Кіріспе
Жергілікті тұтыну салығы. Октрой (оktʁwa; беруге, рұқсат беруге; лат. auctor) – тұтыну үшін ауданға әкелінген түрлі тауарларға жиналатын жергілікті салық.
Octroi (ɔktʁwa; , to grant, authorize; Lat. auctor) is a local tax collected on various articles brought into a district for consumption.
Ежелгі дәуір
Сөздің өзі француз тілінен шыққан. Октрой салықтарының тарихы тереңде жатыр, олар рим дәуірінде vectigalia деп белгілі болған. Бұл салықтардың ішінде провинцияларға кіру-шығу үшін алынатын портриум (портриум алуға құқық берілген қалалар табысты мемлекеттік қазынамен бөлісетін); қалаларға кіреберісте алынатын ансариум немесе форкариум; және базарлардағы сатудан алынатын эдулия салықтары бар еді. Вектигалия шарап пен кейбір азық-түлік тауарларына салынатын, бірақ қалалар салықтан түскен табысты толыққанды пайдалануға сирек рұқсат алатын. Англикан епископы Чарльз Элликотттың пікірінше, Матай салық жинаушының міндеті – «Галилея теңізіндегі Қапарнаум қаласына әкелінетін балық, жеміс-жидек және басқа да өнімдерден октрой жинау» болған. Вектигалияны римдіктер Галлияға енгізген, және франктар шапқаннан кейін тонлиу және әдет-ғұрыптар деген атпен сақталған. Әдетте, оларды иелік иелері жинаған.
Орта ғасырлар
12-13 ғасырларда қалалар өздерінің тәуелсіздігін орнатуға қол жеткізген кезде, олар жергілікті салықтарды белгілеу және оларды басқару құқығын да алды. Бірақ, патша билігі біртіндеп күшейіп, жергілікті салықтарды жинау үшін патшаның рұқсаты алу қағидасы қалыптасты. 14 ғасырдан бастап француз қалаларына өздерін салық салу құқығын беретін көптеген жарлықтар (octroyer) шығарылды. Салықтар толығымен қалалық болып қалған жоқ, себебі кардинал Мазариннің (1647 жылы) бұйрығымен октройдан түскен қаражат мемлекеттік қазынаға аударылу керек болды, ал кейде үкімет түсімнің белгілі бір бөлігін талап етті, бірақ бұл практика 1852 жылы тоқтатылды.
Салықтық шаруашылық
Ерте заманнан бастап октрой жинау қауымдастықтарға немесе жеке тұлғаларға жүктелді; салық жинаушылар Ферме генеральге біріктірілді, ол 18-шы ғасырдың соңында Париждің айналасына қабырға салып, октрой және басқа салықтарды күшпен енгізді. Бұл жүйе көптеген теріс жағдайларға әкелді, сондықтан француз революциясы кезінде октрой жойылды. Бірақ мұндай радикалды шара муниципалдық қызметтің тоқтауына алып келді, және 1798 жылы Парижге өз октройын қайта орнатуға рұқсат берілді. Басқа қалалар да осылай жасауға рұқсат алды, ал 1809 жылы октрой құрудың негізін қалайтын заң қабылданды. Францияда 1816, 1842, 1867, 1871, 1884 және 1897 жылдары октройға қатысты тағы да бірнеше заңдар шығарылды. 1809 жылғы заң бойынша, сусындар мен сұйықтықтарға, азық-түлікке, отынға, мал азығына және құрылыс материалдарына октрой салығы қойылды. Салық ставкалары халық санына қарай белгіленді және шаруашылық жүргізу қатаң реттелді. 1816 жылғы заңға сәйкес, октрой тек муниципалдық кеңестің қалауымен құрылуы мүмкін, және тек жергілікті тұтынуға арналған тауарларға ғана салық салынуы керек еді. 1852 жылғы заң мемлекеттік қазынаға түсімнің 10% төлеуін тоқтатты. Дәнді дақылдар, ұн, жеміс-жидек, көкөніс және балық сияқты қажетті тауарлар салықтан босатылды. Француздық октрой салықтары бірнеше тәсілмен жиналды. Regie simple, яғни әкімнің басшылығымен арнайы қызметкерлер арқылы. 