Кіріспе
Нейтан Миронович Милштейн (13 қаңтар 1904 [Е.К. 31 желтоқсан 1903] – 21 желтоқсан 1992) – Ресейде туған американдық виртуоз скрипкашы және композитор. ХХ ғасырдың ең көрнекті скрипкашыларының бірі саналатын Милштейн Бахтың скрипкаға арналған соло туындыларын және романтизм дәуірінің шығармаларын орындау шеберлігімен танымал болды. Ол сонымен қатар ұзақ өнер жолымен де көзге түсті: 80 жасқа дейін жоғары деңгейде өнер көрсетіп, тек қолы сынғаннан кейін қана зейнеткерлікке шықты.
Nathan Mironovich Milstein (January 13, 1904 [O. S. December 31, 1903 ] – December 21, 1992) was a Russian born American virtuoso violinist. Widely considered one of the finest violinists of the 20th century, Milstein was known for his interpretations of Bach's solo violin works and for works from the Romantic period. He was also known for his long career: he performed at a high level into his mid 80s, retiring only after suffering a broken hand.
Өмірбаян
Милштейн Ресей империясының Одесса қаласында жеті баланың төртіншісі болып дүниеге келді. Оның музыкамен айналысуына 11 жасар Яша Хайфецтің концерті себеп болды, содан кейін ата-анасы Милштейнді скрипкашы етуді шешті. Жеті жасында ол ата-анасының ұсынысымен (қиындықтарға қарамастан) әйгілі скрипка педагогы Петр Столярскийтен сабақ ала бастады, ол сонымен қатар танымал скрипкашы Давид Ойстрахтың да ұстазы болған. 11 жасында Леопольд Ауер оны Санкт-Петербург консерваториясына студент ретінде шақырды. Милштейн еске алды: «Басқалардан жақсы ойнау арманы бар кез келген бала Ауерге баруды қалайтын. Ол өте талантты адам және жақсы ұстаз еді. Мен аптасына екі рет сабаққа бардым. Әр сабақта 40-50 адам тыңдап отыратын. Сыныпта екі пианино болды, бізбен бірге пианист серіктес болып отыратын. Ауер ауырғанда, ол мені үйіне шақыратын». Милштейн, шын мәнінде, Ауермен жеке байланыс жасаған соңғы орыс скрипкашыларының бірі болуы мүмкін. Ауер өзінің естеліктерінде Милштейннің атын атамаған, бірақ «1917 жылдың маусымында Санкт-Петербургтен кеткеннен кейін жоғалып кеткен Одессадан екі жігіт» туралы айтқан. Сондай-ақ, Санкт-Петербург консерваториясының тізілімінде Милштейннің аты да жоқ. Милштейн Бельгияда Евгений Исаемен де оқыды. Ол кинорежиссер Кристофер Нупенге, «Портретте» Нейтан Милштейннің режиссеріне, Исаеден ештеңе үйренбегенін, бірақ оның серіктестігінен қатты ләззат алғанын айтты. 1977 жылы «High Fidelity» журналына берген сұхбатында ол: «1926 жылы Исаеге бардым, бірақ ол маған ешқандай назар бөлмеді. Менің ойымша, осылай болғаны жақсы. Мен өзім ойлануым керек еді», - деді. Милштейн 1921 жылы Киевте концерт берген кезде Владимир Хоровиц және оның әпкесі, пианист Регинамен танысты. Олар оны ата-анасының үйіне шайға шақырды. Кейін Милштейн: «Мен шай ішуге келдім, ал үш жыл қалдым», - деді. Милштейн мен Хоровиц «революцияның балалары» ретінде Кеңес Одағы бойынша бірге өнер көрсетті және өмір бойына достық қарым-қатынас орнатты. 1925 жылы олар бірге Батыс Еуропаға концерттік тур жасады. 1929 жылы Милштейн Леопольд Стоковский мен Филадельфия оркестрімен бірге Америкада дебют жасады. 1942 жылы ол Америка азаматтығын алып, Нью-Йоркте қоныстанды. Ол Лондон мен Парижде тұрып, Еуропаны бірнеше рет аралап шықты. Ол скрипкаға арналған көптеген шығармаларды аранжировкалап, көптеген концерттерге өз каденцияларын жазды. Ол әрбір нотаны мінсіз орындауға құштар болды және көбінесе өте ұзақ уақыт бойы өте айқын естілетін жолдарды табу үшін саусақтарының орналасуын анықтаумен айналысты. Оның ең танымал шығармаларының бірі – Никколо Паганинидің шығармаларынан алынған әр түрлі тақырыптарға арналған вариациялар жиынтығы «Паганинана». Алғашқы жылдары көптеген скрипкаларды сынағаннан кейін, Милштейн 1945 жылы 1716 жылғы «Голдман» Страдивариусын сатып алды және оны өмірінің соңына дейін қолданды. Ол бұл Страдивариусты қызы Марияның (қазіргі уақытта Маркез ДжованАнжело Теодоли Браскидің әйелі, Испанияның герцогы және Грандее, Папа Пий VI-ның ұрпағы) және оның әйелі Терезаның құрметіне «Мария Тереза» деп атады. Ол сондай-ақ 1710 жылғы «Данкла» Страдивариусінде қысқа уақыт бойы өнер көрсетті. 1948 жылы Милштейннің Нью-Йорк филармониясының дирижері Бруно Вальтермен бірге Феликс Мендельсонның Ми минорындағы скрипкалық концертін жаздырғаны Колумбияның жаңадан енгізілген ұзақ ойналатын он екі дюймдік 33 айналымды винилдік жазбаларындағы алғашқы каталог элементі болды. Милштейн 1968 жылы Франция тарапынан Легион-д’онёр орденімен марапатталды және 1975 жылы Бахтың сонаталары мен партиталарын жазғаны үшін Грэмми сыйлығын алды. Ол сондай-ақ АҚШ президенті Рональд Рейганнан Кеннеди орталығының құрметті марапатын алды. 1986 жылдың маусымында Стокгольмде өткен концерті, оның соңғы қойылымдарының бірі, толық жазылған және 82 жасында оның техникасының ерекше жағдайын көрсетті. Көп ұзамай құлап, сол қолын қатты сындырып, мансабын аяқтады. 1980 жылдардың соңында Милштейн өзінің «Орыстан батысқа» атты естеліктерін жариялады, онда ол өмірін үнемі өнер көрсетумен және әлеуметтік өмірмен байланыстырды. Милштейн Александр Глазунов, Сергей Прокофьев, Сергей Рахманинов және Игорь Стравинский сияқты маңызды композиторлардың және Артуро Тосканини мен Леопольд Стоковский сияқты дирижерлердің жеке тұлғаларын талқылады, олардың барлығын ол жеке таныды. Ол өзінің ең жақын достары, пианист Владимир Хоровиц, виолончельші Грегор Пиатигорский және балетмейстер Джордж Баланчин, сондай-ақ скрипкашылар Фриц Крейслер және Давид Ойстрах туралы да айтты. Милштейн екі рет үйленді, екінші әйелі Терезамен өмірінің соңына дейін бірге болды. Ол 1992 жылдың 21 желтоқсанында Лондон қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды, 89 жылдық туған күніне 23 күн қалғанда. Тереза 1999 жылы 83 жасында қайтыс болды.
