Мүйізді құдай Цернуннос

Кіріспе

Кельт мүйізді құдайы

Ежелгі кельт және галло-рим діндерінде Чернунос немесе Карнонос – мүйіздері бар, отырып аяқтарын қиыстырған, аюлармен, мүйізді жыландармен, итттермен және бұқалармен байланысты құдай. Ол көбінесе торк ұстап немесе киіп, кейде монеталар (немесе астық) мен мүйізбен толы қоржынды ұстаған күйде бейнеленеді. Ол бастапқыда протокельт құдайы болған деп есептеледі. Оған қатысты елуден астам бейнелеулер мен жазулар бар, олар негізінен Галлияның солтүстік-шығыс аймағында кездеседі.

Атауы мен этимологиясы

Cernunnos атауының галликалық түрі Karnonos, түбірі karnon "мүйіз" немесе "жәнтірек" дегенді білдіреді, және теонимдерге тән көбейтуші жұрнақ -no қосылған. Karnon латын тіліндегі cornu және герман тіліндегі hurnaz сөздерімен туыс, ал бастауы – протоиндоевропа тілі. Континенталды кельттің галлиялық және галаттық тармақтарында карн "мүйіз" этимоны кездеседі. Александриялық Есихий галат тіліндегі karnon (κάρνον) сөзін "галдық труба" деп түсіндіреді, яғни тесалоникалық Евстафийдың карникс (κάρνυξ) деп атаған кельт әскери мүйізін, ол аспаптың жануар пішіндес резонаторын атап көрсетеді. Бұл түбір кельт мемлекеттерінің аттарында да кездеседі, ең танымалдары – Карнуттар, "Мүйізділер" деген мағына береді, сондай-ақ жазулардағы бірнеше жеке есімдерде де кездеседі. Майер (2010) Cernunnos этимологиясы нақты емес екенін, бірақ "мүйіз" немесе "жәнтірек" (Карнонос сияқты) деген кельт сөзімен байланысты болуы мүмкін екенін айтады. Кейбір кельт зерттеушілері "Cernunnos" атауын жақсы мәлімделген галл құдайының синонимі деп санайды; мүмкін, интерпретация Романада Меркурий немесе Дис Патер ретінде сипатталған құдай. Әйтпесе, Cernunnos атауының өзгеше түрі грек әрпімен жазылған кельт жазуында Монтаняк, Геро (карнону, karnonou, датив жағдайында) жерінде табылды. Сондай-ақ, гало-латын тіліндегі carnuātus, "мүйізді" деген сөйлемдік сөз де кездеседі.

Эпиграфикалық дәлелдер

Cernunnos туралы галли әдебиетінде мифологиялық әңгімелердің, оның болуы мүмкін әртүрлі эпитеттерінің немесе діни тәжірибелер мен жақтастары туралы мәліметтердің сақталмауы себепті, галли діни дәстүрлеріндегі оның жалпы маңызы белгісіз. Галлия мәдениетіндегі оның рөлінің түсіндірмелері жануарлар, табиғат, құнарлылық және өркендеу құдайынан бастап, билік, күш, қайраттылық және ерлік символына дейін әртүрлі. Ол сондай-ақ саяхат, сауда және екі бағыттылық құдайы ретінде бейнеленген; немесе жол тоғысы, тозақ және қайта туумен байланысты, өмір мен өлімнің айналымын бейнелейді. Қалған жалғыз дәлел – әртүрлі артефакттарда табылған жазулар. Nautae Parisiaci ескерткіші 14 жылы галли теңізшілерімен салынған болуы мүмкін. Ол 1710 жылы кельттік Паризидің астанасы болған ежелгі Лютеция орнында, Париждің Нотр-Дам соборының іргесінде табылған. Қазір ол Париждегі Ұлттық Орта ғасырлар мұражайында сақталады. Бұл ерекше тас бағана галло-рим дінінің маңызды ескерткіші болып табылады. Оның төменгі бейнелері Юпитер, Вулкан және Кастор мен Поллюкс сияқты римдік құдайларды, сондай-ақ Эсус, Смертриос және Тарвос Тригаран сияқты галли құдайларын бейнелейді және олардың есімдерін көрсетеді. Cernunnos аты 18 ғасырғы жазулардың суреттерінде анық оқылады, бірақ бастапқы әрпі содан бері жасырылған, сондықтан бүгінде тек "[ ]ernunnos" деген оқу расталады. Қосымша дәлел ретінде Люксембургтегі Стейнсел Реленттен табылған металл тақтадағы жазу келтіріледі, ол кельттік Тревери аумағында орналасқан. Бұл жазуда Deo Ceruninco, яғни "Cerunincos құдайына" деп жазылған. Монтаньяктан табылған галли жазуында αλλετ[ει]νος καρνονου αλ[ι]σο[ντ]εας (Аллетин [бұл] Алисонтеяның Карносына арнады) деп жазылған, соңғы сөз, мүмкін, Алисияға негізделген жер атауы, "қиямет ағашы" немесе "тас" (Алесия, галли Алисиясымен салыстырыңыз).