20-шы ғасырдың басында октройдың жартысынан астамы осылай жиналды, және бұл көрсеткіш өсуге бейімделді. Bail à ferme, яғни шаруашылық жүргізу. "Салық жинаушыға" октройды жинауға рұқсат берілді, ал оның орнына муниципалитетке жылдық сома төлеуге міндеттелді, ол болжамды кіріске негізделген. Бұл әдістің қолданылуы бірте-бірте азайды. Regie intéressée, бұл алдыңғы әдістің бір түрі. Мердігер муниципалитетке жылдық белгілі бір сома төледі, бұл муниципалитеттің болжамды кірістен алатын үлесі, сондай-ақ болжамнан артық кірістің үлесі. Бұл әдіс 20-шы ғасырдың басына қарай дерлік тоқтатылды. Abonnement avec la régie des contributions indirectes, яғни қазынашылықтың бөлімі салықтарды жинауды өз міндетіне алды. Бұл әдістің қолданылуы 20-шы ғасырдың басында арта түсті. 1901 жылы жиналған жалпы октрой түсімдері 11 132 870 франкқа жетті. 1897 жылғы заң салық салудың жаңа көздерін құрып, коммуналарға келесі мүмкіндіктерді берді: Сусындар сатушыларына муниципалды лицензиялық алым. Шөлмектегі шарапқа арнайы салық. Ат-арбалар, клубтар, бильярд үстелдері және иттерге тікелей салық. Тікелей салықтарға қосымша центтер. Францияда октрой салықтарын жою туралы уақыт-уақыт талаптар туып тұрды, бірақ олар ешқашан жемісті болған жоқ. 1869 жылы комиссия мәселені қарастырып, оларды сақтап қалуды ұсынды. Октрой салықтары 1948 жылы толығымен жойылды. Ал Бельгияда 1860 жылы октрой жойылды, оның орнына кеден және акциздік салықтар көтерілді; 1903 жылы Мысырдағылар да жойылды. Испания мен оның колонияларында осыған ұқсас салық – Alcabala жиналды. Бұл салық Мексикада 1910 жылғы Мексика революциясына дейін қолданыста болды. 1910 жылы Италия, Испания, Португалия және Австрияның кейбір қалаларында октрой салықтары әлі де қолданыста болды.
New duties on alcohol. A municipal license duty on retailers of beverages. A special tax on wine in bottle. Direct taxes on horses and carriages, clubs, billiard tables, and dogs. Additional centimes to direct taxes. From time to time there was agitation in France for the abolition of octroi duties, but it was never pushed very earnestly. In 1869, a commission considered the matter, and reported in favour of their retention. Octrois were finally abolished in 1948. In Belgium, on the other hand, octrois were abolished in 1860, being replaced by an increase in customs and excise duties; and in 1903 those in Egypt were also abolished. A similar tax, called the Alcabala, was collected in Spain and the Spanish colonies. This tax was in force in Mexico until a few years before the Mexican Revolution of 1910. In 1910, octroi duties still existed in Italy, Spain, Portugal, and some towns in Austria.
Ағымдағы
Octroi әлі де 1990-шы жылдары Пәкістанның жергілікті билік органдарымен ішкі тауарлардың тасымалы үшін қолданылып келді. 1997 жылы жалпы сауда үшін жойылғанмен, 2006 жылға дейін электр энергиясы сияқты кейбір тауарларға әлі де салық салынып тұрды. 2013 жылдан бастап Эфиопияда октрой алынады. 2013 жылы Үндістанның Махараштра штатындағы қалалар октройді қысқа мерзімге жойып, оны жергілікті органдар салығымен алмастырды. Бірақ, жергілікті органдар салығынан түсетін кірістердің азайғандығына байланысты, 2014 жылы октрой қайтадан енгізілді. 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап, еліздік GST енгізілгеннен кейін октрой толығымен жойылды.