Кіріспе
Израиль скрипашисі (1922–2020)
Иври Гитлис (25 тамыз 1922 – 24 желтоқсан 2020) – израильдік виртуоз скрипаши және ЮНЕСКО-ның ізгі ниет елшісі. Ол әлемдегі ең танымал оркестрлермен, оның ішінде Лондон филармониясымен, Нью-Йорк филармониясымен, Берлин филармониясымен, Вена филармониясымен және Филадельфия оркестрімен бірге өнер көрсетті.
Ерте өмір және білім
Ицхак Меир (Исаак) Гитлис 1922 жылғы 25 тамызда Израильдегі Хайфа қаласында Ашер мен Хедва Гитлис ата-анасының еврей отбасында дүниеге келді. Гитлис бес жасында алғашқы скрипкасын алып, досы Цви Цайтлинмен бірге мадам Великовскийден сабақ ала бастады. Кейін ол Джозеф Сигетидің шәкірті Мира Бен Амиден жеке сабақтар алды. Сегіз жасында ол Бронислав Губерманға өнер көрсетіп, Францияда оқуына қаржы жинау науқаны ұйымдастырылды. 1933 жылы ол анасымен бірге Парижге келді және пианист Селинье Шаиль Ришездің күйеуі Марсель Шаильден сабақ ала бастады. Олардың отбасымен жақын қарым-қатынаста болғандықтан, ол Джордж Энеску мен Жак Тибоға танысты. Осы кезеңде ол өзінің туған есімін (Исаак) Ивриге өзгертуге шешім қабылдады. 11 жасында Гитлис (Джитлис) Париж консерваториясына Жюль Бушерит класына қабылданды және 1935 жылы бітірді. 1938–1940 жылдары оның ұстаздары Парижде Джордж Энеску мен Жак Тибо, Бельгиядағы Спа қаласында және кейінірек Лондонда Карл Флеш болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Лондонға барып, екі жылдай соғыс зауытында жұмыс істеді, сосын Британ армиясының суретшілер тобына жіберілді. Ол одақтас әскерлері үшін және соғыс зауыттарында көптеген концерттер берді. Соғыстан кейін ол Лондон филармониялық оркестрімен сәтті дебют жасады, одан кейін BBC және Ұлыбританияның басқа да барлық маңызды оркестрлерімен өнер көрсетті.
1950 жылдар
1951 жылы мұғалімі Элис Пашкустың ұсынысымен Париждегі Лонг Тибо байқауына қатысып, бесінші орынды жеңіп алды. Байқаудың іріктеу кезеңінде ол соғыс жылдары Страдивари скрипкісін ұрлаған деген қауесет тарады, бұл финал күні жанжалға себеп болды. Гитлердің құлағаннан кейін алты жыл өткен соң да Францияда еврей болу тақырыбы әлі де пікірталас тудырып жатты. Сол жылы Гитлис Парижде алғаш рет концерттік өнер көрсетеді, 9 шілдеде Марсель де Вальмалеттің демеушілігімен Salle Gaveau залында өнер танытады. 1950 жылдары ол АҚШ-қа көшіп, онда Жаша Хайфецпен танысады. Сол жерде ол Сол Хуроктың басқаруымен бірнеше гастрольдік сапарлар жасады, оның ішінде Юджин Ормандимен (Чайковский, Филадельфияда) және Джордж Сзелльмен (Сибелиус, 15, 16 және 18 желтоқсан 1955 жылы Нью-Йоркте) бірге. Еуропаға оралғаннан кейін, 1954 және 1955 жылдар аралығында Vox лейблі үшін Бергтің концерттерін жазды ("Ангелдің естелігіне арналған скрипка концерті", "Камерлік концерт" Vox PL 8660, 1954 жылы "Grand Prix du Disque" сыйлығына ие болды), Чайковский, Мендельсон, Стравинский ("Скрипка концерті, "Двойной концертпен") және дирижер Жаша Хоренштейнмен Барток, Брух және Сибелиус. Оның Бартоктың 2-ші скрипкалық концерті мен соло скрипкалық сонатасы Vox PL 9020 жазбасы 1955 жылы New York Herald Tribune газетінен "Жылдың үздік жазбасы" сыйлығын жеңіп алды.
