Кіріспе

1981 жылы түсірілген фильм, Брайан Де Палманың 1981 жылғы фильмі.

Blow Out – 1981 жылы түсірілген американдық нео-нуарлық құпиялы триллер, сценарийін және режиссурасын Брайан Де Палма жазған. Фильмде Джон Траволта Филадельфиялық дыбыс режиссері Джек Терри рөлінде ойнайды. Ол төмен бюджетті фильмге дыбыс жазағанда, президенттік үміткерге жасалған қастандықтың дыбыстық дәлелін кездейсоқ жазады. Нэнси Аллен Салли Бедина рөлінде – осы қылмысқа қатысы бар жас әйел. Командада Джон Литгоу мен Денис Франц та бар. Фильмнің жарнамалық слоганы: «Қастандықтың өзіндік дыбысы бар». Микеланджело Антонионидің 1966 жылғы «Blow-Up» фильміне тікелей негізделген бұл фильм фотосуретті дыбыс жазумен алмастырады. «Blow Out» идеясы Де Палмаға 1980 жылғы «Өлтіру үшін киінген» триллерін жасағанда келді. Фильм 1980 жылдың күзі мен қысында Филадельфияның әртүрлі локацияларында салыстырмалы түрде жоғары – 18 миллион долларлық бюджетпен түсірілді. «Blow Out» шыққан кезде көрермендердің қызығушылығы шамалы болды, бірақ сыншылардың бағасы көбінесе жағымды болды. Траволта мен Алленнің актерлік шеберлігі, Де Палманың режиссурасы және фильмнің визуальды стилі ең күшті жақтары деп аталды. Сыншылар Де Палманың Альфред Хичкокқа және гиалло фильмдеріне жақындығын, стильдік және сюжеттік байланысын да атап өтті. Алғашқы көрсетілімінен бері көп жылдар өткен соң, фильм культты мәртебеге ие болды және Criterion Collection компаниясы арқылы үйде көрсетуге шықты. Бұл компания «маңызды классикалық және заманауи фильмдерге» маманданғандықтан, фильмге деген қызығушылықты қайта жақтандырды. Квентин Тарантино Де Палманы «өзінің буынының ең ұлы режиссері» деп мақтап, «Blow Out» фильмін өзінің үш сүйікті фильмінен бірі деп атады, оны шөл аралына алып кетуге дайын екенін айтты.

