Кіріспе

Токионың үлкен аймағы – Жапонияның Канто аймағынан (Токио префектурасы және Чиба, Гунма, Ибараки, Канагава, Сайтама және Точиги префектураларын қоса алғанда), сондай-ақ көршілес Чубу аймағының Яманаши префектурасынан тұратын әлемдегі ең көп халқы бар метрополитен аймағы. Жапон тілінде ол әртүрлі атаулармен белгілі, ең көп қолданылатыны – Астана аймағы (首都圏). 2016 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының есебуынша, жалпы халық саны 38 140 000 адамды құрайды. Оның ауданы шамамен 13 500 км² (5 200 миль²), ал халық тығыздығы – 2 642 адам/км². Салынған және қалалық қызмет атқаратын жер көлемі бойынша әлемдегі екінші ірі метрополитен аймақ болып табылады, ауданы 8 547 км² (3 300 миль²), ал Нью-Йорк метрополитен аймағынан (11 642 км² (4 495 миль²)) кейін қалады. Токио метрополитен аймағының 2 триллион АҚШ долларын құрайтын жалпы ішкі өнімін тек Нью-Йорк метрополитен аймағы ғана басып өтеді.

Анықтама

Үлкен Токио аймағының әртүрлі анықтамалары бар, олардың әрқайсысы әртүрлі жақтарын қамтуға тырысады. Кейбір анықтамалар заңмен немесе үкіметтік ережелермен нақты белгіленген, ал кейбіреулері әкімшілік аумақтарға қарапайым түрде негізделген, енді біреулері зерттеу мақсатында, мысалы, жұмысқа бару жолдары немесе Орталық Токиодан алшақтығы бойынша жасалған. Әр анықтаманың халық саны, егжей-тегжейлілігі, әдістемесі және кеңістіктік байланысы әртүрлі.

Токио, Үлкен Токио және Кантоның әртүрлі анықтамасы

Ішкі Токио және Токио деректері
Адам саны, мыңдаған (жыл)
Аймақ (км²)
Адам тығыздығы (адам/км²)
Карта
Бұрынғы (таратылған) Токио қаласының шектері
23 арнайы округ, ешбір билікке сәйкес келмейді
8,841 (1970CF), 8,135 (2000CF), 8,490 (2005CF), 8,949 (2010CF), 9,256 (2015 12CR)
621.9
13,080 (2000)
14,390 (2010)
14,883 (2015–12)
Токио метрополисі
Префектура деңгейіндегі юрисдикция (Токиодан), Идзу және Огасавара аралдарын қоспағанда
12,038 (2000CF), 12,541 (2005CF), 13,129 (2010CF), 13,479 (2015 12CR)
1808
6,658 (2000)
6,936 (2005)
7,216.5 (2010)
7,455 (2015–12)

Токио қалалық аймағы деректері
Адам саны, мыңдаған (жыл)
Аймақ (км²)
Адам тығыздығы (адам/км²)
Карта
Токио қалалық жұмыспен қамту аймағы (Метрополистік жұмыспен қамту аймағы)
23 арнайы округке кемінде 10% халқы жол тартатын барлық муниципалитеттер. Бұл анықтама бойынша сандарды үлкен зерттеулерсіз жаңарту қиын.
–
–
–
Токионың ірі метрополистік аймағы (東京大都市圏)
Токионың метрополистік үкіметтік ғимараттарының Синдзюкудағы 50 және 70 шақырым аралығында орналасқан муниципалитеттер жиынтығы. Қала маңындағы қалалар үлкен жолаушылар пойызы бағыттары бойынша саусақ сияқты созылады және тығыздық біркелкі емес, экспресс аялдамалар бойымен құрылады, сондықтан бұл анықтама құнды.
32,714 (<50 км, 2010), 36,303 (<70 км, 2010)
–
–

Әкімшілік аймақ деректері
Адам саны, мыңдаған (жыл)
Аймақ (км²)
Адам тығыздығы (адам/км²)
Карта
Канто аймағы
Бүкіл ұлттық аймақ, көптеген ауылдық аймақтарды қамтиды
40,550 (2000CF)
42,607 (2010CF)
42,945 (2015 12CR)
32,423.9
1,314.1 (2010)
Ұлттық астана аймағы
Ұлттық астана аймағын жоспарлау туралы заңға сәйкес, өте ірі әкімшілік аймақ, негізінен Канто және Яманаши, үлкен ауылдық аймақтарды қамтиды.
41,438 (2000CF)
43,470 (2010CF)
43,785 (2015 12CR)
36,889.28
1,178.4 (2010)

Ескертпелер мен дереккөздер:
Барлық сандар Жапония статистика бюросынан алынған, метро жұмыспен қамту аймағын қоспағанда, Токио университеті, Ғарыштық ақпараттық қызмет орталығы жүргізген зерттеу.
Қысқартулар: CF – Ұлттық санақтың соңғы деректері (ЖСБ-мен 5 жылда бір рет), CR – азаматтық тіркеу (жергілікті билік орындарымен, заң талаптарына сәйкес ай сайын жинақталады), CP – санақтың алдын ала мәліметтері.

