Мартин Нот: Еврейлік кітаптарды зерттеуші ғалымның өмірі мен еңбектері
Martin Noth
Мартин Нот (1902-1968) – неміс ғалымы, Еврей Библиясын зерттеген. Израиль тайпаларының тарихы, ауызша дәстүрлер және Киелі кітаптарды зерттеудегі еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс ғалымы (1902–1968)
German scholar (1902–1968)
Мартин Нот (3 тамыз 1902 – 30 мамыр 1968) – еврей Киелі кітабын зерттеген неміс ғалымы, еврейлердің Кітапқа дейінгі тарихы саласында маманданған. Ол израиль тайпаларының Ханаанға қоныс аударғаннан кейінгі алғашқы кезеңде он екі тайпадан тұратын топ ретінде ұйымдасқанын, олардың орталық қасиетті орынға бағынышты болғанын, бұл құрылымның кейінгі грек және итальян амфиктионияларына ұқсас екенін болжады. Герхард фон Радпен бірге ол библиялық зерттеулерде дәстүрлі тарихи тәсілді дамытуға үлкен үлес қосты, библиялық мәтіндердің қалыптасуында ауызша дәстүрлердің маңызды рөлін көрсетті.
Martin Noth (3 August 1902 – 30 May 1968) was a German scholar of the Hebrew Bible who specialized in the pre Exilic history of the Hebrews and promoted the hypothesis that the Israelite tribes in the immediate period after the settlement in Canaan were organised as a group of twelve tribes arranged around a central sanctuary on the lines of the later Greek and Italian amphictyonies. With Gerhard von Rad he pioneered the traditional historical approach to biblical studies, emphasising the role of oral traditions in the formation of the biblical texts.
Өмір
Нот Саксония корольдігінің Дрезден қаласында дүниеге келді. Ол Эрланген, Росток және Лейпциг университеттерінде оқыды және Грайфсвальд пен Кенигсбергте оқытумен айналысты. 1939 жылдан 1941 жылға дейін және 1943–45 жылдары Нот Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерінің құрамында қызмет етті. Соғыстан кейін ол Бонн, Геттинген, Тюбинген, Гамбург және Базель университеттерінде сабақ берді. Ол Израильдегі Негев шөлді аймағындағы экспедиция кезінде қайтыс болды.
Noth was born in Dresden, Kingdom of Saxony. He studied at the universities of Erlangen, Rostock, and Leipzig and taught at Greifswald and Königsberg. From 1939 to 1941 and 1943–45, Noth served as a German soldier during World War II. After the war he taught at Bonn, Göttingen, Tübingen, Hamburg, and University of Basel. He died during an expedition in the Negev, Israel.
Ықпал
Нот алғаш рет "Das System der zwölf Stämme Israels" ("Израильдің он екі руының схемасы", 1930) еңбегімен кеңінен назар аударды, онда Израильдің он екі руы Ешуа кітабында сипатталған Сихемдегі келісім жиналысынан бұрын болмаған деген тұжырым жасады. "Пентатеух дәстүрлерінің тарихы" (1948, ағылшын тіліндегі аудармасы 1972) Пентатеух немесе Тораның құрамына жаңа үлгі ұсынды. Нот сол кездегі басым модельді, құжаттамалық гипотезаны толықтырып, Пентатеухті кейбір маңызды тарихи оқиғалардың айналасына жинақталған дәстүрлі материалдардан құралған блоктар ретінде қарастырды. Ол бұл оқиғаларды "Мысырдан шығу", "Уаделі жерге кіру", "Патриархтарға берілген уәде", "Шөлдегі басшылық" және "Синайдағы аян" деп атады, ал осы баяндамалардың егжей-тегжейлі сипаттамалары тақырыптық жоспарды толықтыруға көмектесетін болды. Кейін Роберт Ползин оның негізгі тұжырымдарының кейбіреуі ұсынған қағидаларын ерікті немесе сәйкессіз қолданумен үйлесетінін көрсетті. Одан да революциялық және ықпалды, сонымен қатар қазіргі заманғы ғылымның басымдықтарын қайта бағыттайтын "Девтерономикалық тарих" еңбегі болды. Бұл жұмысында Нот Ешуадан Патшаларға дейінгі кітаптардың бірнеше девтерономистік редакциялары туралы бұрынғы теория фактілерді түсіндірмейтінін, ал олардың орнына біртұтас "Девтерономикалық тарихты" құрағанын, 7-ғасырдың соңында жұмыс істеген бір автордың еңбегін ұсынды. Нот Пентатеухтің барлық бес кітабына: Жаратылыс, Мысырдан шығу, Леуіліктер, Сандар және Заңды қайталау кітабына түсіндірмелер де жазды. Нот Заңды қайталау кітабының келесі кітаптар – Ешуа, Сотшылар, Самуил және Патшалар (The Deuteronomistic History) кітаптарымен тығыз байланысты екенін есептеді. Бұл теория бүгінде кеңінен қабылданған және Ескі Келісімнің тарихи кітаптарын зерттеуге негіз болып табылады.
Noth first attracted widespread attention with "Das System der zwölf Stämme Israels" ("The Scheme of the Twelve Tribes of Israel", 1930), positing that the Twelve Tribes of Israel did not exist prior to the covenant assembly at Shechem described in the Book of Joshua. "A History of Pentateuchal Traditions" (1948, English translation 1972) set out a new model for the composition of the Pentateuch, or Torah. Noth supplemented the dominant model of the time, the documentary hypothesis, seeing the Pentateuch as composed of blocks of traditional material accreted round some key historical experiences. He identified these experiences as "Guidance out of Egypt", "Guidance into the Arable Land", "Promise to the Patriarchs", "Guidance in the Wilderness" and "Revelation at Sinai", the details of the narrative serving to fill out the thematic outline. Later, Robert Polzin showed that some of his main conclusions were consistent with arbitrary or inconsistent use of the rules that he proposed. Even more revolutionary and influential, and quite reorienting the emphasis of modern scholarship, was The Deuteronomistic History. In this work, Noth argued that the earlier theory of several Deuteronomist redactions of the books from Joshua to Kings did not explain the facts, and instead proposed that they formed a unified "Deuteronomic history", the product of a single author working in the late 7th century. Noth also published commentaries on all the five books of the Pentateuch: Genesis, Exodus, Leviticus, Numbers, and Deuteronomy. Noth considered that the book of Deuteronomy was more closely related to the following books of Joshua, Judges, Samuel, and Kings (The Deuteronomistic History). This theory is widely accepted today, and provides the framework for current research on the historical books of the Old Testament.