлімдікке қарсылықтың белгілері болып табылады.
Төмен белгісіздікті болдырмау
Керісінше, адамдар төменгі белгісіздікке бейімділік сипаттарын да көрсете алады. Жоғары белгісіздікке қарсылықтан (АУ) ерекшеленетіні, төменгі деңгейдегі адамдар басқалармен қарым-қатынаста бейресмилікке көбірек жүгінеді, көптеген мәселелерде бейресми нормалар мен мінез-құлыққа сенеді. Сондай-ақ, олар өзгеріске орташа деңгейде қарсылық танытады. Бұған қоса, төменгі белгісіздікке бейімдік танытатын адамдар өзгеше адамдармен қарым-қатынас жасауда ешқандай қиындыққа тап болмайды.
Бизнес
Дэвид С. Бейкер мен Керри Д. Карсон сату қызметкерлерінің арасындағы белгісіздікке төзбеушілікті бағалау үшін зерттеу жүргізді. Олар АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландиядан 155 адамды іріктеді. Олардың зерттеулері жұмындағы белгісіздікке төзбеушілікті азайту үшін адамдардың байланыс пен қашу стратегияларын қолданатынын көрсетті. Белгісіздікке төзбеушілігі жоғары және төмен адамдар әртүрлі тәсілдермен әрекет етеді. Сату қызметкерлерінің белгісіздікке төзбеушілігі төмен болса, командамен байланысуға немесе ортаға бейімделуге қажеттілік сезілмейді, ал жоғары болса, жағдаймен күресу үшін екі стратегияны да қолданады. Белгісіздікке төзбеушілігі орташа деңгейдегі адамдар қажет болған жағдайда байланысқа қарағанда бейімделуді қалайды. Нельсон О. Ндубиси, Нареш К. Малхотра, Дилбер Улас және Гибсон С. Ндубиси жүргізген зерттеуде, белгісіздікке төзбеушілігі төмен елдерде клиенттік адалдықтың азайғаны анықталды. Сонымен қатар, зерттеу нәтижесінде клиенттік сенімнің белгісіздікке төзбеушілігі жоғары елдерде жоғары екендігі анықталды. Сондай-ақ, белгісіздікке төзбеушілік индексінің (UAI) бөлшек сауда нарығындағы тұтынушылардың жаңа брендтерді қабылдауына маңызды әсер ететіні айтылады. Брендке таныс болу, мәшһүр тұлғалардың қолдауы және мәдени айырмашылықтар – бәрі де адамның UAI деңгейін анықтауға әсер етеді. Элиан Карсаклиан әртүрлі мәдениеттерде (әсіресе американдық және француз) тұтынушылардың таныс және жаңа брендтерге қатысты көзқарастарына UAI-дың әсерін зерттеді. Ол белгісіздікке төзбеушіліктің тұтынушылардың брендтерге деген көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын тұжырымдайды. Дегенмен, UAI (немесе кез келген басқа өлшемнің) "әсері" бар деген пікір Хофстедтің Брендан Максуиниге берген жауабында (Human Relations, 55.11, 2002) "өлшемдер жоқ" екенін және демек, олар себептік бола алмайды, яғни әсер ете алмайды деген мойындауымен қайшы келеді. Көптеген зерттеулер сияқты, Карсаклианның талдауы да корреляцияны себеппен шатастырады. Хофстед жоғары белгісіздікке төзбеушілікке ұшыраған қоғамдағы адамдар жұмысты ауыстырудан сақтануы мүмкін деген қорытындыға келді. Ал, белгісіздікке төзбеушілігі төмен қоғамдағы адамдар жұмысты ауыстыруға көбірек бейімділік танытуы мүмкін.
Саясат
Саясатта, жоғары белгісіздіктен қашқалатын мәдениеттерде азаматтардың саясатқа қызығушылығы төмендеп, азаматтардың наразылықтары басылады. Өйткені саяси толқулар көпшіліктің ыңғайсыз сезінетін өзгерістерге алып келер еді. Сондай-ақ, түсіндірудегі кез келген белгісіздікті болдырмау және қандай мінез-құлық қабылданатынын анықтау үшін көптеген заңдар, олардың ішінде заңдар өте нақты болады. Ал, белгісіздіктен аз қашқалатын мәдениеттерде азаматтар саясатқа өте қызығушылық танытады, себебі ол өзгерістерге қол жеткізу құралы болып табылады. Наразылықтар өзгерістердің тағы бір құралы ретінде қабылданады және заңдар жалпы сипатта болады.
