Кіріспе

Ежелгі адамдар қолданған тас қашау техникасының ерекше түрі.

Леваллуа техникасы (lə. va. lwa) – археологтардың орта палеолит дәуірінде, шамамен 250 000–300 000 жыл бұрын дамыған ерекше тас өңдеу түріне берген атауы. Бұл Мостер тас құралдары өндірісінің бір бөлігі болып табылады және оны Еуропада неандертальдықтар, ал Левант сияқты басқа аймақтарда қазіргі адамдар қолданған. Бұл техника Франциядағы Париждің Леваллуа-Перре қалашығында 19 ғасырда табылған кремний құралдарының құрметіне аталған. Бұл әдіс литтерді өңдеудің бұрынғы әдістерінен күрделірек болды, дайындалған литтер ядросынан литтер жаңқаларын айыруды қамтиды. Бір жағынан соққы алаңы жасалады, содан кейін ядроның жиектері жоспарланған жаңқаның контуры бойынша жаңқаларды алып тастау арқылы түзетіледі. Бұл ядроның бетінде дөңгелек пішін жасайды, ол «тасбақа ядросы» деп аталады, себебі әртүрлі іздер мен дөңгелек пішін тасбақаның қабығын еске салады. Соққы алаңына соққанда, литтер жаңқасы литтер ядросынан ерекше жазық-дөңгелек пішінде бөлінеді және оның барлық жиектері бұрынғы түзету жұмысының нәтижесінде өткірленеді. Бұл әдіс соңғы жаңқаның мөлшері мен пішінін бақылауға мүмкіндік береді, одан кейін ол қырғыш немесе пышақ ретінде қолданылады, бірақ бұл техника Леваллуа ұштары деп аталатын садақ оқтарын жасауға да бейімделуі мүмкін. Ғалымдар Леваллуа кешенін өзгергіштігіне байланысты 3-ші деңгейдегі технология деп санайды. Бұл Төменгі палеолиттің Ашель кешенінен бір деңгей жоғары.

Шығу тегі

Бұл техника алғаш рет Төменгі Палеолитте табылды, бірақ ең көп кездесетіні Орта Палеолиттің неандертальдық Мустер индустриясымен байланысты. Левант аймағында Леваллуа техникасын Орта Тас дәуірінде анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамдар да қолданған. Солтүстік Африкада Леваллуа техникасы Орта Тас дәуірінде, әсіресе Атериан өнеркәсібінде өте кішкентай қысқаша нүктелерді (снарядтарды) жасау үшін пайдаланылған. Леваллуа ядролары өз платформаларында кейбір өзгерістерді көрсетсе де, олардың қабықша жасау беттері таңғаларлық біркелкілікке ие. Леваллуа техникасы түсініксіз болғандықтан, осы процесті үйрету қажет, демек тіл мұндай технологияның қажетті шарты болуы мүмкін. Алайда, Онума, Аоки және Аказава (1997) қазіргі адамдарға Леваллуа техникасын сөзбен үйретумен салыстырылатын тиімділікпен сөзсіз үйретуге болатынын анықтады.

Азия

Сирия/Израиль: осы мәдениетке тән құрал-саймандар табылған стратиграфиялық тізілімде қазылған. Ауғанстан: Хайбақ аңғарында орналасқан құралдар. Гонконг: Шығыс Жаңа аумақтардағы Сай Кунгтың Вонг Тей Тунгы. Пәкістан: Солтүстік Пәкістандағы Соан аңғарындағы Соандық технологиялық кешені 3-ші дәрежелі Леваллуа кешені ретінде анықталды. Қытай: Қытайдың оңтүстік-батысындағы Гуаниньдун үңгірінен алынған тас құралдарынан Леваллуа технологиясының дәлелі Ху және авторлар (2018) тарапынан шамамен 170 000–80 000 жыл бұрын ұсынылды. Қытайда жапырақ тәрізді құралдар табылган алғашқы орын 1923 жылы Винсент және Пьер Тейяр де Шарденнің Шүйдунгоуда болды. Олар қазба жұмыстарын жүргізген кезде он екі локалитет анықталды, олардың жасы шамамен 40 000–10 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Осы он екі локалитет ішінде SDG1 көптеген ерекше, созылған жартылай фабрикаттар мен Леваллуаға ұқсас ядролардың табылуына байланысты ең маңыздысы болып табылды. Үндістан: Үндістанның Атирампаккам қаласындағы қабатталған тарихқа дейінгі орны Ашель мәдениетінің аяқталуын және Орта палеолит мәдениетінің пайда болуын көрсететін процестер шамамен 385 ± 64 мың жыл бұрын болғанын көрсетті (мың жыл).

Оңтүстік Кавказ

Армения: Нор Геги: бір археологиялық орын. Кейінгі лава ағыны астындағы топырақтан сақталған және 325 000–335 000 жыл бұрын дауланған артефакттар екі ерекше тас құрал технологиясының үйлесімі болды: екі жақты құралдар және Леваллуа құралдары. Дэниел Адлердің пікірінше, осы орында екі жақты және Леваллуа құралдарының қатар болуы, жергілікті халықтың Леваллуа технологиясын бұрыннан бар екі жақты технологиядан дамытқандығының алғашқы нақты дәлелі болып табылады, ал Нор Гегиден табылған артефакттар бір халықтың технологиялық икемділігі мен әртүрлілігін көрсетеді. Ол сондай-ақ, бұл технологиялық өзгерістер халық алмасуының нәтижесі деген көзқарасқа қарсы келеді және Леваллуа технологиясы ортақ технологиялық түбіне ие әртүрлі адам популяцияларында қолданыстағы технологиядан тәуелсіз дамыды деген тұжырым жасайды.