Кіріспе

Израильдік америкалық скрипкашы (1945 жылы туған)

Ицхак Перлман (; 31 тамыз 1945 жылы туған) – ізраильдік америкалық скрипкашы. Ол бүкіл әлемде және АҚШ-тың барлық аймақтарында концерттер берді, оның ішінде 2007 жылы Ақ үйde Елизавета II құрметіне өткен мемлекеттік кешкі асқа қатысты, сондай-ақ 2009 жылы Барак Обаманың инаугурациясында өнер көрсетті. Ол Детройт симфониялық оркестріне, Филадельфия оркестріне және Вестчестер филармониясына дирижерлік еткен. 2015 жылы ол Президенттік "Азаттық медалімен" марапатталды. Перлман 16 Грэмми сыйлығын, оның ішінде Грэмми өмір бойына жетістіктері үшін сыйлығын және төрт Эмми сыйлығын жеңіп алды.

Ерте өмір

Перлман 1945 жылы Тель-Авивте дүниеге келген. Оның ата-анасы, Хайм мен Шошана Перлман, Польшадан шыққан еврейлер еді және олар 1930 жылдардың ортасында Палестинаға жеке-жеке көшіп келді, кейін танысып, үйленді. Перлман төрт жасында полиомиелитке шалдықты және содан бері аяқ тіректері мен таяқшалармен жүреді, ал скрипканы отырып ойнайды. 2018 жылдан бастап ол қозғалу үшін таяқшаларды немесе электрлі скутерді пайдаланады. Перлман үш жасында радиодағы скрипка ойнауды тыңдап, скрипкашы болуға шабыттанды. Анасы оған көп ұзамай ойыншық скрипка сатып алды, ол бірден әуендер ойнауға үйренді. Оның ата-анасы оны Шуламит консерваториясына қабылдауға тырысты, бірақ скрипканы ұстауға тым кішкентай болғандықтан қабылдамады. Мүгедектігіне қарамастан, ол бір жылдан кейін скрипка ойнауды бастады. Оның алғашқы ұстазы – кафеде ойнайтын скрипкашы еді. Бес жасында Перлман Тель-Авивтегі Музыка академиясына (қазір Бухман-Мехта музыка мектебі) қабылданды, онда ол сегіз жыл бойы Ресейден келген скрипка оқытушысы Ривка Гольдгарттан сабақ алды және он жасында алғашқы концертін берді. Ол 13 жасында Джульярд мектебі мен Медоумаунт музыка мектебінде оқу үшін АҚШ-қа көшті.

