Кіріспе

Ида Хендель (1928–2020) – поляк, британдық және канадалық музыкант. (15 желтоқсан 1928 – 1 шілде 2020) Ида Хендель – бала кезінде өнерін танытқан, жеті он жылдықтан астам мансабы болған скрипкашы. Ол сонымен қатар белгілі педагог болды.

Ерте мансап

1928 жылы Польшаның Чельм қаласында поляк еврей отбасында дүниеге келген ол үш жасында әпкесінің скрипкасын тартып, ерте талантын көрсетті. Ірі жарыстардағы жеңістер оның табысқа жол ашты. Бетховеннің скрипкалық концертін орындап, 1933 жылы 5 жасында Варшава консерваториясының алтын медалін және бірінші Губерман сыйлығын жеңіп алды. Жеті жасында ол Дэвид Ойстрах және Жинетт Неву сияқты көрнекті виртуоздармен бәсекелесіп, 1935 жылы өткен бірінші Генрих Винявский атындағы скрипка конкурсының лауреаты атанды. Осы жетістіктерінің арқасында ол Лондондағы әйгілі педагог Карл Флеш пен Париждегі Джордж Энескудан дәріс алды. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында ол фабрикаларда, сондай-ақ британдық және американдық әскерлер алдында өнер көрсетті, Майра Хесстің Ұлттық галереясындағы концерттеріне қатысты. "Промс" оркестрімен өмір бойы байланыста болғандықтан ол 68 рет сахнаға шықты.

Актерлік мансап

1949 жылы Хельсинкиде Сибелиус концертін орындағаннан кейін, ол композитордан хат алды. "Сіз оны барлық жағынан шебер орындадыңыз", - деп жазды Сибелиус, сондай-ақ: "Менің концертім сіз сияқты бірегей орындаушы тапқаныма қуаныштымын" деді. Гендель жыл сайын Еуропаға гастрольдік сапарлар жасады, сонымен қатар Оңтүстік Америка мен Азияда да жиі өнер көрсетті. 1952 жылдан 1989 жылға дейін Канаданың Монреаль қаласында тұрған ол, канадалық оркестрлермен бірлескен жұмыстары арқасында Канада музыкалық өмірінің көрнекті тұлғасына айналды. Канадада тұратын британдық азамат ретінде ол Канада азаматтығын алды. 1973 жылы Лондон филармониясымен бірге өнер көрсеткен ол, Мәдени революциядан кейін Қытайға шақырылған алғашқы батыс солисі болды. Ол әсіресе Сержиу Целибидашемен жұмыс істегенімен, сонымен бірге сэр Томас Бичем, сэр Адриан Боулт, сэр Юджин Госсенс, сэр Малкольм Сарджент, Чарльз Мунк, Отто Клемперер, сэр Георг Солти, Владимир Ашкенази, Бернард Хайтинк, Рафаэль Кубелик, Лорин Маазель, Зубин Мехта және сэр Саймон Раттлмен де жұмыс істеді, олармен бірге Эльгар мен Сибелиус скрипкалық концерттерін жаздырды. 1993 жылы ол Берлин филармониясымен концерттік дебют жасады. 2006 жылы ол бұрынғы нацистік концлагерь Аушвиц-Биркенауда Папа Бенедикт XVI үшін өнер көрсетті, сондай-ақ 2010 жылы "Sagra Musicale Malatestiana" фестивалінде өнер көрсетті. Гендельдің скрипкасы 1699 жылғы Страдивари болды. Гендель көп жылдар бойы Флорида штатының Майами қаласында тұрды және Майами халықаралық фортепиано фестивалінің белсенді мүшесі болды.

Жазбалар

Гендельдің ірі лейблдік жазбалары сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Сибелиус қоғамы оған 1982 жылы Сибелиус медалін табыс етті. Ол әрқашан неміс музыкасына деген құштарлығын айтқан. Оның жазу мансабы 1940 жылдың 10 қыркүйегінде Decca лейблі үшін қысқа сололық туындылар мен камералық музыкамен басталды. 1945 жылдың сәуір айында ол Чайковский мен Мендельсонның концерттерін, ал 1947 жылы Дворжак концерттерін жазды. Оның жазу мансабы EMI және Harmonia Mundi сияқты ірі лейблдерде 70 жылға жуық созылды. 1948–49 жылдары ол Рафаэль Кубелик дирижерлік еткен Филармония оркестрімен Бетховеннің скрипкалық концертін жазды. 2014 жылы Supraphon 1957 мен 1965 жылдар аралығында Прагада жасалған оның тікелей эфирдегі және студиялық жазбаларынан тұратын 5 CD жинағын шығарды, соның ішінде Карел Анчерльдің жетекшілігімен Лалоның «Испан симфониясының» әйгілі жазбасы бар. Оның танымал жазбаларының ішінде Брамстың скрипкалық концерті (Сержиу Челибидаше дирижерлік еткен Лондон симфониялық оркестрімен бірге, оның соңғы студиялық жазбасы) және Василий Камерон дирижерлік еткен Ұлттық симфониялық оркестрімен Чайковскийдің концерттері бар. The Telegraph газетінің музыка сыншысы Джеффри Норрис 1993 жылы жазылған, кейін Testament Records шығарған Сибелиус концертін «ешқандай шектеусіз әсерлі» деп бағалады. Ол 20 ғасыр музыкасына да зор қызығушылық танытты, оның ішінде Бела Барток, Бенджамин Бриттен және Уильям Уолтонның туындылары бар. Оның премьералық орындауларының арасында Луиджи Даллапикколаның «Тартиниана Екінші» және оған арналған Аллан Петтерссонның «Скрипкалық концерт №2» болды. Өзінің ұстазы Джордж Энескуге құрмет көрсетіп, 2000 жылы Владимир Ашкеназибен бірге оның скрипкалық сонатасын Decca лейблінде жаздырғаны үшін «Diapason d'Or» сыйлығына ие болды. 2012 жылдың тамызында ол Кембридж халықаралық скрипка фестивалінің құрметті әртісі атанды. Ол Сибелиус, Карл Флеш, Бенджамин Бриттен және Халықаралық скрипка сайыстары сияқты скрипка сайыстарының тұрақты төрешісі болды. Ол туған Польшасына Генрик Винявский атындағы скрипка сайысына қазылық ету үшін бірнеше рет Познань қаласына оралды және 2011 жылы оның құрметті төрағасы болды.

Өлім

Гендель 2020 жылдың 1 шілдесінде Флорида штатының Пемброк Парк қаласындағы қарттар үйінде 91 жасында қайтыс болды. Оның жүрегінде бүйрек қатерлі ісігі болған, деп хабарлады оның немере інісі.

Құрметтер мен марапаттар

1991 жылы Елизавета II оны Британ империясы орденінің командирі (CBE) қылып тағайындады. Ол 2000 жылы Лондондағы Корольдік музыка колледжінен, ал 2006 жылы МакГилл университетінен құрметті доктор дәрежесін алды.

Теледидар

Оның өмірі бірнеше теледидар деректі фильмдерінің тақырыбы болды, соның ішінде «Ида Хендель: Музыка саяхаты» (1988), «Мен – скрипкамын» (2004) және «Ида Хендель: Бұл менің мұрасым» (2011). 2009 жылғы маусымда ол Channel 4 телеарнасының «Әлемдегі ең ұлы музыкалық дарабоздар» бағдарламасында пайда болды, онда ол 16 жасар британдық композитор Алекс Приорға өзінің шығармасын орындау үшін қандай балаларды таңдау керектігі туралы кеңес берді.