Дамып келе жатқан экономикалар және нарықтар

Кіріспе

Елдің дәстүрлі түрде шағын болған, бірақ қазірде қарқынды дамып жатқан экономикасы

Дамушы нарық (немесе дамушы ел немесе дамушы экономика) – дамыған нарықтың кейбір ерекшеліктеріне ие, бірақ оның стандарттарына толыққанды сай келмейтін нарық. Бұл болашақта дамыған нарыққа айналуы мүмкін немесе бұрын дамыған нарықтар болған нарықтарды қамтиды. "Шекаралық нарық" термині "дамушы" нарықтарға қарағанда кішкентай, тәуекелге толы немесе айналымға түспеген капитал нарықтары бар дамушы елдерге қолданылады. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, Қытай мен Үндістан экономикасы ең ірі дамушы нарықтар болып саналады. "Экономист" журналының мәліметінше, көптеген адамдар бұл терминді ескірген деп санайды, бірақ жаңа термин кең танылмады. 2011 жылдың бірінші тоқсанында дамушы нарықтардағы хедж-фонд капиталы 121 миллиард долларға жетіп, рекордтық деңгейге көтерілді. Әлемдік ЖІӨ-дегі дамушы экономикалардың үлесі, сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілгенде, 1960 жылы 27 пайыздан 2013 жылға қарай шамамен 53 пайызға дейін өсті. Номиналды ЖІӨ бойынша ең ірі он дамушы экономиканың төртіншісі – 9 БРИКС елдерінің (Бразилия, Ресей, Үндістан және Қытай) құрамына кіреді, сондай-ақ Мексика, Оңтүстік Корея, Индонезия, Түркия, Сауд Арабиясы және Польша да бар. Оңтүстік Корея, Польша және кейде Тайваньды қосу сұраныс тудырады, себебі олар енді Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) және Әлемдік банк (Корея және Тайвань үшін) тарапынан дамушы нарықтар деп есептелмейді. Егер осы үш ел ескерілмесе, ондыққа Аргентина мен Таиланд кіреді. Елдер дамушы мәртебесінен "бітірген" кезде, оларға жаңадан дамыған нарықтар, жаңадан дамыған экономикалар немесе жаңадан дамыған елдер деп аталады, яғни елдер дамушы экономика мәртебесінен дамып, бірақ дамыған елдердің технологиялық және экономикалық деңгейіне әлі жете қоймаған.