Орындау

Перлман 1958 жылы «Эд Салливан шоуында» екі рет, ал 1964 жылы «Роллинг Стоунз» тобымен бірге сол шоуда өнер көрсеткен кезде ұлттық назарға ілікті. Шоудағы оның өнернамаларына Римский-Корсаковтың «Бамблбидің ұшуы», Винявскийдің «Полонез Брилианте» және Мендельсонның бірінші скрипкалық концерті сияқты туындылар кірді. 1963 және 1964 жылдары Перлман Ұлттық оркестр қауымдастығымен Винявскийдің №1 скрипкалық концертін, Нью-Йорк жасөспірімдер оркестрімен Бетховеннің скрипкалық концертін және Детройт симфониялық оркестрімен бірге өнер көрсетті. Американың сионисттік ұйымының қолдауымен Перлман АҚШ және Канада қалаларында солист ретінде гастрольдеп, өзін жетекші виртуоз ретінде таныстырды. Перлман 1964 жылы «Эд Салливан шоуына» екі рет оралды. 1964 жылдың соңында Перлман Израильде бірнеше концерт берді, бұл тур Тель-Авивтегі Манн аудиториясында Чайковскийдің скрипкалық концертімен аяқталды. Перлман алғаш рет Нью-Йорк филармониясымен филармония залында солист ретінде 1965 жылдың 9 мамырында Уильям Штайнберг басшылығымен Брухтың №1 скрипкалық концертін орындады. 1966 жылдың 17 ақпанында Лос-Анджелес филармониясында дәл осындай концертте дебют жасады. 1965 жылы Перлман Кливленд оркестрімен Северанс залында Луис Лейннің жетекшілігімен Чайковскийдің скрипкалық концертін орындап, дебют жасады. 1966 жылдың 4 тамызында Равиния фестивалінде Чикаго симфониялық оркестрімен дирижер Томас Шипперс басшылығымен Чайковскийдің скрипкалық концертін орындап, дебют жасады. Перлман 1966 жылдың 16 желтоқсанында Бостон симфониялық оркестрімен Эрих Лайнсдорфтың жетекшілігімен Прокофьевтің №2 скрипкалық концертін орындады. 1960 жылдардың соңынан бастап Перлман Еуропаны аралай бастады. 1968 жылы Лондон симфониялық оркестрімен Андре Превиннің жетекшілігімен Чайковскийдің скрипкалық концертін орындады. 1972 жылдың 25 мамырында Перлман Берлин филармониясымен дебют жасады. Содан кейін 1972 жылдың 19 тамызында Зальцбург фестивалінде Шуберттің скрипка мен фортепианоға арналған «Рондо және фантазиясын» және Брамстың №3 скрипкалық сонатасын Джозеф Калихштейнмен орындап, дебют жасады. Келесі күні Перлман Клаудио Аббадоның жетекшілігімен Вена филармониясымен Моцарттың №4 скрипкалық концертін орындады. Келесі жылдары Перлман бүкіл әлем бойынша солист ретінде гастрольдеді. Ауқымды жазу және өнер көрсету мансабынан басқа, Перлман «The Tonight Show» және «Sesame Street» сияқты телешоуларда және бірнеше Ақ үй шараларында өнер көрсетті. Перлман әнші ретінде танымал болмаса да, ол 1981 жылы EMI-ның Пуччинидің «Тоска» жазбасындағы «Un carceriere» («қапақшы») рөлін орындады. Бұл жазбада Рената Скотто, Пласидо Доминго және Ренато Брюсон өнер көрсетті, ал дирижерлік жасаған Джеймс Левин. Ол бұрын Каварадосси рөлінде Лучано Паваротти және Нью-Йорк филармониясының дирижері Зубин Мехта қатысқан 1980 жылғы зейнетақы қоры жәрдем концертінің тікелей эфирінде операдан үзіндіні орындаған болатын. 1986 жылдың 5 шілдесінде Перлман Нью-Йорк филармониясының Статуяның бостандығының 100 жылдығына арналған құрметті кешінде өнер көрсетті, бұл ABC арнасында тікелей эфирде көрсетілді. Мехта басшылығымен оркестр Орталық паркте өнер көрсетті. 1987 жылы Перлман Израиль филармониялық оркестріне (IPO) Варшава мен Будапештте, сондай-ақ Шығыс блогы елдерінің басқа қалаларында концерттерге қатысты. Ол IPO-мен 1990 жылдың көктемінде Мәскеу мен Ленинградта концерттер өткізіп, Кеңес Одағында алғашқы рет өнер көрсетті, ал 1994 жылы Қытай мен Үндістанда концерттер берді. 2015 жылы WQXR арнасының Нью-Йоркте шығарған «The Chamber Music Society of Lincoln Center» атты классикалық музыка бағдарламасында Перлманның 1989 жылғы Билли Джоэлдің «The Downeaster Alexa» әніндегі скрипка солосын орындағаны белгілі болды. Бастапқыда жеке орындаушы болған Перлман Йо Йо Ма, Пинхас Цукерман, Джесси Норман, Владимир Ашкенази, Исаак Стерн және Юрий Темирканов сияқты музыканттармен бірге 1990 жылдың желтоқсанында Ленинградта Чайковскийдің 150 жылдығын тойлауға қатысты. Классикалық музыканы ойнау мен жазудан басқа, Перлман джаз, оның ішінде джаз пианині Оскар Петерсонмен бірге жазылған альбом, клезмер және блюграсс музыкасын орындады. Ол көптеген фильмдердің саундтректерінде өнер көрсетті, мысалы, Джон Уильямстың 1993 жылғы «Шиндлер тізімі» фильмінің тақырыбы, ол «Үздік түпнұсқа сазгер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Соңғы кезде ол 2005 жылғы «Гейшаның естеліктері» фильмінде виолончельші Йо Йо Мамен бірге скрипка солосын орындады. Перлман 73-ші және 78-ші «Оскар» марапаттарында «Үздік түпнұсқа сазгер» номинациясына ие болған фильмдердің саундтректерінен үзінділерді Йо Йо Мамен бірге орындады.