Due to the lack of surviving Gaulish literature regarding mythologies about Cernunnos, stories with various possible epithets he might have had, or information regarding religious practices and followers, his overall significance in Gaulish religious traditions is unknown. Interpretations of his role within Gaulish culture vary from a god of animals, nature, fertility and prosperity to a symbol of authority, strength, unyielding endurance and virility; he has also been portrayed as a god of travel, commerce and bi directionality; or associated with crossroads, the underworld and reincarnation, symbolizing the cycle of life and death. The only evidence which has survived consists of inscriptions found on various artifacts. The Nautae Parisiaci monument was probably constructed by Gaulish sailors in 14 CE. It was discovered in 1710 within the foundations of the cathedral of Notre Dame de Paris, site of ancient Lutetia, the civitas capital of the Celtic Parisii. It is now displayed in the Musée National du Moyen Age in Paris. The distinctive stone pillar is an important monument of Gallo Roman religion. Its low reliefs depict and label by name several Roman deities such as Jupiter, Vulcan, and Castor and Pollux, along with Gallic deities such as Esus, Smertrios, and Tarvos Trigaranus. The name Cernunnos can be read clearly on 18th century drawings of the inscriptions, but the initial letter has been obscured since, so that today only a reading "[ ]ernunnos" can be verified. Additional evidence is given by one inscription on a metal plaque from Steinsel Rëlent in Luxembourg, in the territory of the Celtic Treveri. This inscription read Deo Ceruninco, "to the God Cerunincos", assumed to be the same deity. The Gaulish inscription from Montagnac reads αλλετ[ει]νος καρνονου αλ[ι]σο[ντ]εας (Alletinos [dedicated this] to Carnonos of Alisontea), with the last word possibly a place name based on Alisia, "service tree" or "rock" (compare Alesia, Gaulish Alisiia).

