Кіріспе

Солтүстік өлшем (ND) – Еуропалық Одақ, Ресей, Норвегия және Исландияның тең құқықты төрт серігі арасындағы, шекаралық және сыртқы саясатқа қатысты, географиялық тұрғыдан Ресейдің солтүстік-батысын, Балтық теңізі және Арктика аймақтарын, оның ішінде Баренц аймағын қамтитын бірлескен саясат. НД саясаты 1999 жылы басталып, 2006 жылы жаңартылды. Солтүстік өлшем осы аймақтарда туындайтын ерекше қиындықтар мен мүмкіндіктерді шешеді және Еуропалық Одақ пен оның мүше мемлекеттері, Еуропалық экономикалық аймақ шеңберінде Еуропалық Одаққа байланысты солтүстік елдер (Норвегия және Исландия) және Ресей арасындағы диалогты және ынтымақтастықты күшейтуді мақсат етеді. Атап айтқанда, субсидиарлық қағидасына және Солтүстіктегі барлық мүдделі тараптардың, оның ішінде аймақтық ұйымдар, жергілікті және аймақтық билік органдары, академиялық және бизнес қауымдастықтары, сондай-ақ азаматтық қоғамның белсенді қатысуын қамтамасыз етуге ерекше мән беріледі.

Мақсаттар

Солтүстік өлшем аймақта қауіпсіздік пен тұрақтылықты арттыруға, сондай-ақ солтүстік аймақтағы барлық адамдар үшін қауіпсіз, таза және қолжетімді орта құруға көмектесуге арналған. Оның мақсаты – Солтүстік Еуропаның ерекше аймақтық даму сын-қабаттарын шешу. Бұған суық климат жағдайлары, ұзақ қашықтықтар, тұрмыс деңгейіндегі үлкен айырмашылықтар, ядролық қалдықтар мен сарсуды басқару мәселелері сияқты экологиялық қиындықтар, сондай-ақ жеткіліксіз көлік және шекарадан өту инфрақұрылымы жатады. Солтүстік өлшем аймақтың мол әлеуетін пайдалануға да бағытталған, мысалы, табиғи ресурстар, экономикалық белсенділік және бай мәдени мұра салаларында. Бұдан өзге, Солтүстік өлшемнің мақсаты – теңсіз аймақтық дамудан туындаған мәселелерді шешуге және Еуропалық Одақ кеңейгеннен кейін жаңа бөлініс сызықтарының пайда болуын болдырмауға көмектесу. 2004 жылдың 1 мамырында Эстония, Латвия, Литва және Польшаның құрамына қосылуымен Солтүстік өлшемнің маңызы едәуір артты: Еуропалық Одақтың сегіз мүше мемлекеті (Дания, Германия, Польша, Литва, Латвия, Эстония, Финляндия және Швеция) Балтық теңізін қоршап тұр, ал Еуропалық Одақтың Ресеймен ортақ шекарасы ұзарды.

Тарих

Соңғы жылдары Солтүстік Еуропаның геосаяси картасында ауқымды өзгерістер болды. Балтық елдері 1991 жылы тәуелсіздік алды. 1995 жылы Финляндия мен Швеция, ал 2004 жылы Эстония, Латвия, Литва және Польша ЕО-ға қосылды. Бұл оқиғалар ЕО-ның Солтүстік және Балтық аймақтағы "беделін" арттырып, ЕО мен Ресей Федерациясының ортақ шекарасын едәуір ұзартты. Осы өзгерістердің тудырған жаңа мүмкіндіктері мен қиындықтарын тиімді шешу қажет болды. Солтүстік өлшемді ЕО саясатының маңызды тақырыбы ретінде алғаш рет 1997 жылдың желтоқсан айында Люксембургте өткен Еуропалық кеңес мойындады. Келесі жылдары бұл ұғым нақтырақ болды. 1998 жылдың желтоқсан айында Венада өткен Еуропалық кеңес Комиссияның "Одақтың саясатындағы Солтүстік өлшем" атты хабарламасын қабылдады. Алты айдан кейін, Кёльн қаласында өткен Еуропалық кеңес Солтүстік өлшемді іске асыру жөніндегі нұсқауларды бекітті. 1999 жылдың қараша айында Финляндияның ЕО төрағалығы кезінде Солтүстік өлшем тақырыбында Министрлер конференциясы өтті, онда Солтүстік өлшем аясындағы қолданыстағы іс-шаралардың тізілімі қабылданды. 1999 жылдың желтоқсан айында Хельсинкиде өткен Еуропалық кеңес Комиссияны Солтүстік өлшемнің іс-қимыл жоспарын дайындауға шақырды, ал 2000 жылдың маусым айында Фейрада өткен Еуропалық кеңес Еуропалық Одақтың сыртқы және шекаралық саясатындағы Солтүстік өлшемнің 2001-2003 жылдарға арналған алғашқы іс-қимыл жоспарын қабылдады. Климаттың өзгеруі салдарынан Арктиканың мұзының еруі осы күрделі қарым-қатынастардың жаңа бір қырын ашады. Теңіз мұздарының еруі жаңадан қолжетімді табиғи ресурстарға жол ашады, бұл билік үшін күреске әкелуі мүмкін.