Сюжет

Төмен бюджетті слэшер «Coed Frenzy» фильмінің пост-өндірісі кезінде Филадельфиялық дыбыс операторы Джек Терриге продюсері Сэм реалистік айқай дыбысын және жақсы жел эффекттерін алуды тапсырады. Бір күні ол жергілікті саябақта дыбыс эффекттерін жазып алып тұрғанда, көлік жолдан шығып, жақын маңдағы арнаға құлап кеткенін көреді. Көлік жүргізушісі қаза болады, бірақ Джек Салли Бедина есімді жас әйелді құтқарып, оны ауруханаға жеткізеді. Ауруханада детектив Джекпен оқиға туралы сұрақтар қояды, ал Джек Саллині бірге ішуге шақырады. Ол президенттік үміткер, губернатор Джордж МакРайанның көлік жүргізушісі болғанын және Саллинің оның серігі болғанын біледі. МакРайанның әріптесі Лоренс Генри Джекті Саллинің қатысын жасыру үшін ауруханадан құпия түрде шығарып әкеуге көндіреді. Жазылған дыбысты тыңдағанда Джек дөңгелек жарылмас бұрын оқ атылғанын анық естиді және бұл әдеттегі апат емес, кісі өлтіру деп күдіктенеді. Жаңалықтардан Мэнни Карп есімді адамның апатты кинокамерамен түсіргенін біледі. Карп түсірген кадрларды жергілікті «News Today Magazine» журналына сатқанда, Джек оларды монтаждап, жазылған дыбыспен үйлестіріп, оқ атылған сәттегі жарық пен түтінді анық көреді. Басында қарсылық білдіргенімен, Салли ақырында Джекке оқиғаны жеке тергеуге көмектесуге келіседі. Ішіп отырып, Джек бұрынғы жұмысынан кеткенін айтады – ол полициядағы сыбайлас жемқорлықты анықтау үшін құрылған үкіметтік комиссияның мүшесі болған, бірақ ол қатысқан тыңшылық операциясы салдарынан бір жасырын полицей, Фредди Корсо қаза тапқан. Джек білмейтін бір нәрсе – Салли мен Карп жиі шантаж жасауға қатысқан және олардың екеуі де МакРайанға қарсы жасалған үлкен жоспардың бір бөлігі ретінде жалданыпты. МакРайанның қарсыласы Берк есімді қарапайым қылмыскерді жалдап, Саллині проститутка ретінде таныстырып, олардың ұятсыз суреттерін түсіріп, МакРайанның сайлаудан шығуына көмектесуді мақсат еткен. Бірақ Берк МакРайанның көлігінің дөңгелегін оқтап жарып, апатты жасауды жөн көреді. Саллинің қатысын жасыруға тырысып, оның сияқты бір әйелді өлтіргеннен кейін, Берк пианино сымымен тағы екі әйелді өлтіріп, өлімдерді «Еркіндік қоңырауының құртқышы» деп аталатын ойдан шығарылған серийлі кісі өлтірушіге жабады, осылайша Салли сәтті өлтірілген кезде жасыруды жасыра алады. МакРайанның өліміне қатысты тергеуге көмектесу үшін Салли Карптың түсірген фильмін ұрлайды, ол Джектің дыбыс жазбасымен синхронды келіп, дөңгелек жарылғанға дейін оқ атылғанын анық көрсетеді. Бірақ ешкім Джекке сенбейді және кең таралған сияқты құпия операция оның әрбір қадамын тоқтатып тастайды. Жергілікті ток-шоу жүргізушісі Фрэнк Донахью Джекпен эфирде сұхбаттасып, жазбаларын жариялауды сұрайды, Джек ақырында келіседі. Берк Джектің телефонын тыңдап, Донахью ретінде Саллиге қоңырау шалып, оны пойыз станциясында таспалармен кездесуге шақырады. Салли Джекке Донахьюдың қоңырауы туралы айтқанда, ол күдіктенеді. Ол дыбыс жазбаларын көшіріп алады, бірақ Саллидің кездесуінен бұрын фильмді көшіре алмайды. Сыммен байланыстырылған Саллиді қашықтан бақылап отырып, Джек оның байланыс деп есептеген адамның шын мәнінде Берк екенін көріп қорқып кетеді. Ол қауіпті сезініп, оны ескертуге тырысады, бірақ олар екеуі қашып кетеді және парадқа түседі. Джек қала бойынша асығыс жүгіріп, оларды тоқтатып, құтқаруға тырысады, бірақ Джипімен дүкеннің терезесіне соғылып, жарақат алады. Оянғанда, жедел жәрдемде Берк Саллиден фильмді ұрлап, өзенге лақтырып жібергенін біледі. Құлаққап арқылы тыңдап отырып, Джек Берктің Саллиге шабуыл жасап жатқанын көреді, оны қорқытып, ақырында өзінің қаруымен өлтіреді, бірақ Саллидің бұрыннан-ақ тұншықтырылғанын табады, оның өлі денесін құшақтап тұр. Берктің өлімі мен фильмнің жоғалуы соңғы бос ұшты байлайды. Джектың дыбыс жазбалары ғана оқ атылғанын дәлелдеуге жеткіліксіз деп танылады және жасыру сәтті аяқталады. Джек Саллидің дауысын қайта-қайта тыңдап, ақырында оған құмар болады. Кейін ол оның өлім айғайын «Coed Frenzy» фильміне қосады. Сэм өте керемет айғайды тауып алғанын қуанышпен айтады, дыбысты қайтадан ойнатады, бұл Джекты құлағын жабуға мәжбүр етеді.

Өндіріс

Dressed to Kill фильмін аяқтағаннан кейін Де Палма бірнеше жобаны қарастырды, оның ішінде «Кек алу әрекеті» (кейіннен HBO арнасы үшін Шарльз Бронсон мен Эллен Берстин қатысқан), «Flashdance» және өзінің «Жеке заттар» атты сценарийін қарастырды. Соңғысының сюжеттік жоспары кейіннен «Жарылыс» фильміне ұқсас болды, бірақ оқиғасы Канадада өтті. Монтаж кезінде «Еркіндік шеруі» сахнасының екі таспасы ұрланып, қайтарылған жоқ. Сақтандыру ақшасымен бұл сахналар қайта түсірілді, бұл 750 000 долларға бағаланды.