1960 жылдар
1963 жылы ол Кеңес Одағында концерт берген алғашқы израильдік скрипкашы болды. Ол Кеңес Одағы мен Израильдің мәдени алмасу бағдарламасы аясында Вильнюсте (1963 жылғы 23 қазанда) басталган бірқатар концерттер берді. Оның басқа концерттері Мәскеуде, Ленинградта, Киевте және Одессада өтті. 1968 жылы ол The Rolling Stones Rock and Roll Circus фильміне қатысып, Йоко Оно мен The Dirty Mac тобымен бірге "Whole Lotta Yoko" әнін орындады. Көптеген композиторлар оның үні мен ойнау өнеріне қызығушылық танытты, соның ішінде Рене Лейбовиц өзінің Скрипкалық концертін, Op. 50 (1958) оған арнады; Роман Хаубенсток Рамати скрипка мен оркестр үшін "Секвенциялар" (1958) шығармасын жазды; Бруно Мадерна "Ивриге арналған пьеса" (1971) атты шығармасын жазды, оны Гитлис коммерциялық түрде жазбаға, бірақ 1983 жылғы 25 мамырда Парижде тікелей орындап жазды; Янис Ксенакис "Микка" шығармасын Гитлис 1972 жылы тұңғыш рет орындады; Чарльз Гарольд Бернштейн Гитлистен шабыттанған соло скрипкаға арналған екі шығарма жазды, "Израильдік рапсодия" және "Романтикалық сюита" (1984).
1970 жылдар
1972 жылы Гитлис инновациялық бағдарламаларымен әйгілі «Фестиваль де Венс» фестивалін құрды. Ол сондай-ақ Сент-Андре-де-Кубзак, Альфорвиль және Бонифасио музыка фестивальдерінің идея авторы және ұйымдастырушысы болды. 1975 жылы Франсуа Трюффоның «Адель Х. тарихы» фильмінде гипнотизер рөлінде драматикалық тұрғыдан маңызды рөл ойнады. Ол Жапонияға жиі сапар шегетін, онда ол өте танымал болды.
He often visited Japan, where he was very popular.
1990 жылдар
1990 жылы Гитлис ЮНЕСКО-ның ізгі ниет елшісі болып тағайындалды. Оның айтуынша, мақсаты – «білім беруді және бейбітшілік пен төзімділік мәдениетін қолдау» еді. 1995 жылы Халықаралық биоэтика комитетінің үшінші сессиясының ашылуында өнер танытты.
2000 жылдар
Иври Гитлис (Ицхак Перлманмен бірге) «Скрипка өнері» (2000) DVD-де комментатор болды, ол скрипка орындауларын көрсетеді және ХХ ғасырдың көптеген ұлы скрипкашыларының өмірбаяны туралы мәліметтер береді. 2008 жылы ол Париж қаласындағы «Inspiration(s)» қауымдастығының демеушісі атанды, оның мақсаты – классикалық музыканы баршаға қолжетімді ету. Ол Корольдік Солтүстік музыка колледжінің стипендиаты болды. Сондай-ақ, ол Кешет Айлон музыка орталығында скрипкашылар мен ішекті аспаптарда ойнаушылар үшін халықаралық шеберлік курсының арнаулы қонағы болды.
Скрипкалар
Карьерасының әртүрлі кезеңдерінде Гитлис 1699 жылғы Джованни Баттиста Рожеридің скрипкасында ойнады, оны ол әйгілі скрипка туралы жазған автор Сидни Боуденге сатты, сондай-ақ 1737 жылғы "Chant du Cygne" Антонио Страдивари және 1740 жылғы "Ysaye" Гварнери дель Гесу скрипкаларында да ойнады. Иври Гитлис 1713 жылғы "Санси" Антонио Страдивари және Эмиль Марсель Франсуаның 1944 жылы Париж қаласында жасаған скрипкасына ие болды (бұл скрипка 1951 жылғы "Тибо конкурсының" жүлдесі ретінде жеңіп алынған).