Иконография

Қайықшылар бағанасында бұғы мүйіздерімен бейнеленген сурет табылады, екеуінен де бұғаулар ілінген, ал оның үстінде "[C]ernunnos" деген жазу бар. Рельефтің төменгі бөлігі жоғалған, бірақ өлшемдері құдайдың дәстүрлі түрде "Будда отырысы" деп аталатын позада, аяқтары қиылысқан күйде отырғанын көрсетеді, бұл Гундеструп қазанындағы мүйізді тұлғаға тікелей ұқсас. Кернунносқа байланысты иконографияда көбінесе бұғы мен қошқар мүйізді жылан бейнеленеді. Сирек жағдайда бұқалар (Реймсте), иттілер мен егеуқұйрықтар кездеседі. Гундеструп қазандығындағы бейнесіне байланысты, кейбір ғалымдар Кернунносты жануарлардың құдайы немесе жабайы жаратылыстың құдайы деп сипаттайды, ал Миранда Грин оны "табиғат пен жемістіліктің бейбіт құдайы" деп атайды, ол дәстүрлі баяндарда жануарлармен оралынған шамандар сияқты отырғандай көрінеді. Басқа ғалымдар, мысалы Сессиур Серит, Кернунносты екі бағыттылық құдайы және қарама-қарсылықтардың араласушысы ретінде қарастырады, ал суреттегі жануарлар символикасы осы идеяны көрсетеді. Пилиер дес наутс оны теңізшілермен және саудамен байланыстырады, бұл оның материалдық байлықпен де байланысты екенін көрсетеді, сондай-ақ Реймстен (Марн, Шампан, Франция) алынған Кернунносқа тиесілі ақша қалтасы (ежелгі заманда Дюрокорторум, Реми тайпасының астанасы) және Тревери жеріндегі Нидеркорн Турбельслахтан (Люксембург) монеталар құдайдың бұғылар мекендейтін орманның құнарлылығын бейнелеген болуы мүмкін. Кернуннос бейнелерінің басқа мысалдары Цизальпин Галлиясындағы Вал Камоникадағы петроглифті қамтиды. Бесансон мен Клермон Феррандада (Франция) мүйізді екі әйелді құдай бейнеленген. Британияның Сиренсестер қаласындағы римдік рельефте мүйізді құдай бейнеленген, ал ең танымал сурет Ютландта табылған Гундеструп қазандығында сақталған, ол б.з.д. 1-ғасырына жатады және әдетте тракиялық шеберлік деп есептелгенімен, келттік тақырыпты бейнелейді. Кельтиберлер арасында мүйізді немесе мүйізді тұлғаларға Канделариодағы (Саламанка) екі беті мен екі кішкентай мүйізі бар "Янус тәрізді" құдай, Риотинтодағы (Уэльва) мүйізді құдай және Луризандағы (Понтеведра) Вестиус Алониек құдайының ықтимал бейнесі жатады. Мүйіздер "агрессивті күшті, генетикалық күшті және құнарлылықты" көрсетеді. Кернуннос түріндегі құдайлық бейнелер келттер өздерінің құдайларын римдіктер Галлияны жаулап алғаннан кейін ғана адам түрінде бейнелеген деген кең таралған пікірге қайшы келеді. Кельт "мүйізді құдайы" иконографияда жақсы расталғанмен, римдік этнографияда келт дінін сипаттауда анықталмайды және римдік пантеонға аударылмаған болуы мүмкін, себебі ол тым ерекше. Кернуннос ассимиляцияланбағанмен, ғалымдар оны кейде Меркурий, Актеон, Юпитердің арнайы түрлері және Дис Патер сияқты грек және римдік құдайлық тұлғалармен функционалдық тұрғыдан салыстырды, соңғысы Юлий Цезарь айтқандай, галлдар өздерінің ата-бабалары деп есептеген. Кернуннос суреті 9 ғасырлық христиан қолжазбасы Штутгарт Забурында сақталған. Құдай екі аяғын қиып, мүйіздерімен және қошқар басты жыланмен бейнеленген. Ол "Лимбоға түсу" сахнасындағы аркалы нишада отырған. Бұл кейінгі сурет Кернунносты жер асты әлемінің иесі ретінде бейнелейді, ол жерлеу саласына бекітілген. Олстер циклында. Бұл түсіндіру бойынша, Cernach кең семантикалық мағынасы бар эпитет ретінде қарастырылады - "бұрышты; жеңіске жеткен; көрнекті", бірақ Коналл мен Кернуннос фигураларының байланысты екендігіне дәлелдер аз. Сегізінші ғасырлық "Тайн Бо Фрейх" ("Фрейхке мал шабуыл") атты әңгімесіндегі Коналлға қатысты қысқаша үзінді оның "жануарлардың қожайыны" атрибуттарын көрсететін дәлел ретінде қабылданды. Бұл үзіндіде Коналл Сернах батыр және мықты жауынгер ретінде бейнеленген, ол басты кейіпкер Фрейхке әйелі мен ұлын құтқаруда және малын қайтарып алуда көмектеседі. Коналл кіруге тиіс бекіністі құдіретті жылан қорғайды. Бұл әңгіменің антиклимаксы деп саналатын жері - қорқынышты жылан Коналлға шабуыл жасаудың орнына, оның белін шауып, белбеу ретінде байлайды. Жыланды өлтірудің орнына Коналл оған өмір сүруге мүмкіндік береді, содан кейін оған шабуыл жасап, бұрын қорғалған бекіністің құндылықтарын тоналайды. Коналл Сернахтың фигурасы басқа жерде жануарлармен немесе орман шаруашылығымен байланысты емес, ал "Cernach" эпитеті тарихи түрде Коналлдың жараланудан қорғайтын "мүйіз тәрізді" терісін сипаттау ретінде түсіндірілген.

