Кіріспе
Шахматтың құрып кету нұсқасы – 1985 жылы Games журналының редакторы Р. Уэйн Шмитбергер тапқан шахматтың бір түрі. Маттың орнына жеңіс шарты ретінде, ойынның мақсаты қарсыластың белгілі бір түріндегі барлық фигураларын жою болып табылады. Яғни, мақсат мыналардың кез келгені болуы мүмкін:
Extinction chess is a chess variant invented by R. Wayne Schmittberger, editor of Games magazine, in 1985. Instead of checkmate as the winning condition, the object of the game is the elimination of all of a particular type of piece of the opponent. In other words, the objective is any of the following:
қарсыластың барлық патшаларын ұстап алу;
қарсыластың барлық патшайымдарын ұстап алу;
қарсыластың барлық мұнараларын ұстап алу;
қарсыластың барлық пілдерін ұстап алу;
қарсыластың барлық жылқыларын ұстап алу;
қарсыластың барлық пешкаларын ұстау немесе түрлендіру арқылы жою. Түрленген пешка енді пешка болып саналмайды. Сол сияқты, егер ойыншының бұрыннан патшайымы болса және пешканы тағы бір патшайымға түрлендірсе, оларды жою үшін екі патшайымды да ұстау қажет. Бұл ойында патша ерекше фигура емес, сондықтан пешканы патшаға түрлендіруге рұқсат етіледі. Сондай-ақ, шахматта тұрғанда немесе шахмат арқылы қорғануға рұқсат етіледі. Шахматтың қалған ережелері өзгермейді: патша мен мұнара бұрын жылжуға тиіс емес, ал олардың арасында ешқандай фигура болмауы керек. Сол сияқты, мұнаралар, пілдер және патшайымдар өз түрінің соңғысы болса да, шабуылға ұшыраған қыштарды еркін кесіп өте алады. Егер түрлендіруге байланысты болса, екі тарап та бір қадамда құрып кетуі мүмкін. Мысалы, ақтардың b7-де соңғы пешкасы, ал қаралардың c8-де соңғы пілі болса; ақтар bxc8=Q ойнаса, бұл ақ пешкалар мен қара пілдердің құрып кетуіне себеп болады. Бұл жағдайда ақтар жеңіске жеткен деп есептеледі, өйткені екі тарап та жеңіс шарттарын орындағанмен, осы жағдайға ақтардың қадамы себеп болды.
capture all the opponent's queens;
capture all the opponent's rooks;
capture all the opponent's bishops;
capture all the opponent's knights;
eliminate all of the opponent's pawns, by capturing or by promotion. A promoted pawn is considered no longer a pawn. By the same token, if a player already has a queen, and promotes a pawn to another queen, then both queens would need to be captured to make them extinct. The king is not a special piece in this game, and it is legal to promote a pawn to a king. It is also legal to castle when in check, or to castle through check. The other rules of castling are the same: the king and the rook must not have previously moved, and there must be no pieces in between. Similarly, rooks, bishops, and queens may freely cross attacked squares, even if they are the last of their type. Both sides can suffer an extinction on the same move, if pawn promotion is involved. For example, White might have a last pawn on b7, and Black a last bishop on c8; then if White plays bxc8=Q, it causes the extinction of both the white pawns and the black bishops. In this case White is ruled to have won, as although both sides have fulfilled their winning conditions, it was a move by White that brought this situation about.
Үлгі ойындары
Н. Н. Фабрис Лиарде, Мессиньи 1998: 1. е4 d5 2. exd5 Qxd5 3. Nc3 Qa5 4. a3 e5 5. b4 Bxb4 6. axb4 Qxa1 7. Bc4 Nf6 8. Ба2? 0 0 9. Nge2 Rd8 10. Bc4 Nc6 11. b5 Nd4 12. 0 0 Nxe2 13. Nxe2 Rd4 0–1
Ақ екі слонды да жоғалтады. "Алмасуды ұту" әдетте құрып кету шахматында жаман болғанымен, бұл жағдайда бірінші қатардағы байлау өте күшті: ақтар оны дұрыс бағаламады және қара ладьяның d қатарына жылдам келуін ескермеді.
1. e4 d5 2. exd5 Qxd5 3. Nc3 Qa5 4. a3 e5 5. b4 Bxb4 6. axb4 Qxa1 7. Bc4 Nf6 8. Ba2? 0 0 9. Nge2 Rd8 10. Bc4 Nc6 11. b5 Nd4 12. 0 0 Nxe2 13. Nxe2 Rd4 0–1
White loses both bishops. Although "winning the exchange" is usually bad in Extinction Chess, the pin on the first rank in this case is very potent: White underestimated it and the Black rook's swift arrival on the d file.