Дәйексөздер
"Музыкаға тым әдепті болма, ол ғашықтық сияқты!" (IG, шеберлік сабағында, 2011 жылдың 31 қазаны)
"Ноталар – қара белгілердің жиынтығы ғана, олардың ешқандай мәні жоқ. Мен скрипкада ойнаймын, бірақ жақсы ойнау үшін тек скрипкашы ғана болмай, одан да артық болу керек. Онымен бірге өмір сүретін толық бір әлем бар, мұхит ағындары сияқты; және көбінесе мен ноталарды қолданбай, импровизация жасаймын." (IG, 2012 жылдың қазаны)
"Рубато – бұл темпті сезіммен ойнау өнері." (IG)
(«Сенің ұраның қандай?» деген сұраққа жауап бергенде) "Тірі болу, сезіну, есту, білу, түю, көру, сүю, кейде шамалы ғана махаббатқа ие болу." (IG, 2011 жылдың шілдесі)
"Sheet music is a bunch of black marks; they have no significance I play violin, but in order to play well you have to be much more than a violin player. There is an entire world that lives together with it, like the currents in the ocean; and in any event, often I don't use sheet music at all, but improvise." (IG, October 2012)
" rubato is the art of playing in tempo " (IG)
(on answering the question: "what is your motto?") " to be alive, to be aware, to hear, to know, to feel, to see, to love, to be loved a little bit sometimes." (IG, July 2011)
Жеке өмір
Иври Гитлис 1959-1960 жылдары американдық режиссер және жазушы Сандра Хохманмен үйленген; сондай-ақ француз актрисасы Франс Ламбиоттемен, одан бір баласы болған; және өмірінің соңына дейін неміс актрисасы Сабина Глазермен үйленген, ол оның төрт баласының үшеуінің анасы, соның ішінде музыканттар Дэвид Гитлис және Джон Гитлис. 1960 жылдардың аяғынан бастап Гитлис Францияның Париж қаласында тұрды. Ол 2020 жылдың 24 желтоқсанында 98 жасында қайтыс болды.
Аудио/видео жазбалар
Реттелмелі тізімдер, хронологиялық тәртіпте.
Коммерциялық ресми, студиялық және тікелей эфирлік релиздер
композитор, аранжировщик, туынды, қатысқан орындаушылар, жазылған күні (жжжж/аа/кк) алғашқы жариялану Аудио / Видео қайта басылым / ескерту Паганини, Никколо Вильгельм, Август скрипкалық концерт №1 ре мажорда (I. Allegro maestoso-ның қайта оркестрленуі және каденция: Э. Сауре) Австрия симфониялық оркестрі / Курт Весс 1950, Вена LP Remington RLP 149 20 (p)1951 Берг, Альбан скрипкалық концерт «Періште естелігіне» Вена симфониялық оркестрі (Pro Musica) / Уильям Стрикленд 30.03.1954, Вена, Konzerthaussaal LP Vox PL 8660 (p)1954 Grand Prix du Disque 1954 / CD Vox, 1999 Берг, Альбан скрипка, фортепиано және 13 желді аспаптарға арналған камералық концерт Вена симфониялық оркестрі (Pro Musica) Желді аспаптар ансамблі / Шарлотта Лоис Зелька, фортепиано / Гарольд Бёрнс 30.03.1954, Вена, Konzerthaussaal LP Vox PL 8660 (p)1954 A CD Rhine Classics RH 019 Мендельсон, Феликс скрипкалық концерт ми минор, Op.64 Вена симфониялық оркестрі / Ханс Сваровский 1954, Вена LP Vox PL 8840 (p)1954 A 3CD Vox, 1992 Чайковский, Петр Ильич скрипкалық концерт ре мажор, Op.35 Вена симфониялық оркестрі / Генрих Холлрейзер 07.1954, Вена LP Vox PL 8840 (p)1954 A 3CD Vox, 1992 Барток, Бела скрипкалық концерт №2, Sz.112, BB 117 Вена симфониялық оркестрі / Яша Хоренштейн 09.1954, Вена LP Vox PL 9020 (p)1955 A 3CD Vox, 1992 