Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Миха́л Серва́цкий Вись́ньо́вье́цкий (; 13 мамыр 1680 жыл – 18 қыркүйек 1744 жыл) – литвалық дворян, магнат, саясаткер, дипломат, генерал, табысты әскери қолбасшы және Вись́ньо́вье́цкийлер әулетінің соңғы ер адам өкілі. Ол 1703 жылы және 1707–1735 жылдар аралығында Литваның далалық гетманы, 1703 жылдан бастап Вильнюс кастеляны, 1703 және 1707 жылдары Литваның Ұлы гетманы болды, сондай-ақ 1735 жылы қайтадан осы лауазымды иеленді. 1730 жылдан бастап Литва әскерінің полковнигі, 1706–1707 жылдар аралығында және 1735 жылы Вильнюс воеводасы, ал Литва трибуналының маршалы болды. 1720 жылдан Литваның Ұлы канцлері, 11 маусымнан 19 тамызға дейін Люблинде өткен Сеймнің маршалы, сонымен қатар Пинск, Вавкавыск, Хлиняны, Тухола, Вилкиск, Вилковск, Метель және Меркине қалаларының губернаторы қызметін атқарды. Литва азамат соғысы (1697–1702) кезінде Вись́ньо́вье́цкий Сапиехаларға қарсы оппозицияны жетекшілік етіп, Валкининкай шайқасында оларды жеңіске жеткізіп, олардың Ружаны сарайын толығымен өртеді. 1707 жылға дейін Август II-нің қолдаушысы болды, содан кейін Станислав Лесчинскийдің жағына өтті. Сол жылы орыстар тарапынан тұтқындалып, 1709 жылдан бастап жер аударылды. 1716 жылы Август II-нің билігін мойындап, елге оралды. 1733 жылы Ресейдің араласуын қолдап, Август III-ті таққа отырғызуға ықпал етті. Вись́ньо́вье́цкий Польша-Литва одақтастығының ең бай магнаттарының бірі болды және оның Вишнюевцедегі жерлеу рәсімі Польшадағы 18 ғасырдың ең сәнді рәсімі ретінде танылады.
Prince Michał Serwacy Wiśniowiecki (; 13 May 1680 – 18 September 1744) was a Lithuanian nobleman, magnate, politician, diplomat, general, a successful military commander and the last male representative of the Wiśniowiecki family. He was the Lithuanian Field Hetman in 1703 and between 1707–1735, Castellan of Vilnius from 1703, Great Hetman of Lithuania in 1703 1707 and again in 1735. Regimentarz of the Lithuanian army since 1730, Voivode of Vilnius between 1706 1707 and 1735 and marshal of the Lithuanian Tribunal. Great Chancellor of Lithuania from 1720, Marshal of the Sejm from 11 June to 19 August 1703 in Lublin and Governor of Pinsk, Vawkavysk, Hlyniany, Tuchola, Wilkisk, Wilkowsk, Metel and Merkinė. During the Lithuanian Civil War (1697–1702), Wiśniowiecki led the opposition against the Sapieha and defeated them in the battle of Valkininkai, burning their Ruzhany Palace to ashes. Supporter of Augustus II the Strong till 1707, when he switched to Stanisław Leszczyński's side. In the same year imprisoned by the Russians, since 1709 was exiled. In 1716, when he accepted Augustus II the Strong's rule, he returned to the country. In 1733, he supported the Russian intervention and forced election of Augustus III. Wiśniowiecki was one of the wealthiest magnates in the Polish–Lithuanian Commonwealth and his burial ceremony in Wiśniowiec is considered as the most lavish of the 18th century in Poland.
Жас шағы мен отбасы
Висьниовецкийдің биологиялық әкесі жас кезінде қайтыс болғандықтан, ол және оның үлкен ағасы өгей әкесі Ян Карол Долски тәрбиеледі. Михаль Львовтегі иезуиттер колледжінде оқып, 1695 жылы бітірді. Осы уақытта, оның өгей әкесі қайтыс болды, ал Висьниовецкийдің анасы, қайтыс болған күйеуінің мүлкін және байлығын сақтап қалуға ниеттеніп, қызы Екатеринаны Михальға үйлендіруге асықты, ол кезде Михальға бар болғаны 15 жас болған. Екатеринаның отбасы оның заңды мүліктері мен ақшасын тартып алуы мүмкін болғандықтан, наразылықтарды басу үшін той жарияланбады. Тойдан кейін Михаль әйелін Польшада қалдырып, шетелге сапарға шықты, онда ол Париждегі әскери академияда бір жыл оқыды. 1697 жылы ол жаңа патша сайлауына қатысу үшін елге оралды, оның барысында Веттин әулетінің мүшесі және Саксонияның курфюрсті Август II Күштінің кандидатурасын қолдады. Осы кезде Михаль мен оның анасы арасында бұрынғы өгей әкесінің байлығына байланысты жанжал туды. Бұл мүлік дауы да оның әйеліне қатысты. Ақырында Михаль мен оның ағасы Долски қалдырған мүлікті мұраға алды, бірақ бұл оның анасымен қарым-қатынасына үлкен және теріс әсер етті.