Таңдалған қойылымдар

Перлман 2007 жылғы 7 мамырда Ақ үйдің шығыс залында Елизавета II қатысқан мемлекеттік кеш кезінде өнер көрсетті. Ол 2009 жылы Барак Обаманың инаугурациясында Джон Уильямстың «Ауа және қарапайым сыйлықтар» шығармасын Ма (виолончель), Габриэла Монтеро (фортепиано) және Энтони МакГилл (кларнет) есімді музыканттармен бірге орындады. Квартет тікелей эфирде орындады, бірақ динамиктер мен теледидарда бір уақытта естілген музыка суықтың аспаптарға зиян келтіруі мүмкін деген алаңдаушылықтан екі күн бұрын жазылған нұсқасы болды. Перлман: «Басқаша істесек, апат болар еді», – деген пікірін білдірді. Ол Диснейдің «Fantasia 2000» фильмінде Стив Мартинмен бірге «Римдегі қарағайлар» бөлімін таныстыруға қатысты. 2018 жылғы 2 қарашада Перлман «The Ed Sullivan Show» бағдарламасында алғаш рет өнер көрсеткен күнінің 60 жылдығын «The Late Show with Stephen Colbert» бағдарламасында қонақ ретінде атап өтті.

Оқыту

1975 жылы Перлман Бруклин колледжінің музыка консерваториясында профессорлық қызметке қабылданды. 2003 жылы ол Джульярд мектебіндегі скрипканы оқытудан Дороти Ричард Старлинг қорының төрағасы болып тағайындалды, бұл қызметке дейін оның ұстазы Дороти Делей орналасқан болатын. Ол сонымен қатар Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Перлман музыка бағдарламасында студенттерге жеке сабақтар өткізеді, бірақ шеберлік сабақтарын сирек ұйымдастырады.

Перлманның музыкалық бағдарламасы

Перлманның әйелі Тоби Перлман мен Суки Сэндлер 1994 жылы құрған Перлман музыка бағдарламасы 12 мен 18 жас аралығындағы ерекше скрипкашылар үшін жазғы лагерь ретінде басталды. Уақыт өте келе, ол бір жылдық бағдарламаға айналды. Студенттерге Перлман Саттон Плейс синагогасы және мемлекеттік мектептер сияқты сахналарда өнер көрсетуге дейін оларды жеке баптауға мүмкіндік береді. Бағдарлама студенттерді бір-бірімен таныстырып, бірге жаттығуларын қадағалау арқылы, әдетте жалғыз жаттығатын музыканттардың достар мен әріптестер желісін құруға көмектеседі. Бағдарламаға қатысушылар оқшауланбай, өздеріне лайық орта табады.

Дирижерлік

Жаңа мыңжылдықтың басында Перлман дирижерлікпен айналыса бастады. Ол Детройт симфониялық оркестрінің бас қонақ дирижері лауазымын иеленді. 2002-2004 жылдары Сент-Луис симфониялық оркестрінің музыкалық кеңесшісі қызметін атқарды. 2007 жылдың қараша айында Вестчестер филармониясы оны көркемдік жетекші және бас дирижер болып тағайындады. Осы лауазымдардағы алғашқы концерті 2008 жылдың 11 қазанында өтті, онда Бетховеннің шығармаларымен бірге пианист Леон Флейшер Императорлық концертті орындады.

Құралдар

Перлман 1714 жылы жасалған, бұрын Ехуди Менухинге тиесілі болған және Страдиваридің "алтын дәуірінде" жасалған ең үздік скрипкалардың бірі саналатын Soil Stradivarius скрипкісін тартады. Перлман сондай-ақ 1743 жылғы "Гварнери дель Гезу" "Саурет" және 1740 жылғы "экс Крайслер" Карло Бергонци скрипкаларын да тартады.

Жеке өмір

Перлман Нью-Йорк қаласында әйелі Тобимен бірге тұрады, ол да классикалық білім алған скрипкашы. Олардың бес баласы бар, соның ішінде концерттік пианист және камералық музыкант Нава Перлман да бар. Перлман канадалық комик және тележұлдыз Хоуи Манделдің алыс туысы. Ол синестезиямен күреседі және осы синдром туралы Морін Сибергтің "Көрнеуінің дәмін тану" кітабында сұхбат берген.