Кіріспе

Ертедегі ислам сектасы күнәкарларды соттамай немесе сенімсіздік айыбын қоймайтын.

Мурджиа (المرجئة, ағылшын тілінде: "Кейінге қалдырушылар"), сондай-ақ Мурджиалар немесе Мурджииттер деп те аталатын, ертедегі ислам сектасы. Мурджиа мұсылманның діннен тайғанағанын немесе тайған жоғын тек Құдай ғана анықтай алады деген пікірде болды. Осыған байланысты, мұсылмандар үлкен күнә жасағандарға қатысты сот үкімін кейінге шегуді (ʾirjāʾ) және сенімсіздік (takfir) айыбын тағудан немесе Исламды өз діні деп жариялаған адамды жазалаудан аулақ болуы керек. Сондай-ақ, олар ізгі амалдар немесе оларды жасамау адамның сеніміне әсер етпейді деп сенді, және ешқандай құлшылық жасамайтын адам, таза сенімде болғанша, ахиратта жазаланбайды. Олар: "Нақпақ амалдар сенімге зиян келтірмейді, ал ізгі амалдар сенімсіздікке көмектеспейді" дейтін. Сунан Ибн Маджадағы Пайғамбар Мұхаммедке (ﷺ) телінген хадисте, Қадариялармен бірге Мурджиалар да исламнан айырылғандығы айтылады: "Бұл үмметте исламнан үлесі жоқ екі топ бар: Мурджиалар мен Қадариялар."

Шығуы

Исламның алғашқы ғасырларында мұсылман ой-пікірлері әртүрлі этникалық және философиялық топтардың көптеген ықпалына тап болды. Бұл топ Рашид халифалары Осман ибн Аффан мен Әли ибн Әби Талибты өлтіруге байланысты туған дау-жанжалдардың нәтижесінде пайда болды. Мурджия – күнә және нағыз мұсылман кім деген анықтамаға қатысты ертегі даулар бойынша харижиттерге қарсы шыққан діни мектеп. Харижиттер күнә жасау исламнан шығумен тең деп есептеді, ал Мурджия оған керісінше, амалдар исламнан шығармайды, тіпті адамның иманына да әсер етпейді деп мәлімдеді. Харижиттерден өзгеше, Мурджия басқа адамдардың сенімін бағалауды кейінге қалдыру идеясын жақтады. "Мурджия" сөзі араб тілінде "кейінге жылдырушы" деген мағына береді. Мурджияның діни ұстанымы бойынша, кімнің шынайы мұсылман екенін, ал кім емес екенін бағалау құқығы тек Аллаға ғана тиесілі, ал мұсылмандар басқа мұсылмандарды да қауымның бір бөлігі деп санауы керек. Бұл дін Омейя әулетіне және исламға жаңа кірген, бірақ имансыздық танытқандарға төзімділік көрсетуге мүмкіндік берді. Олар мұсылмандар арасында бірлікке шақырып, келісімшіл қағидаларымен танымал болды.

Үлкен күнә туралы нанымдар

Хариджиттер үлкен күнә жасаған адам мұсылман емес деп есептегенімен қарама-қайшы, Муржииттер Аллаға деген шынайы сенім мен бойұсынуды, ізгі амалдар мен құдайға жақындаудан гөрі маңыздырақ деп білді. Олар үлкен күнә жасаған мұсылманның мұсылмандығын сақтап, адал болған жағдайда жұмаққа ілігуге лайық деп санады. Ал, ширк жасаған адамдардың жақсы амалдары құтқаруға көмектеспейді. Осылайша, сенім басты орынға қойылады. Муржииттердің үлкен күнә жасаған адамның сенуші болып қалатыны туралы пікірі кейінірек Матуриди, Аш'ари және Муътазила сияқты діни мектептер тарапынан өзгерістермен қабылданып, дамытылды.

Мұра

Ханафи (699-767 жж.) сүнни құқық мектебінің негізін қалаушы Әбу Ханифа көбінесе Мурджиямен байланысты болды. Ол өзінің "Әл-Фикһ әл-Акбар I" еңбегінде ерте мұсылман сенімдері туралы ең көне сақталған жұмыстың бірін ұсынды, Мұхаммедтің барлық сахабаларын құрметтеуді, Осман мен Әлиге қатысты сот үкімін тоқтатуды және қадарға сенуді жақтады. Оның еңбектері кейінгі сүнни теологиясының дамуына маңызды үлес қосты, бірақ ханбализм одан ерекшеленеді.