Because Wiśniowiecki's biological father died young, he and his older brother were raised by their stepfather, Jan Karol Dolski. Michał studied at the Jesuit college in Lviv, where he graduated in 1695. At the same time, his stepfather died and Wiśniowiecki's mother, desiring to keep the property and the wealth of her deceased husband, quickly arranged marriage of his daughter Catherine with Michał, although he was just 15 years old. The wedding took place without any publicity, in order to silence the protests of Catherine's family, who would confiscate her rightful estates and the money. Shortly after the wedding he left his wife in Poland and went on a trip abroad, during which he spent a year in the military academy in Paris. From abroad he returned in 1697 to take part in the new election of a king, during which he supported the candidacy of the Wettin family member and Elector of Saxony, Augustus II the Strong. At the same time, a conflict erupted between Michał and his mother about the former wealth of his stepfather. In this case the possession conflict also concerned his wife. Eventually, Michał and his brother inherited the fortune that Dolski left, however, this greatly and negatively influenced the relationship with his mother.
Литвалық азамат соғысы 1700 жылы
Висьниовецкийдің толыққанды саяси мансабы 1700 жылы Литва азамат соғысының алдында басталды, ол Сапиеха әулетіне қарсы оппозицияның жетекшісі болды және Валкининкай шайқасында оларды жеңіп, Ружаны сарайын толық қиратты.
Wiśniowiecki's proper political career began on the eve of the Lithuanian Civil War in 1700, when he was the leader of the opposition against Sapieha family clan and defeated them in the battle of Valkininkai, turning their Ruzhany Palace to ashes.
Польшадағы азаматтық соғыс (1704 1706)
Люблиндегі Парламент спикері болғаннан кейін, 1703 жылы ақсүйектер Диеті оны Литваның далалық гетманы, Вильнюс кастелланы етіп тағайындады, ал ақырында ол Литваның Ұлы гетманы атағын иеленді. XVIII ғасырдың басындағы азамат соғысы кезеңінде Висьниовецки Август II-ні қолдады, бірақ Август 1707 жылы тақтан бас тарғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, ол жаңа патша Станислав I Лесчинскийді жақтауға көшті. Сонымен қатар, Михаль гетмандық атағынан және Вильнюс провинциясынан айырылды. Полтава шайқасында швед армиясының жеңіліске ұшырауына көмектескен және қолдау көрсеткен Висьниовецки отбасы мен мүлкін беруге мәжбүр болды. 1709 жылдың 8 қыркүйегінде ол бас тартқандықтан, Ресей императорлық армиясы тарапынан дереу тұтқынға алынды. Көптеген адамдардың, тіпті Польшаға қайта оралған Август II патшаның шарапатымен босатуға әрекет жасалса да, патша Петр I князды сатқын және жалғаншы деп есептегендіктен босатуға ниеттенбеді. Тек бір жылдан кейін Михаил қашып құтыла алды, бірақ ресейлік әскерлердің қалып қойған және бекініп алған, әсіресе Ұлы Литва княздығындағы елге ұзақ уақыт бойы қайта орала алмады. Лесчинскийлер отбасын Польша тағына қайта орнатуға бірнеше жыл тырысқаннан кейін және Августпен ауыр келіссөздер жүргізгеннен кейін, 1716 жылдың көктемінде Висьниовецки Польшаға оралды, бірақ ханзада бұрынғы лауазымдары мен атақтарын сақтап қалуға мүмкіндік таппады, себебі олар патшаның берік қолдаушылары мен адал достарының қолында болды. Литва канцлерінің лауазымы тек 1720 жылы бос орынға ие болды және патша ойланып, Михальға канцлер болуға рұқсат берді. Осы кезеңде ол Ақ бұркіт орденімен марапатталды.
