Кіріспе
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтастардың шабуылы – Наполеон билігінің соңғы кезеңі, ол жетінші коалиция соғысымен бірге жүрді. Жүз күндік шабуыл (1918 жылдың 8 тамызынан 11 қарашасына дейін) – Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған одақтастардың үлкен шабуылдарының сериясы. Батыс майданындағы Амиен шайқасынан (8-12 тамыз) бастап, одақтастар Германия әскерін кері тарттырып, неміс көктемгі шабуылының нәтижелерін жойды. Немістер Гинденбург шебіне шегінді, бірақ одақтастар 29 қыркүйекте Сент-Квентин каналы шайқасынан басталган жеңістер сериясымен оны бұзып өтті. Бұл шабуыл тікелей 1918 жылдың 11 қарашасындағы қару тоқтату туралы келісімге әкелді, ол соғысты одақтастардың жеңісімен аяқтады. "Жүз күндік шабуыл" термині жеке шайқас немесе стратегияны емес, одақтастардың жедел жеңістер сериясын білдіреді.
the final period of Napoleon's rule that coincided with the War of the Seventh Coalition
The Hundred Days Offensive (8 August to 11 November 1918) was a series of massive Allied offensives that ended the First World War. Beginning with the Battle of Amiens (8–12 August) on the Western Front, the Allies pushed the Imperial German Army back, undoing its gains from the German spring offensive. The Germans retreated to the Hindenburg Line, but the Allies broke through the line with a series of victories, starting with the Battle of St Quentin Canal on 29 September. The offensive led directly to the Armistice of 11 November 1918 which ended the war with an Allied victory. The term "Hundred Days Offensive" does not refer to a battle or strategy, but rather the rapid series of Allied victories.
Өмірбаян
Германияның батыс майдандағы көктемгі шабуылы 1918 жылғы 21 наурызда «Майкл» операциясымен басталды және шілде айына дейін әлсіреп тоқтады. Неміс әскері Марна өзеніне жеткенімен, соғысты шешетін жеңіске қол жеткізе алмады. Шілдеде «Марна-Реймс» операциясы аяқталған соң, одақтастардың жоғарғы бас қолбасшысы Фердинанд Фох қарсы шабуылға бұйрық берді, ол «Марнаның екінші шайқасы» деп аталды. Немістер өзінің қиын жағдайын мойындап, Марнадан солтүстікке қарай шегінді. Осы жеңісі үшін Фох Франция маршалы атағын алды. Немістердің алға жылжуы тоқтағаннан кейін, Фох одақтастардың қайтадан шабуылға көшу уақыты келді деп есептеді. АҚШ генералы Джон Першинг басқаратын Америка экспедициялық корпусы (АЭК) Францияға көптеп келді және кең ауқымды ресурстарымен одақтас әскерлерді жандандырды. Першинг өзінің әскерін тәуелсіз күш ретінде қолдануға ниеттенді. Ұлыбритания экспедициялық корпусы (БЭК) Синай және Палестина кампаниясынан, сондай-ақ Италия майданынан оралған көптеген әскерлермен, премьер-министр Дэвид Ллойд Джорджтың Ұлыбританияда сақтап қалған қосымша күштермен толықтырылды. Мұқият дайындық арқасында одақтастар күтпеген үлкен жетістікке қол жеткізді. Британдық төртінші армиясы бастаған шабуыл неміс шебін бұзып, танктер неміс тылдарына шабуыл жасап, үрей мен шатастыру сезімін тудырды. Күннің соңына қарай Сомма өзенінің оңтүстігінде 24 шақырымға дейін созылған үзіліс пайда болды. Одақтастар 17 мың тұтқын мен 339 бірлік қару-жарақ алып қойды. Немістердің жалпы шығыны 30 мың адамға бағаланды, ал одақтастар шамамен 6500 адамды жоғалтты (қаза тапқандар, жараланғандар және хабарсыз кеткендер). Неміс әскерінің рухы құлдырағандықтан Эрих Людендорф бұл күнді «Неміс армиясының қара күні» деп атады. Алға жылжу тағы үш күнге созылды, бірақ 8 тамыздағыдай керемет нәтижелерге қол жеткізілмеді, себебі жылдам ілгерілеу қолдау артиллериясының алдынан шығып, жабдықтау жетіспеді. Осы үш күн ішінде одақтастар 19 шақырымға алға жылжыды. Бұл қашықтықтың көп бөлігі бірінші күні басып алынды, себебі неміс күштерінің келуі одақтастардың алға жылжуын баяулатты. 10 тамызда немістер наурыз айында «Майкл» операциясы кезінде басып алған шығыңқы бөліктен Хинденбург шебіне қарай шегіне бастады.