Every little boy who had the dream of playing better than the other boy wanted to go to Auer. He was a very gifted man and a good teacher. I used to go to the Conservatory twice a week for classes. I played every lesson with forty or fifty people sitting and listening. Two pianos were in the classroom and a pianist accompanied us. When Auer was sick, he would ask me to come to his home. Milstein may in fact have been the last of the great Russian violinists to have had personal contact with Auer. Auer did not name Milstein in his memoirs but mentions "two boys from Odessa both of whom disappeared after I left St. Petersburg in June 1917." Neither is Milstein's name in the registry of the St Petersburg Conservatory. Milstein also studied with Eugène Ysaÿe in Belgium. He told film maker Christopher Nupen, director of Nathan Milstein – In Portrait, that he learned almost nothing from Ysaÿe but enjoyed his company enormously. In a 1977 interview printed in High Fidelity, he said, "I went to Ysaÿe in 1926 but he never paid any attention to me. I think it might have been better this way. I had to think for myself." Milstein met Vladimir Horowitz and his pianist sister Regina in 1921 when he played a recital in Kiev. They invited him for tea at their parents' home. Milstein later said, "I came for tea and stayed three years." Milstein and Horowitz performed together, as "children of the revolution", throughout the Soviet Union and struck up a lifelong friendship. In 1925, they went on a concert tour of Western Europe together. In 1929, Milstein made his American debut with Leopold Stokowski and the Philadelphia Orchestra. He eventually settled in New York, gaining American citizenship in 1942. He toured repeatedly throughout Europe, maintaining residences in London and Paris. A transcriber and composer, Milstein arranged many works for violin and wrote his own cadenzas for many concertos. He was obsessed with articulating each note perfectly and would often spend long periods of time working out fingerings which would make passages sound more articulated. One of his best known compositions is Paganiniana, a set of variations on various themes from the works of Niccolò Paganini. After playing many different violins in his earlier days, Milstein finally acquired the 1716 "Goldman" Stradivarius in 1945 which he used for the rest of his life. He renamed this Stradivarius the "Maria Teresa" in honor of his daughter Maria (presently wife of Marchese GiovanAngelo Theodoli Braschi, Duke of Nemi and Grandee of Spain, descendant from Pope Pius VI) and his wife Therese. He also performed on the 1710 ex "Dancla" Stradivarius for a short period. In 1948, Milstein's recording of Felix Mendelssohn's Violin Concerto in E minor, with Bruno Walter conducting the New York Philharmonic, had the distinction of being the first catalogue item in Columbia's newly introduced long playing twelve inch 33 rpm vinyl records, Columbia ML 4001. Milstein was awarded the Légion d'honneur by France in 1968 and received a Grammy Award for his recording of Bach's Sonatas and Partitas in 1975. He was also awarded Kennedy Center honors by US President Ronald Reagan. A recital he gave in Stockholm in June 1986, one of his last performances, was recorded in its entirety and shows the remarkable condition of his technique at age 82. A fall shortly afterward in which he severely broke his left hand ended his career. During the late 1980s, Milstein published his memoirs, From Russia to the West, in which he discussed his life of constant performance and socializing. Milstein discusses the personalities of important composers such as Alexander Glazunov, Sergei Prokofiev, Sergei Rachmaninoff and Igor Stravinsky and conductors such as Arturo Toscanini and Leopold Stokowski, all of whom he knew personally. He also discusses his best friends, pianist Vladimir Horowitz, cellist Gregor Piatigorsky and ballet director George Balanchine, as well as other violinists such as Fritz Kreisler and David Oistrakh. Milstein was married twice, remaining married to his second wife, Therese, until his death. He died of a heart attack in London on December 21, 1992, 23 days before his 89th birthday. Therese died in 1999 aged 83.