After becoming Speaker of the Parliament in Lublin, in 1703, the noble Diet appointed him Lithuanian Field Hetman, Castellan of Vilnius and eventually he gained the title of the Great Hetman of Lithuania. Throughout the civil war period in the early eighteenth century, Wiśniowiecki supported Augustus II, but only few months after Augustus' abdication in 1707, he switched sides only to favour the new king Stanisław I Leszczyński. Moreover, Michał was forced to give back the title of a Hetman and the province of Vilnius. After the defeat of the Swedish army at the Battle of Poltava that Wiśniowiecki aided and supported, he was forced (from the Russian side) to give up his family and possessions. After his refusal on 8 September 1709 he was immediately imprisoned by the Russian Imperial Army. Despite the intercession of many people, including king Augustus II himself, who then returned to Poland, Tsar Peter I was not going to release the prince, whom he considered a traitor and a liar. Only after a year Michał managed to escape, but for a long time he was unable to return to the country where the Russian troops remained and stationed, especially in the Grand Duchy of Lithuania. After several years of trying to restore the Leszczyński family on the Polish throne, and after heavy negotiations with Augustus, in spring of 1716 Wiśniowiecki returned to Poland, but the prince could not count on retaining his former titles and posts as these were already occupied by strong supporters and loyal friends of the king. It was only in 1720 that the post of Chancellor of Lithuania became vacant and after some hesitation, the king allowed Michał to become the Chancellor. Also during this time he was awarded the Order of the White Eagle.
Литва әскерилерінің қолбасшысы
Ұлы Литвалық гетман Людвик Поцейдің (1730) қайтысынан кейін Михал ханзадасы гетман атағын қайтаруға тырысты. Бірақ король оған сенуден бас тартты, ал Вишневецкий іс жүзінде генерал-командир (региментариз) қызметін ғана атқарды. Дегенмен, гетман болмаған жағдайда монарх оған Ұлы Литва армиясына толық билік пен басшылық берді.
After the death of the Great Lithuanian Hetman Ludwik Pociej (1730), Prince Michał renewed his efforts to recover the title of a Hetman. But the king refused to trust him and Wiśniowiecki only received the position of commander General (Regimentarz) in practice, however in the absence of the Hetman the monarch granted him full authority and command over the Grand Ducal Lithuanian Army.
Польша мұрагерлік соғысы (1734-1738)
Петр I патша қайтыс болғаннан кейін Висьниовецкий Ресеймен қарым-қатынасын жақсартты, сондықтан 1733 жылғы сайлау кезінде ол Август III-тің сайлануын қолдады. Ол санаулы магнаттардың бірі ретінде Краковтың Вавель соборында корольдің тәж кию рәсіміне қатысты және иронияға қарай, кейін Станислав Лесчинскийдің жақтастарына қарсы күресті, бірақ өзі бұл жанжалға араласпауды жөн көрді. Жаңа корольге көрсеткен қызметі үшін Михаль 1735 жылы Гетман шеніне толыққанды ие болды. Одан бөлек, ол көптеген округтер, қалалар, ауылдар алды және өмірінің соңына қарай Висьниовецкий Ұлы Герцогстықта және Одақтың шығыс бөлігіндегі ең беделді магнаттардың біріне айналды.
After the death of Tsar Peter I, Wiśniowiecki improved his relations with Russia and, therefore, in the course of the 1733 election he supported the election of Augustus III. As one of the few magnates he took part in the king's coronation in Wawel Cathedral of Kraków and, ironically, later fought against the supporters of Stanisław Leszczyński, although he himself preferred not to be involved in this conflict. In return for his services to the new king, in 1735 Michał fully regained the title of Hetman. He also received numerous counties, towns, villages and towards the end of his life Wiśniowiecki has become one of the strongest magnates in the Grand Duchy and the Eastern parts of the Commonwealth.
Өлім және жерлеу
1744 жылдың 16 қыркүйегінде Меркине қаласында қайтыс болды. Оның үшінші әйелі Текла Роза Радзивилл шамамен үш күнге созылған әсем әрі жомарт жерлеу рәсімін ұйымдастырды. Қайтыс болғанның руына аза тұтушылар мен қатысушыларға оның 12 ата-бабасының суреттері көрсетілді, сондай-ақ ақсүйек әулетінің тоқырауының белгісі ретінде қалқанды салтанатты түрде сындыру рәсімі өткізілді.
He died on 16 September 1744 in the town of Merkinė. His third wife, Tekla Róża Radziwiłł organized an extravagant and lavish funeral that lasted nearly three days. During the ceremony, the guards presented the mourners and the audience with 12 portraits of his ancestors and a ceremonial breaking of the shield was conducted as a sign of extinction of the noble family.