Ұлттық астана аймағы

Жапонияның Ұлттық астанасы (首都圏) 1956 жылғы заңмен белгіленген Үлкен Токио аймағын білдіреді, онда ол "Токио және үкімет жарлығымен жарияланған оны қоршаған аймақ" деп анықталған. Үкімет жарлығы оны Токио және Канто аймағындағы алты префектураның барлығы, сондай-ақ Яманаси префектурасы деп белгілеген. Бұл Үлкен Токионың барлық бөлігін қамтиды, бірақ халық тығыздығы төмен таулы аймақтарды және Токио басқаруындағы шалқар Бонин аралдарын да қамтиды.

Халықаралық салыстыру

"Бір мегаполис үш префектура" анықтамасын пайдаланғанда, Токио Лос-Анджелес округімен шамалас аумаққа ие, ал халқы 21,9 миллион адамды құрайды, бұл Нью-Йорк қаласының біріктірілген статистикалық аймағынан екі еседен астам кішіді. Үлкен Джакарта сияқты басқа да мегаполистер Үлкен Токиоға қарағанда әлдеқайда ықшам және тығыз орналасқан.

Қалалық аумақ анықтамасының түсініксіздігі мен мәселелері

Оңтүстік Канто аймағы (南関東) – мағынасы шала түсініксіз ұғым. Көбінесе бұл бір мегаполис, екі префектура, немесе Сайтама префектурасы кірмейтін аймақ деп түсініледі. Ресми түрде бұл Оңтүстік Канто блогы, ол Үлкен Токио аймағы емес, Канагава, Чиба және Яманаси префектураларын қамтитын ұлттық сайлаудағы пропорционалдық өкілдік блогы. Күнделікті сөйлеуде #Ұлттық астана аймағы (National Capital Region) көбінесе Үлкен Токио аймағын білдіреді. Ал ресми түрде бұл термин Канто аймағының және Яманаси префектурасының барлық аумағын қамтиды. Токио мегаполисіне 394 км аралдар (Идзу және Огасавара аралдары), сондай-ақ батысқа қарай 331 км-ге созылған таулы аймақтар кіреді, олар ресми түрде Үлкен Токионың құрамында болғанымен, жабайы табиғат немесе ауылдық жерлер болып табылады.

Токиодағы қалалар

Токио заңды түрде "метрополия" деп аударылатын то (都) ретінде жіктеледі және Жапонияның қырық жеті префектурасының бірі болып саналады. Мегаполис Токионың префектуралық басқармасымен тұтастай басқарылады.

Шығыс Токио мегаполисі

Токио мегаполисінің шығыс бөлігінде орналасқан Орталық Токио бір кезде Токио қаласы ретінде құрылған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде таратылды. Оның құрамына кіретін бөлімдер Токионың арнайы округтері (арнайы округтер) деп қайта жіктелді. Қазіргі уақытта жиырма үш арнайы округтердің әрқайсысының жеке әкімі мен қалалық кеңесі бар, олар заңды түрде қала мәртебесіне ие және өздерін ағылшын тілінде "қалалар" деп атайды. Дегенмен, Жапонияның ірі қалаларын тізімдегенде Токионың жиырма үш округі көбінесе бір қала ретінде қарастырылады.

Шекаралық аймақтар

Үлкен Токионың нақтырақ анықтамаларына Numazu Mishima (шамамен 450 000 адам) оңтүстік-батыста, Maebashi Takasaki Ōta Ashikaga (шамамен 1,500,000 адам) солтүстік-батыста және 宇都宮都市圏 (шамамен 1,000,000 адам) солтүстікте кірмейді. Егер оларды қоссақ, Үлкен Токионың халқы шамамен 39 миллионға жетер еді. Demographia қалалық аймақтарды анықтағанда Takasaki Maebashi-ді Токио-Йокогама аймағының бір бөлігі ретінде қарастырады.