Барток, Бела жеке скрипкаға арналған соната, Sz.117, BB 124 09.1954, Вена LP Vox PL 9020 (p)1955 A 3CD Vox, 1992 Стравинский, Игорь скрипкалық концерт ре мажор (1931) Concerts Colonne Orchestra / Гарольд Бёрнс 16.06.1956, Париж, Theatre Pigalle LP Vox PL 9410 (p)1956 A CD Vox, 1999 Стравинский, Игорь скрипка мен фортепианоға арналған Дуэт Концертант Шарлотта Лоис Зелька, фортепиано 1955, Вена LP Vox PL 9410 (p)1956 A CD Rhine Classics RH 019 Брух, Макс скрипкалық концерт №1 соль минор, Op.26 Вена симфониялық оркестрі (Pro Musica) / Яша Хоренштейн 10.09.1955, Вена LP Vox PL 9660 (p)1956 A 3CD Vox, 1992 Сибелиус, Жан скрипкалық концерт ре минор, Op.47 Вена симфониялық оркестрі / Яша Хоренштейн 10.09.1955, Вена LP Vox PL 9660 (p)1956 A 3CD Vox, 1992 Сибелиус, Жан скрипкалық концерт ре минор, Op.47 Нью-Йорк филармониялық оркестрі / Джордж Сзелл 18.12.1955, Нью-Йорк 2CD+DVD Doremi DHR 7981 3 (p)2010 A "1955 АҚШ дебюті" Хиндемит, Пол скрипкалық концерт (1939) Вестфалия симфониялық оркестрі / Хьюберт Райхерт 1961 LP Vox PL 11980 A CD Vox (p)1999 Лейбовиц, Рене скрипкалық концерт, Op.50 (1958, Иври Гитлиске арналған) Радио Филармониясы Ганновер де НДР / Рене Лейбовиц 20.01.1961, Ганновер, Grosse Sendesaal 2CD+DVD Doremi DHR 7981 3 (p)2010 A w. p. at "Tag der Neuen Musik 1961" Хиндемит, Пол скрипкалық концерт (1939) SO des Südwestfunks Баден Баден / Ханс Росбауд 14.09.1962, Баден Баден, Студия 5 CD Music&Arts MACD0627 (p)1990 A Брамс, Иоганнес скрипкалық соната №3 ре минор, Op.108 (I. Allegro) Тассо Янопуло, фортепиано 05.06.1962, Париж DVD EMI classic archive 50 (p)2007 V Барток, Бела жеке скрипкаға арналған соната, Sz.117, BB 124 (III. Melodia. Adagio) 05.06.1962, Париж DVD EMI classic archive 50 (p)2007 V Эльгар, Эдвард La Capricieuse, Op.17 Тассо Янопуло, фортепиано 05.06.1962, Париж DVD EMI classic archive 50 (p)2007 V Виеньявский, Генрик Polonaise brillante (№1) ре мажор, Op.4 Тассо Янопуло, фортепиано 05.06.1962, Париж DVD EMI classic archive 50 (p)2007 V Чайковский, Петр Ильич скрипкалық концерт ре мажор, Op.35 Orchestre National de l'ORTF / Франческо Мандер 13.06.1965, Париж DVD EMI classic archive 50, 2007 V Паганини, Никколо скрипкалық концерт №1 ре мажор, Op.6 (Каденция: Эмиль Сауре) Варшава Ұлттық филармониялық оркестрі / Станислав Вислоцкий 17–23.02.1966, Варшава LP Philips 6504 019 / Polskie Nagrania A 2CD Philips 446189 2 L'homme au violon (p)1994 Паганини, Никколо скрипкалық концерт №2 ми минор, Op.7 “La Campanella” (Каденция: Ivry Gitlis) Варшава Ұлттық филармониялық оркестрі / Станислав Вислоцкий 17–23.02.1966, Варшава LP Philips 6504 019 / Polskie Nagrania A 2CD Philips 446189 2 L'homme au violon (p)1994 Паганини, Никколо скрипкалық концерт №2 ми минор, Op.7 “La Campanella” (III. Rondò) Варшава ұлттық филармониясы / Станислав Вислоцкий аудио: 17–23.02.1966, Варшава + бейне: 02.10.1966, Париж DVD: EMI classic archive 50 V бейне ойнату Philips аудио жазбасымен Франк, Сезар скрипкалық соната ре мажор, M.8 сегменттері Филипп Энтремон, фортепиано 14.05.1966, Париж 2CD+DVD Doremi DHR 7981 3 (p)2010 V Хиндемит, Пол скрипкалық концерт (1939) Bamberger