On the Pillar of the Boatmen, we find an image depicted with stag's antlers, both having torcs hanging from them with the inscription of "[C]ernunnos" with it. The lower part of the relief is lost, but the dimensions suggest that the god was sitting cross legged, in the depiction traditionally called "Buddhic posture", providing a direct parallel to the antlered figure on the Gundestrup cauldron. Iconography associated with Cernunnos is often portrayed with a stag and the ram horned serpent. Less frequently, there are bulls (at Rheims), dogs and rats. Because of the image of him on the Gundestrup Cauldron, some scholars describe Cernunnos as the Lord of the Animals or the Lord of Wild Things, and Miranda Green describes him as a "peaceful god of nature and fruitfulness" who seems to be seated in a manner that suggests traditional shamans who were often depicted surrounded by animals. Other academics such as Ceisiwr Serith describes Cernunnos as a god of bi directionality and mediator between opposites, seeing the animal symbolism in the artwork reflecting this idea. The Pilier des nautes links him with sailors and with commerce, suggesting that he was also associated with material wealth as does the coin pouch from the Cernunnos of Rheims (Marne, Champagne, France)—in antiquity, Durocortorum, the civitas capital of the Remi tribe—and the stag vomiting coins from Niedercorn Turbelslach (Luxembourg) in the lands of the Treveri. The god may have symbolized the fecundity of the stag inhabited forest. Other examples of Cernunnos imagery include a petroglyph in Val Camonica in Cisalpine Gaul. Two goddesses with antlers appear at Besançon and Clermont Ferrand, France. An antlered god appears on a relief in Cirencester, Britain dated to Roman times and appears depicted on a coin from Petersfield, Hampshire. The best known image appears on the Gundestrup cauldron found on Jutland, dating to the 1st century BCE, thought to depict Celtic subject matter though usually regarded as of Thracian workmanship. Among the Celtiberians, horned or antlered figures of the Cernunnos type include a "Janus like" god from Candelario (Salamanca) with two faces and two small horns; a horned god from the hills of Ríotinto (Huelva); and a possible representation of the deity Vestius Aloniecus near his altars in Lourizán (Pontevedra). The horns are taken to represent "aggressive power, genetic vigor and fecundity." Divine representations of the Cernunnos type are exceptions to the often expressed view that the Celts only began to picture their gods in human form after the Roman conquest of Gaul. The Celtic "horned god", while well attested in iconography, cannot be identified in description of Celtic religion in Roman ethnography and does not appear to have been given any interpretatio romana, perhaps due to being too distinctive to be translatable into the Roman pantheon. While Cernunnos was never assimilated, scholars have sometimes compared him functionally to Greek and Roman divine figures such as Mercury, Actaeon, specialized forms of Jupiter, and Dis Pater, of whom the last named was said by Julius Caesar to have been considered by the Gauls to be their ancestor. An image of Cernunnos survives in the Stuttgart Psalter, a 9th century Christian manuscript. The god is recognizably depicted with cross legged posture, horns, and a ram headed serpent. He sits in an arcaded niche of hades within the Descent into Limbo scene. This later image is a representation of Cernunnos as lord of the underworld, firmly planted in the funerary sphere. in the Ulster Cycle. In this line of interpretation, Cernach is taken as an epithet with a wide semantic field—"angular; victorious; prominent," though there is little evidence that the figures of Conall and Cernunnos are related. A brief passage involving Conall in an eighth century story entitled Táin Bó Fraích ("The Cattle Raid on Fraech") has been taken as evidence that Conall bore attributes of a "master of beasts." In this passage Conall Cernach is portrayed as a hero and mighty warrior who assists the protagonist Fraech in rescuing his wife and son, and reclaiming his cattle. The fort that Conall must penetrate is guarded by a mighty serpent. The supposed anti climax of this tale is when the fearsome serpent, instead of attacking Conall, darts to Conall's waist and girdles him as a belt. Rather than killing the serpent, Conall allows it to live, and then proceeds to attack and rob the fort of its great treasures the serpent previously protected. The figure of Conall Cernach is not associated with animals or forestry elsewhere; and the epithet "Cernach" has historically been explained as a description of Conall's impenetrable "horn like" skin which protected him from injury.

