Кіріспе

Евгения Соломоновна Гинзбург (20 желтоқсан 1904 – 25 мамыр 1977) – Колыма лагерінде 18 жылға сотталған совет жазушысы. Оның есімі кейде Евгения деп латын әрпімен жазылады.

Отбасы және ерте мансап

Мәскеуде туған, оның ата-анасы Соломон Натанович Гинцбург (еврей фармацевті) және Ревекка Марковна Гинцбург болды. 1909 жылы отбасы Қазанға көшіп келді. 1920 жылы Қазан мемлекеттік университетінде әлеуметтік ғылымдарды оқып, кейін педагогикаға ауысты. Ол рабфак (жұмысшылар факультеті) мұғалімі болып жұмыс істеді. 1934 жылдың сәуірінде Гинцбург ресми түрде доцент (батыс университеттеріндегі доцентпен тең), Бүкіл Одақтық Коммунистік партия тарихы бойынша маманданған. Көп ұзамай, 25 мамырда, ол Ленинизм тарихының жаңа кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды. 1935 жылдың күзіне қарай ол университеттің қызметін тоқтатуға мәжбүр болды. Алғашқыда ол дәрігер Дмитрий Федоровқа үйленді, одан 1926 жылы Алексей Федоров есімді ұлы дүниеге келді. 1941 жылы Ленинградты қоршау кезінде қаза тапты. Шамамен 1930 жылы ол Казан қаласының басшысы (председатель горсовета) және КСРО Орталық Атқару Комитетінің (ЦИК) мүшесі Павел Аксёновқа үйленді. Осы некеден туған ұлы Василий Аксёнов 1932 жылы дүниеге келіп, белгілі жазушы атанды. Коммунистік партияға мүше болғаннан кейін Гинцбург педагог, журналист және әкімшілік қызметкер ретіндегі мансабын жалғастырды.

Қуғын-сүргін

Сергей Миронович Кировтың 1934 жылғы 1 желтоқсанда қаза тауып, өлтірілгенінен кейін Гинцбург, көптеген коммунистер сияқты (Ұлы тазалауды қараңыз), профессор Николай Наумович Элвов басқарған "контрреволюциялық троцкистік топқа" қатысқан деп айыпталды және ол жұмыс істеген "Красная Татария" (Қызыл Татария) газетінің редакциялық алқасында шоғырланды. Партия билетін сақтап қалу үшін ұзақ күрес еткеннен кейін, 1937 жылғы 8 ақпанда партиядан ресми түрде шығарылды. 1937 жылғы 15 ақпанда Элвовтың тобында контрреволюциялық қызметпен айналысқан және осы қызметін жасырған деген айыппен тұтқындалды. Ол осы күдікті қызмет бойында партия мүшесі болғандықтан, оған "екі жақты ойын ойнаған" деген айып тағылды. Тұтқындалған күнінен бастап, айналасындағылардың көпшілігінен өзгеше, ол НКВД-ның айыптауларын күшпен жоққа шығарды және есімдері айтылған "контрреволюциялық троцкистік ұйымда" ешқандай рөл атқармағанын қабылдамады. Алғашқы тексеру кезінде оған кінәсін мойындап бейілегенде, ол: "Мен мойындамаймын. Мен партиямен ешқандай троцкистік күрес жүргізбедім. Мен контрреволюциялық троцкистік ұйымның мүшесі болған емеспін" деді. Оның ата-анасы да тұтқындалды, бірақ екі айдан кейін босатылды. Оның күйеуі шілде айында тұтқындалып, РСФСР Қылмыстық кодексінің 58-бабының 7 және 11-тармақтары бойынша 15 жылға "түзету еңбектеріне" кесілді және мүлкі тәркіленді.

Сот

1937 жылы 1 тамызда Гинцбург өзінің кінәсін мойындамаса да (НКВД-ның қайта-қайта, аяусыз тергеулеріне қарамастан), КСРО Жоғарғы Сотының Әскери Коллегиясының жабық отырысы (Мәскеуде) оны бес жылға саяси құқықтардан айырып, 10 жылға бас бостандығынан айыруға және жеке мүлігін тәркілеуге үкім шығарды. Сот шешімі апелляцияға шағымдану мүмкіндігісіз түпкілікті деп танылды. Гинцбург кейіннен КСРО Жоғарғы Кеңесінің Президиумының төрағасына жазған хатында оның бүкіл "сот процесінің", оның ішінде жауап алу мен үкімді оқудың жеті минутқа созылғандығын айтты: "Соттар менің сұрақтарым мен мәлімдемелерімнің ешқайсысына жауап бермейтіндей асықты". Өзінің өмірбаянының ең ашық тарауларының бірінде Гинцбург үкімді естігенде зор жеңіліс сезімін бастан өткерді, өйткені ол сол сәттен дейін өлім жазасына кесілемін деп қорқып келген еді:

Өмір сүру! Мүліктің жоқтығы маған не қажет? Тәркілесін – ол олардың жұмысы, олар бәрібір қарақшылар еді. Менікінен көп пайда көре алмайды, бірнеше кітап пен киім – тіпті радио да болмады. Менің күйеуім ескі үлгідегі адал коммунист еді, Буик немесе Мерседес алуға құмар емес. Он жыл! Сіздер, мойынтұмар беттеріңізбен, тағы да он жыл бойы тонау мен кісі өлтіруді жалғастыра бересіздер деп ойлайсыздар ма, Партияда сіздерді ерте ме, кеш пе тоқтататын адамдар жоқ па? Мен бар екенін білдім – және сол күнді көру үшін мен өмір сүруім керек. Қажет болса түрмеде, бірақ мен өмір сүруім керек! Мен күзетшілерге қарадым, олардың қолы әлі де артымнан байланған еді. Денемедегі әрбір талшық өмірге келгеніме қуаныштан дірілдеді. Күзетшілердің беттері қандай жақсы еді! Көбінесе Рязань немесе Курсктен келген шаруа балалары. Олар күзетші болуға мәжбүр болды – әрине, олар мерзімді қызметтен өткендер еді. Олар мені құлап кетпеуім үшін қол ұстады. Бірақ олардың мұқтажы болмады – мен құламайтынмын. Сотқа бет бұрылар алдында, Шарлотта Кордейдің есімін артық қорламау үшін, мұқият бұрап тартқан шашымды кері лақтырдым. Содан соң күзетшілерге жылы күлімдедім. Олар маған таңғалып қарады.

Түрмеге қамау және жер аударылу

Евгения Мәскеудегі танымал Лефортово мен Бутырка түрмелерін, Ярославльдегі "Коровники" түрмесін өз көзімен көрді. Ол КСРО-ны тұтқын пойзымен Владивостокқа дейін кесіп өтіп, Магаданда бағыты Магдан болған "Джурма" кемесінің жүк бөліміне орналастырылды. Ол лагерь ауруханасында жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай Колыма аңғарының қатал лагерьлеріне жіберілді, онда оған "қарапайым жұмыстар" тағайындалды және ол тез арада дені салмақтанып, "дохodyага" ("гонер") болып кетті. Қырымдық неміс дәрігері Антон Вальтер оны Тасканда медбике қызметіне ұсынып, өмірін сақтап қалған болуы мүмкін. Антон неміс тегі болғандықтан жер аударылды. 1949 жылдың ақпан айында Гинцбург Гулаг жүйесінен босатылды, бірақ тағы бес жыл Магаданда тұруға міндеттелді. Ол балабақшада жұмысқа орналасып, естеліктерін жасырын түрде жаза бастады. 1949 жылдың қазан айында ол қайтадан тұтқындалып, Красноярск облысына жер аударылды, бірақ (өтініші бойынша) соңғы сәтте бағыты Колымаға өзгертілді. Бұл екінші тұтқындалу мен жер аударылудың себебі ешқашан айтылмады. Тұтқындалғаннан жер аударылғанға дейін статусы өзгергеннен кейін ол Вальтерге үйленуге мүмкіндік алды. Жұбайлар Антонина есімді жетім қызды асырап алды, кейіннен ол актриса (Антонина Павловна Аксенова) болды.

Оңалту және кейінгі өмір

1953 жылы Иосиф Сталин қайтыс болғаннан кейін және Гинцбургтің әртүрлі органдарға ісін қайта қарау туралы бірнеше рет, ынталы түрде шақыруларынан соң, ол жерсінбіден босатылды (1955 жылғы 25 маусымда) және Мәскеуге оралуға рұқсат алды. Ол 1955 жылы ақталу алды. Мәскеуге оралған соң, ол тілші болып жұмыс істеді және өзінің ең маңызды туындысы – "Күңгіртке саяхат" (ағылшынша атауы) атты мемуарын жазуын жалғастырды. 1959 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Евгения 1967 жылы кітапты аяқтады, бірақ оны КСРО-да жариялай алмады. Содан кейін қолжазба сыртқа жасырын түрде шығарылып, 1967 жылы Миландық Mondadori және Франкфурт-на-Майндағы Possev баспаларында жарық көрді; ол көптеген тілдерге аударылды. Ақырында, оның мемуары екі бөлікке бөлінді, орыс тіліндегі атаулары "Крутой маршрут I” және “Крутой маршрут II” – “Қатты жол” немесе “Жылдам жол”. Ол Мәскеуде 72 жасында қайтыс болды.

Фильм

2008 жылы режиссер Марлин Горрис "Күңгірт дауылдың ішінде" атты Гинцбургтің өмірбаянына арналған фильмді түсірді. Фильмде актриса Эмили Уотсон Евгения Гинцбург рөлінде, ал Пэм Феррис және Бен Миллер басқа рөлдерде ойнады. Фильм 2010 жылы көрсетілімге шықты.

Гинцбургтің кітаптары

1967 жыл "Күңгіртке саяхат". "Harvest/HBJ Book" (Жем-Жем / HBJ Кітабы). 1982 жыл "Күңгірттің ішінде". "Harvest/HBJ Book" (Жем-Жем / HBJ Кітабы).