Symphoniker / Сикстен Эрлинг 19.05.1966, Бамберг, Dominikanerbau 2CD+DVD Doremi DHR 7981 3 (p)2010 A Паганини, Никколо Крейслер, Фриц “La Campanella” (III. Rondò, скрипкалық концерттен №2) Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A Паганини, Никколо Крейслер, Фриц Каприс №20, Op.1, MS 25 Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A Паганини, Никколо Крейслер, Фриц Каприс №13, Op.1, MS 25 Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A Паганини, Никколо Ауэр, Леопольд Каприс №24, Op.1, MS 25 Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A Паганини, Никколо I Palpiti, Op.13, MS 77 Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait (p)2013 Паганини, Никколо Cantabile ре мажор, Op.17, MS 109 Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait (p)2013 Паганини, Никколо Sonatina ми минор, Op.3 №6, MS 27 Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait (p)2013 Паганини, Никколо Minuetto соль мажор, скрипка мен гитара/фортепиано үшін (1836/37) Тассо Янопуло, фортепиано V.1967, Париж LP Philips 6504 023 (p)1967 A 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait (p)2013 Паганини, Никколо Ауэр, Леопольд Каприс №24, Op.1, MS 25 Тассо Янопуло, фортепиано 31.05.1967, Париж 2CD+DVD Doremi DHR 7981 3 (p)2010 V бейне сессиясы Philips аудио жазбасынан Берг, Альбан скрипкалық концерт «Періште естелігіне» (1935) Orchestre National de l'ORTF / Фриц Ригер 14.03.1967, Париж, Maison de la Radio 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait, 2013 A Сен-Сенс, Камиль Исаэ, Эжен “Скрипка мен оркестр үшін каприз” ре мажорда (Etude en forme de Valse, Op.52 №6) Orchestre National de l'Opéra de Monte Carlo / Эдуард ван Ремоортель 07–10.03.1968, Монте-Карло LP Philips 6504 055 A 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait, 2013 Сен-Сенс, Камиль скрипкалық концерт №2 до мажор, Op.58 Orchestre National de l'Opéra de Monte Carlo / Эдуард ван Ремоортель 07–10.03.1968, Монте-Карло LP Philips 6504 055 A 2CD Philips 446189 2 L'homme au violon, 1994 / 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait, 2013 Сен-Сенс, Камиль скрипкалық концерт №4 “Аяқталмаған” (Morceau de concert) соль мажор, Op.62 Orchestre National de l'Opéra de Monte Carlo / Эдуард ван Ремоортель 07–10.03.1968, Монте-Карло LP Philips 6504 055 A 2CD Philips 446189 2 L'homme au violon, 1994 / 5CD Decca 5346246 Ivry Gitlis portrait, 2013 Виеньявский, Генрик Capriccio Valse ми мажор, Op.7 Тассо Янопуло, фортепиано 12.04.1968, Париж DVD EMI classic archive 50, 2007 V Франк, Сезар скрипкалық соната ре мажор (II. Allegro – Quasi lento – Tempo I°) Жорж Плюдермахер, фортепиано 09.02.1969, Париж 2CD+DVD Doremi DHR 7981 3, 2010 V Виеньявский, Генрик скрипкалық концерт №1 фа-диез минор, Op.14 (практикалық нұсқасы, 1-ші бөлімінің қысқа оркестрлік кіріспесімен) Orchestre National de l'Opéra de Monte Carlo / Жан Клод Казадезюс 03–08.07.1969, Монте-Карло LP Philips 6504 001 (p)1969 A 2CD Philips 446189 2 'L'homme au violon' (p)1994 / 5CD Decca 5346246 'Ivry Gitlis portrait' (p)2013 Виеньявский, Генрик скрипкалық концерт №2 ре минор, Op.22 ...