Терминология

1970 жылдары "кем дамыған елдер" (КДШ) АҚШ, Жапония және Батыс Еуропа сияқты дамыған елдерге қарағанда "дамыған" (объективті немесе субъективті өлшемдер бойынша) нарықтарды белгілеу үшін қолданылған кең таралған термин болды. Бұл нарықтарда жоғары табыс әлеуеті болғанымен, патенттік құқықтарды бұзу сияқты түрлі факторлардан туындаған тәуекелдер де көп болды. Кейін бұл термин "дамып келе жатқан нарықтар" деп өзгертілді. Бұл термин шатастыру тудыруы мүмкін, себебі елдің "кем дамыған" күйінен "дамыған" күйіне өтетініне кепілдік жоқ; әлемдегі жалпы тенденция осы болғанымен, елдер "дамыған" күйінен "кем дамыған" күйіне де тонуы мүмкін. 1981 жылы Дүниежүзілік банк экономисі Антуан Ван Агтеммель ұсынған бұл термин кейде дамушы экономикаларды алмастыру үшін қолданылады, бірақ ол толық сипатталмаған немесе шектелмеген бизнес құбылысын көрсетеді; бұл елдер дамушы және дамыған елдер арасындағы кезеңдік жағдайда деп есептеледі. Дамып келе жатқан нарықтарға Африканың көптеген елдері, Шығыс Еуропаның көп бөлігі, Латын Америкасының кейбір елдері, Таяу Шығыстың кейбір елдері, Ресей және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір елдері жатады. Саясаттанушы Иэн Бреммер осы санаттың өзгеру шамасын ескере отырып, дамып келе жатқан нарықты "саясаттың экономикаға ортақтай маңызды болатын ел" деп анықтайды. Дамып келе жатқан нарықтар туралы зерттеулер басқару әдебиетінде кеңінен таралған. Джордж Хейли, Владимир Квинт, Эрнандо де Сото, Уша Хейли және Гарвард бизнес мектебі мен Йель басқару мектебінің бірнеше профессорлары сияқты зерттеушілер Үндістан мен Қытай сияқты елдердегі жағдайды сипаттағанмен, нарықтың қалай қалыптасатыны әлі толыққанды түсініксіз. 2009 жылы доктор Квинт осы анықтаманы жариялады: "Дамып келе жатқан нарық елі – бұл диктатурадан еркін нарыққа бағытталған экономикаға өтіп жатқан қоғам, экономикалық еркіндіктің артуы, жаһандық нарықпен және ЖДН (жаһандық дамып келе жатқан нарық) мүшелерімен біртіндеп интеграциялануы, орта таптың кеңеюі, өмір сүру деңгейінің жақсаруы, әлеуметтік тұрақтылық және төзімділік, сондай-ақ көпжақты институттармен ынтымақтастықтың күшеюі". 2008 жылғы дамушы экономикалар жөніндегі есепте Білім қоғамдары орталығы дамушы экономикаларды "шешілмеген немесе ішінара индустрияландыру жағдайында қарқынды ақпараттандыруды бастан өткізіп жатқан әлемнің аймақтары" деп анықтады. Дамып келе жатқан нарықтар дәстүрлі емес пайдаланушылардың мінез-құлқы, жаңа пайдаланушылар топтарының пайда болуы және өнімдер мен қызметтерді қабылдауы, сондай-ақ өнім технологиялары мен платформаларындағы инновациялардың тоғысқан жерінде жатыр. Сондай-ақ, сыншыл ғалымдар Мексика және Түркия сияқты маңызды дамып келе жатқан нарықтарды зерттеді. Томас Маруа (2012, 2) қаржылық императивтердің маңыздылығы артып келе жатқанын айтады және "дамып келе жатқан қаржылық капитализм" тұжырымын дамытты – қаржы капиталының ұжымдық мүдделері үкімет пен мемлекеттік элиталардың логикалық опцияларын және таңдауларын еңбекшілер мен халықтың мүдделерінен жоғары қоятын дәуір. Жюльен Версюль жақында "дамушы экономикалар" терминін қаржылық критерийлерге негізделген "дамып келе жатқан нарықтардан" ерекшеленетін прагматикалық анықтама ұсынды. Оның анықтамасына сәйкес, дамушы экономика мына сипаттамаларға ие: Орташа табыс: жан басына шаққандағы ЖҰЖ көрсеткіші Еуроодақтың жан басына шаққандағы орташа табысының 10% мен 75% аралығында. Дамыған экономикаларға жететін өсім: соңғы он жылда экономиканың қарқынды өсуі табыстар арасындағы айырмашылықты қысқартты. Институционалдық трансформациялар мен экономикалық ашылу: осы кезеңде ол әлемдік экономикаға тереңірек интеграциялануына ықпал еткен маңызды институционалдық өзгерістерге ұшырады. Осылайша, дамып келе жатқан экономикалар қазіргі жаһанданудың нәтижесі болып көрінеді. 2010 жылдардың басында әлем халқының 60%-ын және ЖІӨ-нің 45%-ын құрайтын 50-ден астам ел осы критерийлерге сай келді. BRICET (BRIC + Шығыс Еуропа және Түркия), BRICS (BRIC + Оңтүстік Африка), BRICM (BRIC + Мексика), MINT (Мексика, Индонезия, Нигерия және Түркия), Next Eleven (Бангладеш, Египет, Индонезия, Иран, Мексика, Нигерия, Пәкістан, Филиппин, Оңтүстік Корея, Түркия және Вьетнам) және CIVETS (Колумбия, Индонезия, Вьетнам, Египет, Түркия және Оңтүстік Африка) сияқты елдердің қатарында. Бұл елдердің ортақ күндері жоқ, бірақ кейбір сарапшылар олардың әлемдік экономикада және саяси платформалардағы рөлі артып келе жатқанына сенімді. Дамып келе жатқан (немесе дамыған) нарықтардың тізімдері әртүрлі болады; инвестициялық ақпарат көздерінде, мысалы, EMIS (Euromoney Institutional Investor Company), The Economist немесе нарық индекстерін жасайтын компанияларда (мысалы, MSCI) оларды табуға болады. Opalesque. TV видеосында хедж-қор менеджері Джонатан Биндер "дамып келе жатқан нарықтар" терминінің қаржы әлеміндегі қазіргі және болашақ маңыздылығын талқылайды. Биндер болашақта инвесторлар дәстүрлі "G10" (немесе G7) пен "дамып келе жатқан нарықтар" жіктемелерін ескермейтінін айтады. Оның пікірінше, адамдар әлемді қаржылық жауапкершілігі бар және жоқ елдер ретінде қарауы керек. Ел Еуропада немесе Оңтүстік Америкада орналасқандығы маңызды емес, дәстүрлі жіктемелердің маңызын жояды. Guégan et al. (2014) сондай-ақ "дамушы ел" терминінің маңыздылығын талқылайды, осылай аталатын дамушы елдердің кредиттік тұрақтылығын дамыған елдермен салыстырады. Олардың талдауына сәйкес, қолданылатын критерийлерге байланысты бұл термин әрқашан орынды болмайды. 10 ірі дамып келе жатқан нарық (БДН) экономикасы (әліпби бойынша реттелген): Аргентина, Бразилия, Қытай, Үндістан, Индонезия, Мексика, Польша, Оңтүстік Африка, Оңтүстік Корея және Түркия. Египет, Иран, Нигерия, Пәкістан, Ресей, Сауд Арабиясы, Тайвань және Таиланд тағы да бірнеше маңызды дамып келе жатқан нарықтар. Жаңадан индустриалданған елдер – бұл экономикасы әлі дамыған елдер деңгейіне жетпеген, бірақ макроэкономикалық тұрғыдан дамушы елдерден озып кеткен дамып келе жатқан нарықтар. Жеке инвесторлар дамып келе жатқан нарықтарға дамып келе жатқан нарықтарға немесе жаһандық қорларға инвестиция жасау арқылы инвестиция жасай алады. Егер олар жеке акцияларды таңдағысы келсе немесе өз ставкаларына жасағысы келсе, олар ADR (американдық депозиталық түбіртектер – АҚШ қор биржаларында саудаланатын шетелдік компаниялардың акциялары) немесе биржалық қорлар (ETF) арқылы жасай алады (ETF акциялар жиынтығын ұстайды). Биржалық қорлар нақты елге (мысалы, Қытай, Үндістан) немесе аймаққа (мысалы, Азия-Тынық мұхиты, Латын Америкасы) бағытталған болуы мүмкін.