Қылмыс
2005 жылы Роберт М. Виденхафер терроризмге әкеліп соқтыратын факторлар туралы зерттеу жүргізді. Виденхафер белгісіздіктен қашудың терроризммен жоғары байланысы бар деген қорытындыға келді. Ол талдауы арқылы осындай қылмыстардағы ең күшті көрсеткіш – белгісіздіктен қашу екенін айтты. 2017 жылдың ақпан айында Эллен Гибельс, Мириам Остинга, Пол Тейлор және Джоанна Кертис полиция мен азаматтардың өзара әрекеттесуінің әсері туралы зерттеу жасады. Олар жоғары белгісіздіктен қашатын келіссөзшілер нақтырақ және жақсырақ байланыс стилін қолданады деп болжады. Олардың зерттеуі бұл болжамды қолдады. Бұдан өзге, олар белгісіздіктен қашудың аталған тұлғалар арасындағы өзара әрекеттесуге күшті әсер ететінін анықтады.
Білім
Жоғары белгісіздіктен қашқақтаушы мәдениеттерде мұғалімдердің барлық жауапты білетініне сенеді және оқу процесі құрылымды болады. Төмен белгісіздіктен қашқақтаушы мәдениеттерде мұғалімдер міндетті түрде толық білімді деп қарастырылмайды, ал оқу процесі ашыққа ұмтылып, фактілерге аз назар аударады.
Сәбилерге күтім жасау
Билал Афсар мен Мариам Масудтың Пәкістанның Мансехра қаласында жүргізген «Трансформациялық көшбасшылық, шығармашылық өзіндік тиімділік, қадағалаушыға сенім, белгісіздікті қабылдамау және медбикелердің инновациялық жұмыс мінез-құлқы» атты зерттеуінде трансформациялық көшбасшылықтың медбикелердің өзіндік тиімділік, басшыларға сенім және белгісіздікті қабылдамау сипаттарындағы жұмыс мінез-құлқымен байланысын зерттеу үшін медбикелердің екі тобы қатысты. Бірінші зерттеуде трансформациялық көшбасшылық, сенім және белгісіздікті қабылдамау арасындағы байланыстың жұмыс мінез-құлқының табыстылығы мен тиімділігіне әсер ететіні болжалды. Екінші зерттеуде трансформациялық көшбасшылық, сенім және белгісіздікті қабылдамау арасындағы байланыстың өзіндік тиімділікке байланысты екендігі болжалды. Күшті және тиімді трансформациялық көшбасшы, топ мүшелерінің көмегімен жасалуы қажет өзгерістерді анықтап, нақты жолмен жүзеге асыратын, оларға жұмыс істеу үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз ететін көшбасшы; медбикелердің жоғары деңгейдегі сенімділігі мен белгісіздікті қабылдамауы олардың жұмыс мінез-құлқын табысты етеді. Бірінші зерттеуге қатысқан медбикелер мемлекеттік ауруханаларда жұмыс істеген, оларға жұмысынан айырылып қалу қаупінсіз жаңа идеяларды сынап көруге рұқсат берілген. Олар жұмыс орнында тәуекелге баруға мүмкіндік алған. Жоғары белгісіздікті қабылдамайтын қызметкерлер белгісіздікке қатысты мәселелерді белгіленген ережелер мен нормалар арқылы шешеді. Трансформациялық көшбасшылар өз қызметкерлеріне тәуекелге бару үшін дұрыс зерттеулер мен білімді алдын ала ұсынады. Мұндай жоғары белгісіздікті қабылдамайтын қызметкерлер өз көшбасшыларына көбірек сенім білдіреді. Екінші зерттеуге қатысқан медбикелер жеке сектордағы ауруханалардан болған, оларға бірінші зерттеудегідей жағдайлар жасалған. Екі зерттеудің де нәтижесі бірдей болды: сенім мен белгісіздікті қабылдамау деңгейі жоғары болғанда трансформациялық көшбасшылық инновациялық мінез-құлықпен тығыз байланысты. Сонымен қатар, шығармашылық өзіндік тиімділік трансформациялық көшбасшылық, сенім және белгісіздікті қабылдамау арасындағы байланысқа әсер етеді. Алайда, трансформациялық көшбасшылықтың тек сенім мен белгісіздікті қабылдамау деңгейі жоғары болғанда тиімді екені анықталды. Егер сенім жоғары, ал белгісіздікті қабылдамау төмен болса, немесе керісінше, онда көшбасшылық тиімсіз болады.