Кіріспе

Клубтық жасушалар, сондай-ақ бронхиолалық экзокриналық жасушалар деп аталады, өкпенің кішкентай тыныс жолдарында (бронхиолаларда) кездесетін, қысқа микровиллилері бар төменгі бағаналы/кубоидты жасушалар. Бұрын олар Клара жасушалары деп белгіленген. Клубтық жасушалар қылшықты қарапайым эпителийде табылады. Бұл жасушалар бронхиоланың ішкі қабығын қорғау үшін гликозаминогликандар бөліп шығаруы мүмкін. Бронхиола жасушаларының саны көпіршік жасушаларының саны азайған сайын біртіндеп артады. Клубтық жасушалардың басты функцияларының бірі – бронхиолалық эпителийді қорғау. Олар мұны клубтық жасуша секреторлық ақуызы – утероглобин және өкпедегі серфиктант құрамына ұқсас ерітінді сияқты аз мөлшердегі өнімдерді бөліп шығару арқылы іске асырады. Олар сондай-ақ өкпеге жұтылған зиянды заттарды заласыздандыруға жауапты. Клубтық жасушалар мұны өздерінің гладко эндоплазмалық торларындағы цитохром P450 ферменттері арқылы жүзеге асырады. Клубтық жасушалар сонымен қатар дің жасуша ретінде де әрекет етеді, көбейіп, бронхиолалық эпителийді жаңарту үшін қылшықты жасушаларға дифференциалданады.

Функция

Тыныс алу бронхиолдары тыныс алу жүйесінің өткізгіш бөлігінен тыныс алу бөлігіне өтуді көрсетеді. Тар каналдардың диаметрі көбінесе 2 мм-ден кем болады және олар бронхиолаларға тән кірпікшелі және кірпікшесіз клубтық жасушалардан тұратын қарапайым кубоидты эпителиймен қапталған. Клубтық жасушалар құрылымдық тұрғыдан әртүрлі болумен қатар, функционалдық тұрғыдан да өзгергіш. Олардың маңызды функцияларының бірі – бронхиолалық қуысты қаптаған материалды синтездеу және секрециялау. Бұл материалға гликозаминогликандар, лизозимдер сияқты ақуыздар және IgA антиденелерінің секреторлық бөлігінің конъюгациясы кіреді. Бұл заттар маңызды қорғаныс рөлін атқарады, сонымен қатар жоғарғы тыныс жолдарында түзілген шырыштың ыдырауына да көмектеседі. Клубтық жасушаның цитоплазмасындағы тығыз гранулалардың әртүрлілігі олардың барлығының секреторлық функциясы болмауы мүмкін екенін көрсетеді. Олардың кейбіреулері лизосомалық ферменттерді қамтуы мүмкін, олар ас қорыту рөлін атқарады, қорғаныс мақсатында: клубтық жасушалар ауамен таралатын токсиндерді жұтып алып, оларды өздерінің тегіс эндоплазмалық торларындағы цитохром P 450 ферменттері (әсіресе клубтық жасушаларда ғана болатын CYP4B1) арқылы ыдыратады; немесе секреторлық өнімдерді қайта өңдеуде. Клубтық жасушалар митоздық белсенділікке ие. Олар бөлініп, дифференциацияланып, кірпікшелі және кірпікшесіз эпителий жасушаларын құрайды.

Клиникалық маңызы

Клуб клеткаларында триптаза бар, ол А вирусының гемагглютинин беттік ақуызын кесуге қатысады деп саналады, осылайша оны белсендіріп, тұмау симптомдарын тудырады. Егер егешқұйрықтарда l7Rn6 ақуызы бұзылса, олар Голги аппаратының бұзылуы және клуб клеткаларының ішінде аномальды везикулалық құрылымдардың пайда болуы салдарынан туған кезде ауыр эмфиземаны дамытады. Өкпе бронхиоальвеолярлық карциномасында қатерлі клуб клеткалары да кездеседі. Клуб клеткаларының сарысу ақуыздары өкпе өткізгіштігінің биомаркері ретінде қолданылады. Ауадағы бөлшектік ластанулар өкпе эпителийінің тұтастығын бұзуы мүмкін және эпителийлік кедергі өткізгіштігінің жылдам өсуіне әкелуі мүмкін, бұл сарысудағы клуб клеткалары концентрациясының артуымен көрінеді.

Тарих

Клуб жасушалары бұрын Клара жасушалары деп аталатын, оларды алғаш рет 1937 жылы Макс Клара (1899–1966) сипаттаған. Клара нацистік партияның белсенді мүшесі болды және зерттеулері үшін нацистік Германияның атылған құрбандарының тіндерін пайдаланды – оның ішінде Клара жасушаларын ашуға әкелген жұмыстар да бар. 2012 жылдың мамыр айында негізгі тыныс алу журналдарының редакциялық алқалары (Америкалық Торакалық қоғам, Еуропалық Тыныс алу қоғамы және Америкалық Көкірек дәрігерлері колледжінің журналдары сияқты) Клараның атымен атауды жалғастыру оны марапаттаумен тең деп шешті; сондықтан олар 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген атау өзгерту саясатын енгізді. "Клара" термині 2 жыл бойы "клуб жасушасы" дегеннен кейін жақшада қолданылды, содан кейін "Клара жасушасы" және "Клара жасушасы секреторлық ақуызы" тікелей "клуб жасушасы" және "клуб жасушасы секреторлық ақуызы" деп ауыстырылды.