Сент-Сиаранмен мүмкін байланысты

Кейбіреулер Чернуннның қасиеттерін Ирландияның он екі апостолының бірі Сайгирдің Киаранның өміріне сіңген деп санайды. Оның алғашқы кішкентай келмесін салғанда, оның өмірбаянында айтылғандай, оның алғашқы шәкірті және монах - Құдайдың мейірімді еткен қабаны болды. Одан кейін түлкі, борсық, қасқыр және бұғы келді.

Неопаганизм мен Викка

Неопаганизмде, әсіресе Викка дәстүрінде, Мүйізді Құдай – Ұлы Құдайдың серігі саналатын және түрлі мәдениеттерден келген мүйізді немесе шаңқасты құдайларды біріктіретін құдай. Сернунос есімі 20 ғасырдың басындағы египтолог және фольклоршы Маргарет Мюррейдің еңбектерін қабылдау арқылы Викканың Мүйізді Құдайымен байланысты болды. Мюррей өзінің Сиқыршылық культ гипотезасы арқылы Еуропада кездесетін мүйізді құдайлардың «мүйізді құдайдың» бастапқы көрінісі екеніне сенді және 1931 жылы «Сиқыршылардың Құдайы» атты теориясын жариялады. Оның еңбегі сол кезде қатты дау тудырды, бірақ Джеральд Гарднер Викка діни қозғалысын дамыту барысында оны қабылдады. Викка дәстүрінде Мүйізді Құдай жылдың маусымдарын өмір, өлім және қайта туу циклында бейнелейді. Оның суреті галл құдайы Сернуннос, грек құдайы Пан, Жасыл Адам мотиві және түрлі мүйізді рухтардың бейнелерінен құралған қоспа болып табылады.

Танымал мәдениетте

Cernunnos Marvel Comics және DC Comics-те келт пантеонының мүшесі ретінде бейнеленеді. Cernunnos - Smite ойынына келген келт құдайларының екіншісі ретінде ойналатын аңшы. Француздық "Black Spot" туындысында Cernunnos жиі орманшы деп аталады. Perennial видео ойынының қарсыласы – Cernunnos негізінде жасалған, мүйізді орман монстры, ол паркке келгендерді ағаштарға айналдырады. Cernunnos "These Doomed Isles" компьютерлік ойынының кіріспе бөлімінде ойналатын алғашқы құдай ретінде тізімделген. Cernunnos-ты Nathan Head-тің "Apparitions" сериалының 2-ші маусымының 2-ші эпизодының соңында билеп тұрғанын көруге болады, оны Бенджамин Райли сомдады. Cernunnos Fate/Grand Order мобильдік ойынында қарсылас ретінде кездеседі. SCP Foundation-да Cernunnos класындағы объектілер – "функционалды түрде сақтауға болатын, бірақ Фонд логистикалық және/немесе этикалық себептермен оны іске асыра алмайтын" заттар болып табылады. Майкл Скотттың (ирланд автор) "Өлмес Николас Фламельдің құпиялары" сериясында Cernunnos екінші кітапта Архонт ретінде, көптеген ежелгі құдайлардың бірі ретінде пайда болады.