Сомма
15 тамызда Фох Хейгке Амиен шабуылын жалғастыруды талап етті, бірақ шабуыл әскерлердің жабдықтауын және артиллериясын озуына, сондай-ақ неміс резервтерінің секторға жеткізілуіне байланысты күшін жоғалтып жатқан еді. Хейг бас тартты және 21 тамызда басталган Альберт шайқасына (Үшінші армияның шабуылы) дайындалды. Француздық оныншы армия 17 тамызда Нойонның екінші шайқасын бастап, 29 тамызда Нойон қаласын басып алды. 26 тамызда Сомманың солтүстігінде Бірінші армия 1918 жылғы Аррастың екінші шайқасымен шабуылды тағы 11 километрге (7 миль) кеңейтті, оған Скарп шайқасы (1918 ж.) (26 тамыз) және Дрокур-Кюан шебінің шайқасы (2 қыркүйек) кірді. Ұлыбритания экспедициялық корпусының (BEF) оңтүстігінде француздық бірінші армиясы Сави-Даллон шайқасы (10 қыркүйек) кезінде Сент-Квентин қаласының шетінде Гинденбург шебіне жақындады, ал француздық оныншы армиясы Вауксайон шайқасы (14 қыркүйек) кезінде Лаон маңында Гинденбург шебіне жақындады. Фохтың негізгі шабуылы басталар алдында, батыс және шығыстағы қалған неміс ұстамалары 12 қыркүйекте Хавринкур мен Сент-Михельде, ал 27 қыркүйекте Эпехи шайқасында және Норд каналы шайқасында жойылды. 29 қыркүйекте Гинденбург шебіне шабуыл басталды, британдық Төртінші армия (британдық, австралиялық және американдық күштерімен) Сент-Квентин каналы шайқасында, ал француздық бірінші армия Сент-Квентиннен тыс бекіністерге шабуыл жасады. 5 қазанға дейін одақтастар Хинденбург қорғанысының барлық тереңдігін 31 километрге (19 миль) созылған фронтта бұзып өтті. Бұл сәтсіздік неміс жоғарғы басшылығын соғысты аяқтау қажеттігін мойындауға мәжбүр етті. Неміс әскерлерінің рухының төмендегенін көрген көптеген одақтас командирлері мен саяси лидерлер соғысты 1918 жылы аяқтауға болатынына көз жеткізді; осыған дейін барлық күш-жігер 1919 жылы шешуші шабуылға дайындалуға жұмсалған еді.
Кейінгі операциялар
Қазан айында неміс әскерлері 1914 жылы басып алған аумақтар арқылы шегінді. Одақтастар немістерді Метцтен Брюггеге дейінгі темір жол желісіне қарай тартты, бұл желі соғыстың көп бөлігінде солтүстік Франция мен Бельгия майданына жабдықтап отырды. Одақтас әскерлер осы желіге жеткенде, немістер көбірек ауыр жабдықтар мен жарақтарын тастауға мәжбүр болды, бұл олардың рухын және қарсы тұру қабілетін одан әрі төмендетті. Одақтас және неміс әскерлері көптеген қаза тапты. Сельге (9 қазан) қуып жететін шайқастар, Кортрай (14 қазан), Мон-д’Оринь (15 қазан), Сель (17 қазан), Лис және Эскаут (20 қазан) (Лис және Эскауттың қосалқы шайқастарын қоса алғанда), Серре (20 қазан), Валенсиен (1 қараша), Самбр (соның ішінде Гизаның екінші шайқасы) (4 қараша) және Тьераш (4 қараша) және Гранде-Хоннель өткелі (5 қараша) шайқастары 11 қарашада сағат 11:00-де келісім күшіне енгенге дейін жалғасты. Соңғы қаза тапқан әскер Генри Гюнтер болды, ол келісім күшіне енуінен бір минут бұрын қайтыс болды.