География

Негізгі қалалық ауданның орталығында (Токио станциясынан шамамен алғанда біріншісі) бұрын бір қала ретінде қарастырылған, бірақ қазір жеке муниципалитеттер ретінде басқарылатын және Шинжуку, Шибуя, Икебукуро және Гинза сияқты көптеген ірі сауда орталықтарын қамтитын 23 арнайы округ орналасқан. 23 арнайы округтің төңірегінде, Токионың орталығынан (үзіліспен) айналатын 16-шы бағдарламалық жолмен шеңбер құрайтын, бірімен-бірі бірігіп жатқан көптеген қала маңындағы қалалар бар, бұл үздіксіз құрылыс аймағын құрайды. Шеңбер бойындағы ірі қалалар: Йокогама (Токиодан оңтүстікке қарай), Хачиоджи (батысқа қарай), Омия (қазір Сайтама қаласының бөлігі, солтүстікке қарай) және Чиба (шығысқа қарай) жатыр. 16-шы бағдарламалық жол шеңберінде Токио шығанағының жағалауы ауыр индустрияланған, Кейхин өнеркәсіптік аймағы Токиодан Йокогамаға дейін, ал Кеййо өнеркәсіптік аймағы Токиодан шығысқа қарай Чибаға дейін созылады. Негізгі қалалық аумақтың шетінде Тама жаңа қаласы сияқты көптеген жаңа қала маңындағы тұрғын үйлер салынған. Ландшафт Жапонияның көп бөлігімен салыстырғанда салыстырмалы түрде тегіс, көбінесе төменгі төбелерден тұрады. 16-шы бағдарламалық жолдан тыс жерде ландшафт көбінесе ауылдық сипатқа ие. Оңтүстік-батысқа қарай Сагами шығанағының жағалауында орналасқан әртүрлі қалалар мен кенттерді қамтитын Шонан аймағы бар, ал батысқа қарай аймақ таулы. Аймақ арқылы көптеген өзендер ағып өтеді, олардың ішіндегі ең ірілері – Аракава және Тама өзендері.

Экономика

Токио астаналық аймағы әлемдегі екінші ірі қалалық экономикаға ие және Нью-Йорк пен Лондон қалаларымен қатар сауда және коммерцияның маңызды жаһандық орталықтарының бірі болып табылады.

Темір жол

Үлкен Токиода жоғары жылдамдықты темір жол, қалалық рельстер, метро, монорельстер, жеке желілер, трамвайлар және тағы да басқалары бар кең теміржол желісі бар. Үлкен Токио аймағында шамамен 136 жеке теміржол желісі бар, ал аймақтың анықтамасына байланысты 1000 мен 1200 аралығында теміржол станциясы бар, олардың көпшілігі интенсивті пайдалануға арналған, әдетте 10 вагондық (ұзын) пойызға сыйымды. Станциялар бір уақытта жүздеген мың жолаушыны қабылдауға арналған, ал ірі дүкендер мен корпоративтік кеңселерді байланыстыратын шақырымдаған туннельдермен жабдықталған. Токио станциясының жер асты байланыстары кең, ал Шинжуку станциясында 200-ден астам шығу орындары бар. Үлкен Токионың теміржол желісі, тәуліктік жолаушылар ағыны және физикалық аумақ бойынша әлемдегі ең ірісі болып есептеледі – тәулігіне 40 миллионнан астам сапар (20 миллион жеке жолаушы) және шамамен белгілі бір ұзындықтағы жолдар. Шинжуку станциясы күніне орташа есеппен 3,34 миллион адам пайдаланады, бұл оны әлемдегі ең жұмбақ теміржол стансасы етеді. 2001 жылы Үлкен Токио тұрғындарының 57 пайызы теміржолды негізгі көлік түрі ретінде пайдаланған. JR East және көптеген басқа тасымалдаушылар аймақты теміржол желілерімен кесіп өтеді. Ең маңызды тасымалдаушылар: Keihin Kyūkō Electric Railway (Keikyū), Keisei Electric Railway, Keiō Electric Railway, Odakyū Electric Railway, Seibu Railway, Tōbu Railway және Tōkyū Corporation. Токионың екі метро жүйесінен – Токио метрополитені мен Токио көлік бюросынан (Toei және Toden желілері) басқа, Йокогамада да екі метро желісі бар. Токио монорелісі Ханеда әуежайы мен Яманоте желісіндегі Хамацучо стансасы арасында маңызды шаттл қызметін ұсынады.

Басқалар

Шуто тас жолы жүйесі астана аймағындағы басқа ұлттық тас жолдарымен байланысады. Токио мен Йокогама ірі коммерциялық теңіз порттары болып табылады, сондай-ақ Жапонияның Теңіздік өзін-өзі қорғау күштері мен АҚШ Әскери-теңіз күштері Йокосукада теңіз базаларын ұстап тұрады.