In the 1970s, "less developed countries" (LDCs) was the common term for markets that were less "developed" (by objective or subjective measures) than the developed countries such as the United States, Japan, and those in Western Europe. These markets were supposed to provide greater potential for profit but also more risk from various factors like patent infringement. This term was replaced by emerging market. The term is misleading in that there is no guarantee that a country will move from "less developed" to "more developed"; although that is the general trend in the world, countries can also move from "more developed" to "less developed". Originally coined in 1981 by then World Bank economist Antoine Van Agtmael, the term is sometimes loosely used as a replacement for emerging economies, but really signifies a business phenomenon that is not fully described or constrained by such; these countries are considered to be in a transitional phase between developing and developed status. Examples of emerging markets include many countries in Africa, most countries in Eastern Europe, some countries of Latin America, some countries in the Middle East, Russia and some countries in Southeast Asia. Emphasizing the fluid nature of the category, political scientist Ian Bremmer defines an emerging market as "a country where politics matters at least as much as economics to the markets". The research on emerging markets is diffused within management literature. While researchers such as George Haley, Vladimir Kvint, Hernando de Soto, Usha Haley, and several professors from Harvard Business School and Yale School of Management have described activity in countries such as India and China, how a market emerges is little understood. In 2009, Dr. Kvint published this definition: "an emerging market country is a society transitioning from a dictatorship to a free market oriented economy, with increasing economic freedom, gradual integration with the Global Marketplace and with other members of the GEM (Global Emerging Market), an expanding middle class, improving standards of living, social stability and tolerance, as well as an increase in cooperation with multilateral institutions"
In 2008 Emerging Economy Report, the Center for Knowledge Societies defines emerging economies as those "regions of the world that are experiencing rapid informationalization under conditions of limited or partial industrialization". It appears that emerging markets lie at the intersection of non traditional user behavior, the rise of new user groups and community adoption of products and services, and innovations in product technologies and platforms. More critical scholars have also studied key emerging markets like Mexico and Turkey. Thomas Marois (2012, 2) argues that financial imperatives have become much more significant and has developed the idea of 'emerging finance capitalism' – an era wherein the collective interests of financial capital principally shape the logical options and choices of government and state elites over and above those of labor and popular classes. Julien Vercueil recently proposed an pragmatic definition of the "emerging economies", as distinguished from "emerging markets" coined by an approach heavily influenced by financial criteria. According to his definition, an emerging economy displays the following characteristics:

Intermediate income: its PPP per capita income is comprised between 10% and 75% of the average EU per capita income. Catching up growth: during at least the last decade, it has experienced a brisk economic growth that has narrowed the income gap with advanced economies. Institutional transformations and economic opening: during the same period, it has undertaken profound institutional transformations which contributed to integrate it more deeply into the world economy. Hence, emerging economies appears to be a by product of the current globalization. At the beginning of the 2010s, more than 50 countries, representing 60% of the world's population and 45% of its GDP, matched these criteria. along with BRICET (BRIC + Eastern Europe and Turkey), BRICS (BRIC + South Africa), BRICM (BRIC + Mexico), MINT (Mexico, Indonesia, Nigeria and Turkey), Next Eleven (Bangladesh, Egypt, Indonesia, Iran, Mexico, Nigeria, Pakistan, the Philippines, South Korea, Turkey, and Vietnam) and CIVETS (Colombia, Indonesia, Vietnam, Egypt, Turkey and South Africa). These countries do not share any common agenda, but some experts believe that they are enjoying an increasing role in the world economy and on political platforms. Lists of emerging (or developed) markets vary; guides may be found in such investment information sources as EMIS (a Euromoney Institutional Investor Company), The Economist, or market index makers (such as MSCI). In an Opalesque. TV video, hedge fund manager Jonathan Binder discusses the current and future relevance of the term "emerging markets" in the financial world. Binder says that in the future investors will not necessarily think of the traditional classifications of "G10" (or G7) versus "emerging markets". Instead, people should look at the world as countries that are fiscally responsible and countries that are not. Whether that country is in Europe or in South America should make no difference, making the traditional "blocs" of categorization irrelevant. Guégan et al. (2014) also discuss the relevance of the terminology "emerging country" comparing the credit worthiness of so called emerging countries to so called developed countries. According to their analysis, depending on the criteria used, the term may not always be appropriate. The 10 Big Emerging Markets (BEM) economies are (alphabetically ordered): Argentina, Brazil, China, India, Indonesia, Mexico, Poland, South Africa, South Korea and Turkey. Egypt, Iran, Nigeria, Pakistan, Russia, Saudi Arabia, Taiwan, and Thailand are other major emerging markets. Newly industrialized countries are emerging markets whose economies have not yet reached developed status but have, in a macroeconomic sense, outpaced their developing counterparts. Individual investors can invest in emerging markets by buying into emerging markets or global funds. If they want to pick single stocks or make their own bets they can do it either through ADRs (American depositor Receipts – stocks of foreign companies that trade on US stock exchanges) or through exchange traded funds (exchange traded funds or ETFs hold basket of stocks). The exchange traded funds can be focused on a particular country (e. g., China, India) or region (e. g., Asia Pacific, Latin America).