Тақырыптар мен сілтемелер

Тематикалық тұрғыдан алғанда, «Blow Out» фильмі көбінесе «фильм жасау механизмімен» айналысады және «стиль шынымен мазмұн болатын фильмнің өзіне толыққанды, жан-жақты қызығушылық танытады». Көптеген сахналарда фильм дыбыс пен бейнелердің өзара әрекеттесуін, олардың қалай біріктірілетінін, сондай-ақ жаңа шындықтарды немесе объективті шындықтың болмауын ашу үшін оларды қалай қайта өңдеуге, араластыруға және реттеуге болатынын көрсетеді. Сондай-ақ, фильмде Фрэнсис Форд Копполаның «Сөйлесу» фильміне сілтемелер бар. «Blow Out» Уотергейт саяси жанжалы мен Кеннедиге жасалған қастандық туралы деректерді қамтиды. Де Палма Роберт Альтманның «МакКейб пен Миссис Миллер» және «Нэшвилл» фильмдерімен, ал Фрэнсис Форд Копполаның «Крестный әке» фильмдерімен қол жеткізген деңгейге жетті – яғни жанрдан асып, бізді суретшінің көзқарасымен қозғайтын деңгейге. Бұл керемет фильм. Траволта мен Аллен – керемет актерлер. Роджер Эберттің «Chicago Sun-Times» газетіндегі төрт жұлдызды шолуында «Blow Out» «нағыз кинематографиялық интеллектімен толы» делінген. Көрермендерге жай ғана куәгер болу емес, оқиғаның қалай дамып жатқанын түсінудің қуанышын бөлісуге мүмкіндік беріледі. (Бұл фильм 1986 жылы «At the Movies» бағдарламасында «Жасырылған қазыналар» тізіміне енгізілді). Rotten Tomatoes сайты фильмге 60 рецензия негізінде 88% рейтинг берді, орташа бағасы 7.90/10. Сынақтардың пікірі: «Антонионидің «Blow-Up» фильмінен шабыттанған сюжеті және Хичкоктың жоғары сапалы саспеншенің стилімен жасалған Де Пальманың «Blow Out» фильмі шикі, саяси тұрғыдан хабардар және фильмге сілтемелерге толы». Жағымды пікірлерге қарамастан, фильмнің аяғына байланысты жағымсыз пікірлердің таралуынан қассада сәтсіздікке ұшырады. Алайда, «Blow Out» фильмінің беделі оның шығуынан кейін көп жылдар өткен соң едәуір өсті. «Фильм жасау туралы фильм» ретінде ол келешектегі кино өнерінің шеберлері үшін табиғи аудиторияға ие болды. Атап айтқанда, Квентин Тарантино бұл фильмін Rio Bravo және Taxi Driver фильмдерімен бірге өзінің үш сүйікті фильмі ретінде жиі мақтады. Құрмет көрсету мақсатында Тарантино өзінің «Death Proof» фильміне, «Grindhouse» қос жинағының екінші бөліміне Пино Доначжоның музыкасынан «Sally and Jack» музыкалық фрагментін қосты. The A. V. Club сайтынан Ноэль Мюррей мен Скотт Тобиас «Blow Out» фильмін Де Пальманың ең жақсы фильмдерінің тізімінде бірінші орынға қойды («The Essentials»), оны былай сипаттады:

Бұл Де Пальманың ең көрнекті фильмі, саяси құпияны зерттеген кино шеберінің бұл туындысы күмәнділік, қара юмор, сексуалдық және солшыл цинизмді өнердің өмірді еліктеуіне, ал өмірдің өнерді еліктеуіне арналған мәңгілік ойларға толы зерттеуге біріктіреді. 2011 жылдың сәуір айында фильм Criterion Collection жинағына DVD және Blu-ray нұсқаларымен қосылды. Criterion жинағына Де Пальманың алғашқы толық метражды «Murder a la Mod» фильмі де кірді.