Кіріспе

Португалдық мозаикалық төсеме, португал тілінде calçada portuguesa немесе жай ғана calçada (немесе Бразилияда pedra portuguesa), Португалиядағы көптеген жаяу жүргіншілерге арналған аймақтарда қолданылатын дәстүрлі стильдегі төсеме. Ол мозаикаға ұқсас, белгілі бір үлгіде немесе сурет түрінде орналастырылған кішкентай тас кесектерден тұрады. Оны Оливенсада (Испания басқаруындағы даулы аумақ) және бұрынғы португалдық колонияларда, әсіресе Бразилияда да кездестіруге болады. Португалдық жұмысшылар Гибралтар сияқты жерлерде осы төсемелерді жасаудағы шеберлігі үшін жалданады. Көбінесе жаяу жолдарда қолданылатын бұл өнер, қала алаңдары мен ішкі аулаларда ең терең өрнегін табады. Осы төсеме салу техникасының ең ерекше мысалы – Коимбрадағы Португалияның киелі королевасы Елизаветаның (Santa Rainha Isabel) суреті, ол базальт пен әк тастан жасалған қара және ақ тастармен салынған.

Тарих

Төсеу өнері Месопотамияда пайда болған деп саналады, онда құрылыстардың ішкі және сыртқы бөліктерінде тас материалдар қолданылды, кейіннен ежелгі Грекия мен ежелгі Римге жеткізілді. Римдіктер империяны байланыстыратын жолдарды айналасындағы жерлерден алынған материалдармен төсеген. Олар енгізген римдік техникалардың кейбіреуі әлі күнге дейін кальсадада қолданылады, ең бастысы – негіз және беткі қабаттың қолданылуы. Португалдық төсеме алғаш рет 1840-1846 жылдары Лиссабонда, генерал және инженер Эузебио Пиньейро Фуртадо басқарған Сан-Жорже бекінісін жөндеу кезінде қолданылды. Бұл сол кездегі ерекше саналған қара және ақ тастардан жасалған зигзаг үлгісімен бекініс аулаларын қайта төсеуді қамтыды. 1848 жылы Пиньейроға Россио алаңын жаңарту тапсырылды, ол португал теңізшілері кезіп өткен теңізге құрмет көрсетіп, толқын үлгісімен төселді. Сол кезден бастап кальсада Лиссабон және Португалияның көшелерінде кеңінен тарала бастады. Үлгілер мен мотивтердің көпшілігі теңіз және теңіз саяхаттарына байланысты болды, ал төсеме португал мәдениетінің және ұлттық ерекшелігінің символына айналды, сондай-ақ Португалияның колонияларына таралды. Бразилияда португалдық төсеме алғаш рет 1905 жылы Манаус қаласында қолданылды. Содан кейін Белу-Оризонти, одан әрі Рио-де-Жанейро осы үрдіске қосылды. Рио-де-Жанейро қаласының мэрі Франсиско Перейра Пассос қаланың жаңарту жоспарының бір бөлігі ретінде кальсаданы енгізуді белсенді түрде қолдады, бұл Рио-Бранко даңғылын қайта жаңарту кезінде Португалиядан кальсетейро, суреттер және тіпті тастар импорттау арқылы жүзеге асты. Қалған құрылыс материалдары жаңадан ашылған Авенида Атлантикаға бағытталды, ол өзінің ерекше толқынды үлгісімен танымал болды. Содан кейін португалдық төсеме Рио-де-Жанейрода кеңінен тарады. Тастардың босауы да маңызды мәселе болып табылады, сондықтан осы типтегі тротуармен жабылған жаяу жолдарды жаяу жүргіншілердің жолында кедергі тудырмау үшін үнемі күтіп-жөндеу қажет. Осы ерекшеліктер қарт адамдарға, коляскадағы мүгедектерге, жүкті әйелдерге және балалары бар аналарға көлік құралын пайдалануды қиындатады. Португалдық төсеме аяқ киімнің кейбір түрлеріне де зиян келтіруі мүмкін. Португалияда Порту 2005 жылы қала орталығының дәстүрлі төсемесін гранит блоктарымен толық ауыстырды.

Техника

Шеберлер жиналған сазды материалдардан жасалған терең ойыққа құм-шағыл төседі, ол мозаика тастарына негіз болып, цементтей жұмыс істейді.