FTSE International дамушы нарықтар индексі

FTSE International Emerging Markets Index компанияның қаншалықты дамып келе жатынын есептейді және бұрынғыдан кем деңгейде болған көптеген компаниялардың өркендеуіне көмектесті. Бұл туралы Қытай, Үндістан және Бразилия сияқты көптеген елдер хабарлаған.

Жаңадан пайда болатын нарықтардағы көпұлтты компаниялар туралы есеп

2016 жылы Корнелл университетінің Сэмюэл Кертис Джонсон менеджмент мектебінің жаңа нарықтар институтында Лурдес Касанова мен Энн Мирук бастаған «Жаңа нарықтардың көпұлтты компаниялары» есебі жаңа экономикалар мен жаңа нарықтардағы көпұлтты компаниялардың (ЖМК) экономикалық көрсеткіштерін талдайды. Есеп осы компаниялардың шетелдік инвестициялары, кірістері, бағасы және басқа да бизнес деректерін, EMI зерттеу тобының көмегімен зерттейді. Есептің екінші бөлімінде ЭЫДҰ Даму орталығының EmNet, Дүниежүзілік банк тобының Халықаралық қаржы корпорациясы, Колумбиядағы Анд университетінің бизнес мектебі және Жаңа көпұлтты компанияларды зерттеу желісінің басқа да университеттері мен одан тыс жерлердегі тараулар қамтылған. Есеп «E20+1» жаңа экономикалар тобын құрды, ол 20 ең ірі жаңа экономиканы және Қытайды қамтиды. Бұл экономикалар номиналды жан басына шаққандағы жалкі өнімге (ЖӨӨ), әлемдік саудадағы үлесіне және кедейлік деңгейіне сүйене отырып таңдалды. 2020 жылғы есепте EMI E20 елдерінің маңызды кезеңдерін жариялады. 2021 жылы EMI кірісі бойынша 500 ең ірі компанияның (EMNC 500R), нарықтық капитализациясы бойынша 500 ең ірі компанияның (500MC) және ESG бойынша ең жақсы 200 компанияның (200ESG) рейтингін іске қосты. 2022 жылы есеп E20+1 елдерінің D ESG рейтингін жариялады. D ESG рейтингісі елдерді экономикалық өсуі (D) және ESG көрсеткіштері бойынша бағалайды.

Жаһандық өсімнің генераторлары

"Жаһандық өсімнің қозғаушы күштері" немесе 3G (елдер) – Citigroup сарапшыларының 2010–2050 жылдар аралығындағы ең үміткер өсімге ие елдер ретінде анықтаған балама классификациясы. Оларға Индонезия, Египет, тағы жеті дамып келе жатқан ел және бұрын тізімде болмаған екі ел, атап айтқанда Ирак және Моңғолия кіреді. Бұл елдердің қайта жіктелуіне қатысты, басқа елдер сияқты, BRICS-те болғандай, аббревиатура жасау мақсатында пікір қақтығыстары болды.

Жаңа нарықтардағы сұранысты бағалау

Жаңа нарықтар мен дамушы экономикаларда өнімдерге немесе қызметтерге деген сұранысты бағалау менеджерлер үшін күрделі және қиын болуы мүмкін. Бұл елдердің ерекше коммерциялық ортасы бар және сенімді деректер, нарық зерттеу фирмалары мен білікті сұхбаттасушылардың саны шектеулі болуы мүмкін. Кейбір елдердегі тұтынушылар сауалнамаларды жеке өмірге араласу деп қабылдауы мүмкін. Сауалнамаға қатысушылар зерттеушілерге шындықты айтудың орнына, олар естігісі келетін жауаптарды беруге тырысуы мүмкін. Дегенмен, кейбір компаниялар дамушы нарықтардың ерекшеліктеріне байланысты, олардың динамикасын зерттеу үшін жеке бизнес бөлімшелерін құрған.